بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ پر نېکيو د امر کوونکيو او له بديو د منع کوونکيو دندې پر نېکيو د امر کوونکيو دندې: د قرآن له آيتونو لاندې ټکي لاس ته راځي:  هغه کسان به پر نېکيو امر او له بديو په منع کې بريالې وي ،چې غوره ځانګړنې ولري؛توبه ايستوونکي وي،ډېر عبادتونه؛ سجدې او رکوع […]

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

پر نېکيو د امر کوونکيو او له بديو د منع کوونکيو دندې

پر نېکيو د امر کوونکيو دندې:

د قرآن له آيتونو لاندې ټکي لاس ته راځي:

 هغه کسان به پر نېکيو امر او له بديو په منع کې بريالې وي ،چې غوره ځانګړنې ولري؛توبه ايستوونکي وي،ډېر عبادتونه؛ سجدې او رکوع کوي:

التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدونَ الآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ (توبه/۱۱۲) = دوی توبه كوونكي، عبادت كوونكي، ستايونكي، ګرځندويان، ركوع كوونكي، سجده كوونكي، پر نېكيو حكم كوونكي او له بديو منع كوونكي او د الهي پولو پاسوالان (حقيقي مؤمنان دي) او (دغسې) مؤمنانو ته زېرى وركړه!

دا کسان بايد له نورو توکیزه- مادي تمه ونه لري:

وَيَا قَوْمِ لا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مَالًا إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلَى اللّهِ وَمَآ أَنَاْ بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّهُم مُّلاَقُو رَبِّهِمْ وَلَكِنِّيَ أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ (هود/۲۹) = او زما قومه! زه ددې بلنې لپاره اجر (او بدله) درځنې نه غواړم؛ اجر مې يوازې پر الله دى او مؤمنان (ستاسې لپاره) شړلى نشم؛ځكه دوى له خپل پالونكي سره مخامخېدونکي دي (كه له ځانه يې وشړم؛ نو د قيامت په محكمه كې به مې د دعوى يو اړخ وي)؛خو داسې قوم مو وينم، چې جهالت او ناپوهي کوئ

د پرديو د راماتولولو لپاره بايد خپل له لاسه ورنه کړي:

مَن كَانَ يُرِيدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِيعًا إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ وَالَّذِينَ يَمْكُرُونَ السَّيِّئَاتِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَكْرُ أُوْلَئِكَ هُوَ يَبُورُ (فاطر/۱۰) = څوك چې عزت غواړي (بايد له خدايه يې وغواړي؛ ځكه) عزت يوازې له الله سره دى، سپېڅلې خبرې (او گروهې) يوازې هماغه ته ورخېژي او ښې چارې یې اوچتوي او هغوى چې ناوړه دسيسې جوړوي؛ نو ورته سخت عذاب دى او چلونه (او فسادي هڅې) یې هم له منځه ځي (او كوم ځاى ته نه رسي).

په وينا کې دروندوالی ولري. په قرآن کې د بيان او خبرو لپاره ځينې تعبيرونه کارول شوي دي چې دادي :

 کلمات بايد په حقه او په زړه پورې وي:

إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ

په قرآن کې د “طيبه کلمه” له هغه ونې سره تشبيه او ورته شوې،چې ټينګې جرړې لري او څانګې يې په فضا کې خپرې او مېوې يې همېشنى وي:

أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاء (ابراهیم/۲۴) = ايا پوه نه شوې، چې څرنگه الله “پاکه کلمه” (او سپېڅلې وينا) د (داسې) پاکې (او ښه ذاتي) ونې په څېر بېلگه راوړه، چې بېخ يې (په ځمكه كې) ښخ او څانګې يې په اسمان كې دي.

احسن الحديث د قرآن له ځانګړنو ځنې دى:

اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُّتَشَابِهًا مَّثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَمَن يُضْلِلْ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ (زمر/۲۳) = الله ډېره غوره او ښكلې وینا د كتاب [په بڼه] نازله كړې؛ (داسې) كتاب،چې آيتونه يې (په ښكلا، ژوروالي او منځپانګه كې) يو بل ته ورته دي او بيا بيا راغلي آيتونه لري،چې په اورېدو يې له خپل پالونكي د وېرېدونكيو غوني ځږېږي، بيا يې دباندې او دننه (بدن او روح) د الله په ياد نرمېږي،دا د الله لارښوونه ده،چا ته یې چې خوښه شي، ورښيي یې او څوك چې الله بېلارې كړي؛نو بيا هېڅ لارښود ورته نشته .

قرآن راته حکم کړى، په غوره او ښه خبرو له نورو سره وغږېږو:

 وَقُل لِّعِبَادِي يَقُولُواْ الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ الشَّيْطَانَ يَنزَغُ بَيْنَهُمْ إِنَّ الشَّيْطَانَ كَانَ لِلإِنْسَانِ عَدُوًّا مُّبِينًا (اسراء/۵۳) = او بندګانو ته مې ووايه :((چې سنجېدلې او ښې خبرې وكړئ))؛ ځكه شيطان یې (د ناوړو خبرو له لارې) ترمنځ فتنه او فساد راولاړوي؛[ځکه] چې شيطان تل د انسان ښكاره غلیم دى .

که مسلمان وي او که نه وي؛خو له ټولو سره بايد غوره او نېکې خبرې وشي:

وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لاَ تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللّهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَقُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْنًا وَأَقِيمُواْ الصَّلاَةَ وَآتُواْ الزَّكَاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلاَّ قَلِيلًا مِّنكُمْ وَأَنتُم مِّعْرِضُونَ (بقره/۸۳) = او(درياد كړئ) له بني اسراييلو مو ژمنه واخسته،(( یوازې الله به نمانځئ، له مور و پلار، خپلوانو، پلارمړیو او بېوزلیو سره به ښېګڼه او خلكو ته به ښې خبرې كوئ، نمونځ به كوئ او زكات به وركوئ .)) بيا (سره له دې، چې ژمنه مو كړې وه) بې له لږو نور ټول واوښتئ او (پر خپل تړون تر وفا ډېر) څنګزني وئ.

په قرآن کې مشرکينو ته هم سپکې سپورې ويل منع شوي دي؛ځکه هغوى هم ممکن زموږ مقدساتو ته سپکې سپورې ووايي:

وَلاَ تَسُبُّواْ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِ اللّهِ فَيَسُبُّواْ اللّهَ عَدْوًا بِغَيْرِ عِلْمٍ كَذَلِكَ زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّهِم مَّرْجِعُهُمْ فَيُنَبِّئُهُم بِمَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ (انعام/۱۰۸) = او “غیرالله” نمانځي مه کنځئ، هسې نه د دښمنۍ او ناپوهۍ له لامله “الله” وکنځي، دغسې موږ هرامت ته یې كړه ورښايسته كړي، بيا یې د خپل پالونكي لوري ته ورستنېدل دي او الله به یې د خپلو کړنو له (حقيقته) خبر (او بدله او سزا به) وركړي.

خبره بايد سولیزه – منطقي وي:((په ټول قرآن کې د((بينة)) او ((برهان)) کلمې ډېرې تر سترګو کېږي او ان له کفارو غواړي،که سول- منطق لري؛نو را وړاندې يې کړئ:

وَقَالُواْ لَن يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلاَّ مَن كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُواْ بُرْهَانَكُمْ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ (بقره/۱۱۱) = او ویې ویل : (( بې له يهودو او نصاراوو به بل څوك جنت ته ولاړ نشي.)) دا يې هيلې دي. ورته ووايه: ((كه رښتيني واست (؛ نو ددې موضوع لپاره) څرګند دليل راوړئ!))

أَمِ اتَّخَذُوا مِن دُونِهِ آلِهَةً قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ هَذَا ذِكْرُ مَن مَّعِيَ وَذِكْرُ مَن قَبْلِي بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ الْحَقَّ فَهُم مُّعْرِضُونَ (انبیاء/۲۴) = ايا د الله پر ځای یې نور معبودان نیولي؟ ووايه :((دليل مو راوړئ، دا [د شرک نفې] زما د ملګرو خبره ده، او  (هم) زما د مخکېنیو خبره ده.))؛ خو ډېرى یې حق نه پېژني؛نو ځکه (ترې) مخ اړوونکي دي.

أَمَّن يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَمَن يَرْزُقُكُم مِّنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ (نمل/۶۴) = يا هغه چې پنځون پيلوي [او] بيا يې له سره نوی کوي او هغه چې تاسې ته له اسمان او ځمكې روزي دركوي؟ ايا له الله سره بل معبود شته؟!)) ووايه : ((كه رښتوني ياست؛ نو دليل مو راوړئ!))

وَنَزَعْنَا مِن كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا فَقُلْنَا هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُوا يَفْتَرُونَ (قصص/۷۵) = او (پر هغه ورځ به) له هر امته يو شاهد راوباسو؛ نو (مشركانو ته) به ووايو: ((دليل مو راوړئ!)) خو دوى به پوه شي، چې بېشکه (په الوهيت كې) حق يوازې د الله دى او هغه څه به تري تم شي، چې له ځانه یې په دروغو جوړول.

كه خبره سولیزه – منطقي وي؛نو په تاريخ او ټول جهان كې به پلويان پيدا كړي،كه په يوه زمانه كې سول – منطق د دباوونو او ګواښونو تر اغېزې لاندې راښكاره نشي او د څه مودې لپاره يې پټ كړي؛خو نږدې يا لرې به حق پخپله راڅرګند شي. “زليخا”پر حضرت يوسف (ع) تور ولګاوه او بندي يې کړ؛خو څو كاله روسته يې په ډاګه وويل چې يوسف په حقه دى:

قَالَ مَا خَطْبُكُنَّ إِذْ رَاوَدتُّنَّ يُوسُفَ عَن نَّفْسِهِ قُلْنَ حَاشَ لِلّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ مِن سُوءٍ قَالَتِ امْرَأَةُ الْعَزِيزِ الآنَ حَصْحَصَ الْحَقُّ أَنَاْ رَاوَدتُّهُ عَن نَّفْسِهِ وَإِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ (یوسف/۵۱) = ( باچا ښځې راوغوښتې او) و يې ويل :(( له يوسفه مو،چې ځان غوښتى و؛ نو دا پېښه مو څه وه؟)) ويې ويل: ((پاك دى الله ، موږ پكې څه بدي و نه ليده !)) (په دې وخت كې) د عزيز مېرمنې وويل : ((اوس حق څرګند شو! ما ترې ځان غوښتى و او بېشكه هغه له رښتونيو دى.))

ساده وينا: له ر ټلو او سپكاوۍ ډډه. لنډه او ګټوره وينا. د نرمو او عاطفي كلمو كارول. قرآن انبياد خلكو وروڼه ښوولي دي:

إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ صَالِحٌ أَلَا تَتَّقُونَ (شعراء/۱۴۲) = هغه مهال، چې رور يې صالح ورته وويل: ((ايا ځان (له شرکه) نه ساتئ؟!

او دا د خلكو د راماتولو تر ټولو غوره طريقه ده؛خو كه څوك يوه ګناه كوي ورته ووايو چې وروره! خورې!؛نو ډېر توفيق به مو لاس ته راوړاى وي. خداى حضرت موسى اوهارون عليهما السلام ته وايي: چې کله فرعون ته ولاړې؛نو ورسره په نرمه وغږېږئ :

فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَّيِّنًا لَّعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَى (طه/۴۴) = ((خو نرمه خبره ورته وکړئ، ښايي نصيحت ومني، يا (له خدايه) ووېرېږي.))

او كه د چا په بيان كې لږ څه دروندوالى وي؛نو غوره به وي چې له ځان سره څوك يوسي:

وَأَخِي هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّي لِسَانًا فَأَرْسِلْهُ مَعِيَ رِدْءًا يُصَدِّقُنِي إِنِّي أَخَافُ أَن يُكَذِّبُونِ (قصص/۳۴) = او رور مې هارون تر ما ښه خوله ور دی؛ نو مرستيال یې راسره ولېږه،چې تاييد مې كړي؛[ځكه] وېرېږم چې دروغجن به مې وبولي .))

خداى او پرېښتې ددې لپاره چې تاسې له تيارو څخه د رڼا په پلو راوبولي، پر تاسې درود وايي:

 وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلاً (احزاب/۴۲) =(( او سهار او ماښام يې وستايئ.))

هو! د زړونو د نرمولو او خلكو ته د لارښوونې غوره لار له نرمې،خوږې ژبې او رحمته كار اخستل دي.قرآن وايي: 

الرَّحْمَنُ- عَلَّمَ الْقُرْآنَ (رحمن/۱-۲) =(( لوراند (الله)، قرآن (یې) ښوولى.))

 

كه دروژې آيت ته ځير شو؛نو وبه وينو چې په څومره غوره طريقه يې خلك دې سترې نېكۍ ته رابللي دي .د سارى په توګه : كه ډاكټر ماشوم ته ستنه وهي؛نو په پيل كې يې بايد چمتو كړي، ورسره په نرمۍ او په خندا خبرې وكړي،چې ته مې خوښ يې، مه وېرېږه،دا ستنه به تا ښه كړي. خداى د روژې د نيونې حكم كوي او وايي (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ) اى هغو كسانو،چې پر ما مو ايمان راوړى او ماغواړئ .

ډاكتر ستنه وهي، خداى هم وايي: ((كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ )) ډاكتر ماشوم ته وايي: لږ وخت درد غواړي،نور څه هم نشته. خداى هم وايي[أَيَّامًا مَّعْدُودَاتٍ] ډاكتروايي:ټول خلك ستنې وهي او ستنه وهل كوم مهم څيز نه دى. خداى هم وايي: [كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ] په ټولو اسماني اديانو كې روژه فرض وه. ډاكتر وايي: كه ستنه درباندې ښه نه لګي؛نو پر ځاى يې درمل وخوره. خداى هم وايي:[ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ] كه مسافر او يا ناورغ وې؛نو روژه مه نيسه، بې له رمضانه په بل وخت كې يې ونيسه.د روژې حكم هم؛لكه د يو زړه سواندي ډاكتر هغه خوږې او نرمې خبرې دي،چې ماشوم پرې ستنې وهلو ته چمتو كوي. هو! پر نېكيو د امر او همداراز پر نېكيو زموږ د امر په منځ كې څومره توپير دى؟د قرآن او د ډاكتر چلن مى له يو بل سره تشبيه كړ؛نو له دې بښنه غواړم. له بديو منع بايد داسې نه وي،چې دښمن ته پلمه وګرځي. په خواشينۍ سره بايد وويل شي چې : ځينې خپله وينا او ليكنې داسې وړاندې كوي،چې د اسلام د دښمنانو لپاره ښه پلمه ګرځي .

يو قرآني بېلګه يې داده :

پېغمبراكرم(ص) به چې خبرې كولې؛نو ځينو به غوښتل چې په خبرو كې ورته انحضرت(ص) پاملرنه وكړي؛نو پېغمبراكرم (ص) ته به يې ويل:[يا رسول الله راعنا]؛يعنې موږ ته هم پاملرنه وكړه.د “راعنا” كلمې په يهودانوكې ناوړه معنا درلودله؛نو يهودانو همدا غونډله- جمله پلمه كړه چې مسلمانان خپل پېغمبر ته وايې: “راعنا” نو دا آيت نازل شو:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَقُولُواْ رَاعِنَا وَقُولُواْ انظُرْنَا وَاسْمَعُوا ْوَلِلكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ (بقره/۱۰۴) = مؤمنانو! (چې له پېغمبره د قرآني آيتونو د زده كړې لپاره مهلت او وخت غواړئ؛ نو) ((راعنا)) مه وايئ؛ بلكى ((انظرنا)) ووايئ؛ (ځكه راعنا دوه ماناوې لري : (الف) موږ ته مهلت او وخت راكړه . (ب) موږ تحميق كړه، چې بيا دا دښمنانو ته پلمه كېږي) او (څه دستور، چې دركول كېږي) وايې ورئ او كافرانو (او ملنډو وهونكيو) ته دردناک عذاب (پر تمه) دى .

بايد پام مو وي چې د وییو – كلماتو، څرګندنو – اصطلاحاتو او دزړه پاكوالى په يوازې ځان بسیا نه دى او د مخالفينو پلمو ته هم بايد پام وكړو.د ساري په توګه: د جمعې د امام خطيب كېداى شي پر دولتي چارواكيو رغنده نيوكه وكړي او همدا خبرې كېداى شي،د پرديو له راديوګانو خپرې شي؛نو ځكه پر نېكيو امر او له بديو په منع كې د زړه پاكوالى يوازې بسیا نه دى او بايد داسې چلن وكړو،چې موږ او زموږ ټولنه د دښمن د خوشحالۍ لامل و نه ګرځي .

 بايد د خبرې د اغېزې سرېزې پيدا كړو:

ددې لپاره چې په ټولنه كې خېر ښېګڼې زياتې شي او له بديو مخه ونيول شي؛نو لومړى بايد د خبرو د اغېزو او عملي كولو سرېزې چمتو كړو؛ځكه هره خبره هر وخت نه منل كېږي؛ مسلمانان بايد د مخالفينو پر وړاندې سمبال وي او كه مسلمانان له، عملي، ټكنالوژيكي،جوړښتیز – تشكيلاتي،وټیز – اقتصادي، پوځي او سياسې اړخه پر خپلو پښو ودرېږي؛نو د نړيوالو بديو او منكراتو پر ضد پاڅون كولاى شي او د ملګرو ملتونو پر پريكړو[ په کوم ځاى كې چې د حق پر خلاف وي] نيوكه كولاى شي او نور هم مخالفت ته اړكولاى شي. په وګړنۍ امر او منع كې هم انسان بايد ځينې نورې ځانګړنې ولري،چې خبره يې په ټولنه كې ځاى پيدا كړي. په هر حال پر نېكيو امر او له بديو منع هغه وخت لازم دي،چې زموږ “امر و منع” پر مخاطب اغېز وكړي. موږ بايد له هره اړخه د خبرو د اغېزې شرايط چمتو كړو،دا كار څرنګه كېداى شي؟ عاطفي شرايط،د تلو راتلو او د ډالۍ د راكړې وركړې له لارې،علمي او وټیز شرايط چمتو كول،د لوړو زده كړو او پر خپلو پښو د ودرېدو له لارې يې رامنځ ته كولاى شو. پردې سربېره خلك بايد پوه شي،چې له منع او نيوكې زموږ موخه، له مقامه د چا ګوښه كول نه دي. هو! كه خلك وياند ته ښوین – خوشبين وي؛نو خبرو ته به يې غوږ كېږدي او كه نه د هڅو اغېز به يې لږ وي.

سملاسي ورمندون – قضاوت منع دى:

امام صادق (رح) خپل مېلمه ته كجورې راوړې. مېلمه دا قرآن دايت ووايه:

ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ (تکاثر/۸) = ((بيا به هرومرو پر هغه ورځ له (دركړ شويو) نعمتونو وپوښتل شئ.))

ښايي د مېلمه موخه دا وه چې ولې دا ښه كجورې د امام په كور كې دي.امام صادق (رح) وويل:((په قيامت كې به چې د كوم نعمت په هكله پوښتنه كېږي،هغه د كجورو نعمت نه؛بلكې د مشرۍ او رهبرۍ نعمت دى.))

مېلمه انګېرل،چې غوره او ښې كجورې د زهد او امامت پر ضد دي او غوښتل يې چې امام صادق ته ورم – پند وركړي؛خو له دې بې خبره و چې لومړى بايد “امر و منع” وپېژندل شي او نه ښايي چې په بيړه هره خبره وشي. په يو حديث كې راغلي: (( خداى له دې پاك دى،چې د توکیز- مادي نعمتونو په باب پوښتنه وكړي؛ځكه عادي انسانان چې چاته خوراك څښاك وركوي، پوښتنه ترې نه كوي ،خداى خو لا څه كوى. ))

منځلاريتوب:

مسلمانان په “امر و منع” كې بايد منځلاريتوب غوره كړي او له هر ډول زور زياتي اوكمزورۍ ډډه وكړي.[1]

د خبرې اغېز:

امام صادق (رح) وپوښتل شو: ايا پر نېكيو امر او له بديو منع پر ټولو واجب ده؟ امام صادق (رح) وويل:(( دا كار پر هغه واجب دى ،چې د نورو په نظر كې دروند وي او پر نېكيو پوره پوهه ولري او داسې نه وي،چې پخپله يې هم لار وركه كړې وي . ))

نو كه څوك له فساده مخنيوى كوي؛نو بايد له يو پرهېزګار عالمه لاروي وكړي،چې پر كږو لارو سم نشي او د غرض او د دښمنانو د دسيسو او ټګيو ښكار نشي.دلته په زړه پورې حديث رانقلوو چې پوه شو،چې پر نېكيو امر او له بديو منع ساده كار نه دى او هر څوك يې نشي كولاى،چې پخپلې خوښى او د زړه په غوښت يې وكړي.په روايت كې راغلي دي:(( څوك چې پر نېكيو امركوي؛بايد پر دين پوه وي، حلال او حرام وپېژني او د خپل نفس تر اغېز لاندې نه وي. كه كومه خبره او يا ګام هم اوچتوي؛نو موخه به يې د ځان ښوول او د نورو كړول نه؛بلكې د خداى رضا وي،د خلكو خير غوښتونكى وي او نيت يې پاك وي،له خلکو سره نرم او ملګرى يې وي، چې زورزياتى ونه کړي،په نرمۍ او مينه خلک خير ته رابولي او غوره وينا ولري،بايد پوه وي،چې هر څوك ځانګړې خوى لري او له هر چا سره بايد په ځانګړي توګه خبرې وكړي.هغه بايد پر نفساني ټګيو خبر وي،تر څو د امر او منع له لارې ناوړه موخو ته راونه ښكودل شي. كه په دې لار كې يې كړاوونه وليدل؛نو نهيلى نشي او په دې كار كې تل زيار اوباسي. كه وځورېد، چې غچ وانه خلي او ګيله ونه کړي. په دې كار كې قومي او ټبریز تنګ الواکي – تعصب و نه لري،د خپل نفس لپاره پر غوسه نشي؛بلكې غوسه يې د خداى او د ناوړه كارونو د منځه وړو لپاره وي.[2] ))

پر نېكيو امر او له بديو د منع پر شرط پوهه :

امام صادق (رح) يوه ورځ ښايسته جامې اغوستې وې او يو زاهد مخې ته راغى او يې ويل: پر خداى قسم پېغمبر اكرم(ص) داسې جامې نه اغوستې. امام صادق خپلې جامې راپورته كړې او ويې ويل: (( ما ترې لاندې سختې او كلكې جامې اغوستي ،كلكې مې د خداى لپاره اغوستې دي،چې له سوكاله خلكو نه اوسم او دپاسه ښايسته جامې مې؛ځكه اغوستې چې په خلكو كې ښكلى ښكاره شم. ))

هو! پر نېكيو امر بايد د پوهې له مخې وي او نيكي بايد له هر اړخه وپېژني او دا كار بايد د بهرنيو لمسونو،ځاني غوښتنو، وهم و خيال پر بنسټ نه وي. امام صادق (رح) وايي:(( يوازې هغه كسان پر نېكيو امر كولاى شي چې په څه چې حكم كوي، پرې پوه وي. ))

 د دين په ټولو اركانو كې پوهه لازم شرط دى.د بېلګې په توګه، سوداګر ته وايي: لومړى يې زده كړه بيا سوداګري کوه.

حديث دى:((داسې حركت به نه وي،چې انسان پكې پوهې ته اړتيا نه لري.))

ايمان هم هغه وخت ارزښت لري،چې د اندنې – تفكراو تعقل پر بنسټ وي (نه تقليدي او رغیز- سطحي) قرآن داسې كسان ستايي او وايي:

الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَىَ جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ  (آل عمران/۱۹۱) = ((هغوى چې په ناسته، ولاړه او پرڅنگ وهلي خداى يادوي او د اسمانونو او ځمكې په پنځون كې اندنه كوي ( او وايي) پالونكيه ! دا دې خوشې او (بې موخې) پیدا کړي نه دي، ته (له دې) پاك يې (چې عبث كار وكړې)؛ نو د اور له عذابه مو وساته.))

هغوى لومړى د اسمانو او ځمكې په هكله فكر كوي او روسته بيا خپل ايمان ښكاره كوي. قرآن اجازه نه وركوي چې انسان دې په مستۍ كې نمونځ  وكړي او وايي داسې نمونځ  وكړئ چې پكې پوه شئ، چې څه وايئ:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَقْرَبُواْ الصَّلاَةَ وَأَنتُمْ سُكَارَى حَتَّىَ تَعْلَمُواْ مَا تَقُولُونَ وَلاَ جُنُبًا إِلاَّ عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىَ تَغْتَسِلُواْ وَإِن كُنتُم مَّرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاء أَحَدٌ مِّنكُم مِّن الْغَآئِطِ أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاء فَلَمْ تَجِدُواْ مَاء فَتَيَمَّمُواْ صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُواْ بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا (نساء/۴۳) = مؤمنانو! د نېشې (مستۍ) په حال كې نمانځه ته مه ورنژدې كېږئ،چې پوه شئ څه وايئ او (همداراز) د جنابت په حال كې هم (نمونځ مه كوئ) څو لمبلي مو نه وي؛خو داچې مسافر ياست اوكه رنځوران وئ يا په سفركې وئ يا څوك له ((اودسماتي)) راستون شي، يا له ښځو سره كوروالى وكړئ او اوبه و نه مومئ (چې غسل يا اودس پرې وكړئ)؛نو له پاكې خاورې كار واخلئ (داسې چې) خپل مخونه او لاسونه [پرې] مسح كړئ، په رښتيا الله له نرمۍ كار اخستونكى (او) بښونكى دى . 

پرنېكيو د امر لومړى شرط پر مسائلو او احكامو ځان پوهول دي .

په ستغه له بديو منع كول

كله انسان ناوړه كار کوي او په ستغه يې منع كوي. دا ستغوالی تر ټولو ستر منكر دى. د ساري په توګه : يو كس په ولاړه متيازې كوي او تاسې يې په ستغه منع كوئ؛دا ستغوالی په ولاړه تر متيازو كولو هم ناوړه كار دى. هر ګناه كوونكي ته بې دينه نشو ويلاى . قرآن د متقيانو په هكله وايي:

وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُواْ فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُواْ أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُواْ اللّهَ فَاسْتَغْفَرُواْ لِذُنُوبِهِمْ وَمَن يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ اللّهُ وَلَمْ يُصِرُّواْ عَلَى مَا فَعَلُواْ وَهُمْ يَعْلَمُونَ (آل عمران/۱۳۵) = او هغوى چې كله كوم سپک چار وكړي يا پر ځانونو تېرى وكړي (؛نو) خداى وريادېږي او د خپلو ګناهونو بښنه غواړي او بې له الله لا بل څوك دى،چې ګناهونه وبښي؟ او پر خپلې ګناه ټينګار نه کوي؛ ځكه پوهېږي (چې بد يې كړي دي).

نو ځكه ناوړه كار كول او پر ځان تېرى كول انسان نه بې دينه كوي؛خو په دې شرط چې توبه وكړي او پر ګناه كولو ټينګار ونه لري .

پخپلو کړنو خلک راوبولئ:

قرآن پر داسې خلکو نيوکه کړى،چې نورو ته د حق بلنه وركوي او ځان يې هېر كړى وي یا نورو ته مسلې کوې او خپله پرې حملې کوي.

أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لاَ تَفْعَلُونَ (صف/۲) = ((مؤمنانو! ولې هغه څه وايئ، چې نه يې كوئ؟!))

څوك چې دا شان وي؛نو پر ستر الهي عذا ب به اخته شي.

كَبُرَ مَقْتاً عِندَ اللَّهِ أَن تَقُولُوا مَا لاَ تَفْعَلُونَ (صف/۳) = دا د الله پر وړاندې ډېره بده خبره ده چې څه ووايئ (؛ خو) نه یې كوئ!

شعيب علیه السلام به خلكو ته ويل:

قَالَ يَا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِن كُنتُ عَلَىَ بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّي وَرَزَقَنِي مِنْهُ رِزْقًا حَسَنًا وَمَا أُرِيدُ أَنْ أُخَالِفَكُمْ إِلَى مَا أَنْهَاكُمْ عَنْهُ إِنْ أُرِيدُ إِلاَّ الإِصْلاَحَ مَا اسْتَطَعْتُ وَمَا تَوْفِيقِي إِلاَّ بِاللّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ (هود /۸۸) = (شعيب ) وويل :(( زما قومه ! ما ته ووايئ، كه زه د خپل پالونكي له لوري یو څرګند دليل ولرم او ښه روزي یې راكړې وي (؛ نو ايا د حكم پرخلاف يې چلن كړاى شم؟) زه هېڅكله دا نه غواړم، له څه چې مو منع كوم، پخپله يې وكړم، زه ترخپلې وسې بې (د ټولنې) له سمونې څه نه غواړم (او په دې كار كې) بې د الله (له مرستې) برى راسره نشته! پر هغه مې بروسه ده او لوري ته يې ورستنېږم .

روايتونه وايي:(( د انسان لپاره دومره ناپوهي او اړه – بېلاري بس دى،چې نور له بديو منع كوي؛خو پخپله پرې اخته وي.)) (( خداى دې پر داسې كسانو لعنت وكړي،چې پر نېكيو امر كوي او څه چې وايي،خپله پرې عمل نه كوي،خلك له بديو منع كوي؛خو پخپله پرې اخته كېږي. )) (( دا كسان به په دوزخ كې د ژرندې د خره په شان ګرځوي او چې وپوښتل شي چې ته ولې راغلې؟ تا خو به موږ له بديو منع كولو ؛نو و به وايي: خپله به مې ګناه كوله. ))

 روايت دى:(( خلک د خپل عمل له لارې حق ته راوبولئ.[3]))

د ساري په توګه : كه پلار او ښوونكى په كوڅه كې كرکڼه او اغزي ددې لپاره لرې كړي چې د چا په پښه كې ولاړ نشې؛نو زده كوونكي چې دا وويني؛نو دوى به همدا کار وكړي. كه د دفتر رئيس د راننوتلو پر وخت تر اړتيا زيات ګروپونه مړه كړي ؛ نو مامورين به هم خپلې دندې ته پاملرنه وكړي.كه د هېواد جيګ پوړي چارواكي د جمعې د لمانځه په لومړي صف كې ودرېږي؛نو جوماتونه به له خلكو ډك شي او كه مخور خلك پر ګناه لاس پورې كړي؛نو د نورو لپاره به هم د ګناه لار هواره كړي. د پېغمبر اكرم(ص) مېرمنې ځانګړى ټولنيز او مذهبي موقعيت لري.قرآن يې په هكله وايي:

يَا نِسَاء النَّبِيِّ مَن يَأْتِ مِنكُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا (احزاب/۳۰) = د پېغمبرمېرمنو! چې هره يوه مو ښكاره ناروا كار وكړي (؛ نو) عذاب یې دوه ګرايه کېږي او دا (كار) الله ته اسان دى.

يَا نِسَاء النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِّنَ النِّسَاء إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَّعْرُوفًا (احزاب/۳۲) =((د پېغمبر مېرمنو! تاسې هېڅ د (نورو) ښځو په څېر نه ياست (او غوره او خورا پازوالې يئ)؛ كه ځان ساتئ (پرهېزګاري كوئ)؛ نو په نرمۍ (او ناز) خبرې مه كوئ، چې پر زړه ناروغ تن درته تمه پيدا شي او سمې روغې او سنجول شوې خبرې كوئ.))

روايت دى:(( د عالم د يوې ګناه تر بښل كېدو د مخه د جاهل اويا ګناهونه بښل كېږي؛ځكه چې عالم د خپلې ګناه له لارې نورو ته هم لار هواره كړي ده. )) په تاريخ كې راغلي:حضرت علي له يو مسيحي سره د سفر ملګرى شو؛دواړه دوه لارې ته ورسېدل،هر يو بايد پر خپله لار تللاى واى؛خو حضرت علي له مسيحي سره ولاړ. ويې پوښته:ستاسې لار خو هغه بله وه. حضرت علي وويل:(( پوهېږم؛خو اسلام سپارښتنه كوي چې دوه تنه چې د سفر ملګري شي؛نو پر يو بل حق پيدا كوي او ما غوښتل چې درسره لږ څه ولاړ شم او بدرګه دې كړم.)) مسيحي ددې چلن له لارې مسلمان شو.[4]

هارون الرشيد ښكلې مينځه د امام كاظم (رح) د زندان خونې ته ولېږله،چې ورباندې د تور لګولو لپاره لاره چاره برابره كړي. د امام كاظم (رح) چلن داسې و،چې په مينځه كې بدلون راغى او هغې هم پرعبادت پيل وكړ. [5]

پوښتنه : د فقهاوو په فتواوو كې راغلي : پر نېكيو امر او له بديو منع واجب ده كه څه هم انسان چې څه وايي، پرې عمل ونه کړي؛خو په آيتونو او رواياتونو كې پر داسې كسانو كلكه نيوكه شوې؛نو كوم يو يې ومنو؟

ځواب : قرآن پر هغه نيوكه كوي،چې په وينا او عمل كې يې ستر توپير وي؛ خو په ټولنه كې يې خلك د سمونپال او پر نېكيو د امر په توګه پېژني. د فقهاوو فتوى دا وايي چې پر نېكيو د امر لپاره لازمه نه ده،چې د خداى پر ټولو حکمونو عمل وكړي. وايي يوه ډله پېغمبراكرم(ص) ته راغله او ويې ويل: څو مو پر ټولو حكمونو عمل نه وي كړى؛نو پر نېكيو به امر ونه کړو . پېغمبراكرم(ص) وويل: ((پر نېكيوامر وكړئ كه څه هم څه چې وايئ پر ټولوعمل ونه کړئ او له بديو منع وكړئ كه څه هم چې تر ټولو بديو ډډه نشئ كولاى.)) پام مو وي چې پېغمبر اكرم(ص) وايي؛نو عمل كول بسیا دي او د قرآن او روايتونو نيوكه پر هغه كسانو ده،چې بيخي عمل نه كوي.[6]

عقلي شمېرانې:

پر نېكيو امر او له بديو د منع موخه په ټولنه كې د نېكيو وده او پراختيا او له بديو مخنيوى دى او اسلام په ټوليزه توګه لازم كړي دي؛خو جزئيات او څرنګوالى يې عقل ته پرېښى او اصلي ټكى يې ښه او غوره پايلو ته رسېدل ګڼلي دي؛نو ددې الهي حكم په پلي كېدو كې عقلي شمېرانو ته بايد ټينګه پاملرنه وكړو چې دادي :

نېكۍ او بدۍ كومې دي ؟ په كومه بيه او څومره زيار ته اړتيا لري ؟ پر چا ؟په كوم وخت او ځاى کې بايد پلي شي ؟ ګناهكار څوك دى ؟ په كوم نظام او حكومت كې بايد پلي شي؟

په هر حال د اسلام د دين ټوليز قانون ثابت دى؛خو د قانون مصداق يا اطلاق مجتهد او تکړه عالم نوې كتنې ته اړ باسي. په ټوليزه توګه الهي احكاموته د درې ليدونو له لارې كتلاى شو چې دادي:

((واقعي ليد))؛يعنې ووايو : څه چې خداى ويلي بې له زياتېدو او كمېدو بايد ومنل شي او هېڅ بدلون پکې نشي راتلاى. ((فقاهتي ليد))؛يعنې: موږ له واقع څخه خبر نه يو؛نو د كلماتو، آيتونو او روايتونو له لارې پرې ځان پوهوو.((حكومتي ليد))؛يعنې: يقين لرو چې خلك حكومت غواړي او پوهېږو،چې حكومت بايد د اسلامي مشر او امام او يا هم د بې هوسه عادل په لاس كې وي.عادل عالم د اسلام د ټوليزو اختياراتو په چوكات كې د اجتهاد له لارې قانون جوړوي. د ساري په توګه: حج د يو كال لپاره منع كوي،د جنګ حكم كوي، دسولى تړون يا مني او يا هم نه . په لومړي كې نه؛بلكې په دويم او درېم ليد كې وخت،ځاى، وټیز،سياسي او پوځي شرايط اغېزمن دي؛ځكه كېداى شي، ډېر داسې كارونه وي چې په يو وخت كې بد “او منكر” وي او په بل وخت كې نيك وي او يا پر عكس،د وخت له پېژندلو او نومېرنې – تشخيص پرته “امر و منع” نشو كولاى، پر نېكيو امر او له بديو په منع كې بايد ووينو چې كومه وګړه- شخصيت كوم ګناهګار ته پر كومه ګناه ورم – پند وركول غواړي او پر ضد يې پاڅون غواړي.كله ناكله يو منكر په الهي قانون كې بدلون راولي او د بدعتونو او پر اسلام د كفارو د يرغل لامل ګرځي؛نو په داسې حالت كې بايد يوه مخوره وګړه پاڅون وكړي او په زر ګونو كسان بايد په دې لار كې شهيدان شي. امام حسين بايد پاڅون وكړي او د كربلا دښتې پر وينو سرې كړي .پېغمبر اكرم(ص) وايي: (( زه د حسين او حسين زما دى . ))

ښايي موخه دا وي چې د حسين په پاڅون به زما دين ژوندى وي.په هر حال پر نېكيو په امر كې بايد دا ټول شرطونه، لومړيتونه او شمېرانې په پام كې ونيول شي .

كه مخالفت يې وكړ؛نوڅه وكړو؟

انسان كله ناكله پر نېكيو امر او له بديو منع كوي؛خو خلك پرې ځان كڼوي؛نو په داسې حال كې بايد څه وكړو؟

لومړى بايد پوه شو چې موخو ته د رسېدلو لپاره په ټوليزه توګه زور ته اړتيا لرو؛خو خداى داسې نه غواړي او په دې هكله په قرآن كې زيات آيتونه هم راغلي:

وَإِن كَانَ كَبُرَ عَلَيْكَ إِعْرَاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَن تَبْتَغِيَ نَفَقًا فِي الأَرْضِ أَوْ سُلَّمًا فِي السَّمَاء فَتَأْتِيَهُم بِآيَةٍ وَلَوْ شَاء اللّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدَى فَلاَ تَكُونَنَّ مِنَ الْجَاهِلِينَ (انعام/۳۵) = او كه (له قرآنه) مخ اړول يې درباندې سخت وي؛ نو كه له وسې دې پوره وي؛ په ځمكه كې یو سورنګ ولټوه يا اسمان ته کومه پوړۍ كېږده (چې د ځمكې ژورې او د اسمان لوړې ولټوې، همداسې وكړه) چې آيت (او بله نښه) ورته راوړې! (خو پوه شه، چې دا ځېليان ايمان نه راوړي)؛ خو كه الله وغواړي؛ نو دوى به (په زوره) پر سمه لار راغونډ كړي. (خو اجباري لارښوونه څه ګټه لري؟)؛ نو هډو له ناپوهانو ځنې مه اوسه.

پېغمبراكرم(ص) وايي: زه ستاسو وكيل نه يم .

وَكَذَّبَ بِهِ قَوْمُكَ وَهُوَ الْحَقُّ قُل لَسْتُ عَلَيْكُم بِوَكِيل (انعام/۶۶) = او قوم دې قرآن دروغ وگاڼه، حال دا چې حق دى! (ورته) ووايه : (( زه ستاسې (د ايمان راوړو) پازوال نه يم .( زما کار د رسالت تبليغول دي،نه دا چې په زوره ايمان راوړو ته مو اړ باسم .) ))

 خداى پېغمبر اكرم ته وايي:

لَسْتَ عَلَيْهِم بِمُصَيْطِرٍ (غاشیه/۲۲) = ته پرې زورور نه يې (چې ايمان راوړو ته يې اړ باسې)؛

خلك ازاد پيدا شوي او د اسلام روزنيز غونډال – نظام هم د ازادۍ پر بنسټ اېښوول شوى؛نو ځكه ستاسې د ورم – پند معنا دا نه ده چې خلك به پرې هرومرو غوږ وګروي.

دويم : هغوى چې د ډېرې مودې لپاره پر يوې لارې تللي وي؛نو په يو وار ترې لاس نشي اخېستلاى او بايد څه وخت وركړل شي .

درېم: كله ناكله تذكر په داسې وخت او شرايطو كې وي،چې سړى به پكې حساسيت لري؛ بايد صبر وكړو چې حساسيت يې له منځه ولاړ شي. د ساري په توګه: كه غاښ درد كوي؛نو پر ډاكتر يې نه اوباسي. ممكن پردې لار هغه د حق خبرې ته غاړه كېږدي؛خو که لار او طريقه مو بدله كړه؛ راسره يې مني. د سوداګرۍ په روايتونوكې راغلي : كه د توكيو په پير او پلور كې تكړه او بريالى نه وئ؛ نو بله سوداګري پيل كړئ؛ښايي پكې بريالي شئ. د زده كړو په څانګو كې هم همدا شان ده.كله انسان په يوه څانګه كې كامياب نه وي؛خو د څانګې په بدلولو سره به بريالى شي. وايي “ډاروين” په دوو علمي څانګو(طب او په مسيحي ديني علومو) كې ماته وخوړه؛خو په طبيعي څانګه كې بريالى شو. كه څه هم نظريات يې رد شوي؛خو په هرحال د نظر خاوند شو.

پر قرآن او د انبياوو پر اخلاقو پوهېدنه او همداراز كومې سپارښتنې،چې اسلام كړي، په دې هكله د لارې د هوارېدو لامل كېداى شي. قرآن وايي :

وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ (فصلت/۳۴) =  او نېكي او بدي برابر نه دي، (بدي) پر غوره چلن (نېكۍ) لرې كړه؛ نو ناڅاپه (به وګورې) چې څوک دښمني درسره لري، ستاسې د خواخوږي دوست په څېر به وي.

لَئِن بَسَطتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَاْ بِبَاسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لَأَقْتُلَكَ إِنِّي أَخَافُ اللّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ (مایده/۲۸) = ((كه ته مې وژلو ته لاس راوغځوې (؛نو) زه دې وژلو ته لاس نه درغځوم؛ [ځكه] چې د نړۍ پال الله (له عذابه) وېرېږم))

 هېر مو نشي چې پر نېكيو امر او له بديو د منع موخه يوازې ځان ته د خلكو پام راړول نه دي.ممكن خلك زموږ پر خبره غوږ و نه ګروي؛نو له خداى سره زموږ اجر خوندي دى. خداى موږ ويني او لږ اجر او ثواب هم له موږ نه كموي. ايا موږ تر انبياوو غوره يو؟ ټولو پېغمبرانو په دې لار كې ډېر كړاوونه ليدلي؛ خو خپل همت به يې نه پلوره .

خلكو به پېغمبرانو ته ويل :

قَالَ الْمَلأُ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِن قَوْمِهِ إِنَّا لَنَرَاكَ فِي سَفَاهَةٍ وِإِنَّا لَنَظُنُّكَ مِنَ الْكَاذِبِينَ (اعراف/۶۶) = د قوم كافرو مشرانو يې وويل :(( بې عقله راته ښکارې او ګومان مو دى،چې دروغجن يې.))

پېغمبرانو به ويل موږ نه يو. خلكو وويل : موږ تاسې بېلارې وينو، پېغمبرانو به ويل موږ بېلارې نه يو .

د پېغمبرانو كار؛ لكه د ډاكترانو په شان دى،چې د ناروغانو درملنه كوي. ناروغ چغى او سورى وهي؛خو د ډاكتر ټولو ته پام وي او کتنه يې کوي او په چغو او سورو غوږ نه ګروي . پر وګړي نه؛بلكې پركار نيوكه وكړو. موږ بايد له ګناه كوونكي سره كينه ونلرو او د سرغړونې په هكله ورته نصيحت وكړو يا په بله وينا:له ((ناپوه)) سره نه؛بلكې له ((ناپوهۍ))سره مبارزه وكړو له((ګناهګار)) سره نه؛بلكې له ((ګناه))سره مبارزه وكړو. په روايتونو كې راغلي :(( د خداى ځينې كسان خوښېږي كه څه هم له کړونو يې خپه وي.[7]))

په قرآن كې راغلي:

قَالَ إِنِّي لِعَمَلِكُم مِّنَ الْقَالِينَ (شعراء/۱۶۸) = (لوط) وويل : (( په حقيقت كې زه ستاسې د دې عمل (لواطت) له سختو دښمنانو ځنې يم))

كه ګناه كوونكي په دې پوه شي،چې وګړه لري او ورته په درنه ليدل كېږي او د كمزورۍ ټكى يې يوازې ګناه ده؛نو په ډېره اسانۍ به ورته شا كړي؛خو كه وننګیري،چې كركه ترې كېږي ؛نو پر خپلو ګناهونو به ټيڼګار وكړي.

يو تن،ديني مشر ته وويل: ستاسې يو انډيوال شراب څښلي چې ورته شا كړو؟ ويې ويل: كار ته يې شا كړئ.( خپله هغه ته مه شا كوئ.[8])

حضرت علي (ک) وايي :(( غوره ده چې نېکچاري او سمونپالي پر ګناهګار ولورېږي.[9] دا قانون د كورنۍ او د اولاد په روزنه كې هم مهمه ونډه لري. كه اولاد له خپل مور و پلار وېرېږي؛نو دا به غوره مور و پلار نه وي. هغه وخت به غوره وي كه پر خپلو اولادونو غوسه هم وكړي؛خو چې د وګړې درناوى يې وكړي او مينه ورسره وكړي كه مو اولاد ته وويل چې د كاكا زوى دې تر تا ښه دى؛نو په ځواب كې به درته ووايي: كاكا مې هم تر تا غوره دى. دا كس به له خپل پلار او د تره زوى سره كينه واخلي. ورته بايد وويل شي. زويه ! ته تر تېر كال ډېر ښه شوى يې. هغه بايد له خپل همزولي سره په پرتله شي او ورته وويل شي: انسان بايد هره ورځ پرمختګ وكړي او څومره چې غوره وي؛نو خداى خلكو او مور و پلار ته به نږدې وي؛ نو دا خبرې به د اولاد په روزنه كې ستر اغېز ولري؛نو پر نېكيو امر او له بديو په منع كې د ګناهګار لپاره بايد سيال پيدا نه کړو،چې پكې كينه پيدا او د غچ اخستنې حس راوخوټېږي. ورته يې نيك او غوره كارونه وويل شي. د قوم او ټبر درناوى يې وشي،د وس او استعداد په هكله يې ورسره خبرې وشي،څو وننګېري،چې مات شوى نه دى؛بلكې پياوړى دى او مينه ورسره كېږي.

پر نېكيو د آمرينو ځانګړنې او شرايط :

پر ايمان،پوهې او ځواک سربېره پر نېكيو امر كوونكي بايد تعصب او ځانګړى ديني غيرت ولري. روايت دى: ((موسى علیه السلام،خدای وپوښت: څوك به دعرش تر سيوري لاندې ومنې؟ورته خطاب وشو: هغوى چې پاك زړي او پاک لاسي وي او كه وويني چې حرام پر حلالو اوښتي؛نو د ټپي پړانګ په شان پرې په غوسه شي.[10]))

“امر و منع” ټينګ هوډ او زړه سوي ته اړتيا لري. قرآن وايي:

يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ (لقمان/۱۷) = ((يه زما زويکه! نمونځ کوه، پر نېكيو امر او له بديو منع كوه او [په دې لار کې] هر کړاو زغمه، چې دا له مهمو او همتناکو چارو ځنې دي.))

كه چا زموږ پر خبره غوږ و نه ګرو؛نو دا “امر و منع” به زموږ د ژغورنې لامل شي قرآن وايي:

فَلَمَّا نَسُواْ مَا ذُكِّرُواْ بِهِ أَنجَيْنَا الَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ وَأَخَذْنَا الَّذِينَ ظَلَمُواْ بِعَذَابٍ بَئِيسٍ بِمَا كَانُواْ يَفْسُقُونَ (اعراف/۱۶۵) = نو چې ورکړاى شوى پند يې هېر كړ، (د عذاب شېبې راورسېدې او) هغوى مو بچ کړل،چې له بديو يې منع كوله او څوك چې ظالمان ول، د سرغړونو له لامله يې مو په سخت عذاب راونیول .

په هر حال كه انسان زړه سواندى وي؛نو پر نېكيو امر او له بديو منع كوي. بېدردي تر ټولو ستر درد دى. پخوا به يې چې د چا سپكاوى كاوه ؛نو هغه ته به يې وويل چې پلانكى بېدرده دى. پېغمبراکرم(ص) به چې د خلكو ستونزې ليدلى؛نو ډېر به دردېده. قرآن وايي:

لَقَدْ جَاءكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ (توبه/۱۲۸) =((په رښتيا چې پخپله له همدا تاسې يو استازى درغى، چې ځورونې مو پرې سختې پرېوځي (او) پر لارښوونې مو ټينګار كوي، پر مؤمنانو لورین زړه سواندى دى))

روايت دى:(( خداى،حضرت موسى (ع) ته وويل: ايا پوهېږې چې ته مې ولې د پېغمبرۍ لپاره غوره كړې؟ حضرت موسى (ع) وويل: نه.خداى وويل:((كومه زړه سوانه چې په تا كې وه؛په بل چاكې نه وه!))

قرآن وايي: پېغمبراكرم(ص) به خلكو ته د بلنې پر وخت حرص خوړ او داسې ښكارېده؛ لكه چې ځان خوري:

لَقَدْ جَاءكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ (توبه/۱۲۸) =((په رښتيا چې پخپله له همدا تاسې يو استازى درغى، چې ځورونې مو پرې سختې پرېوځي (او) پر لارښوونې مو ټينګار كوي، پر مؤمنانو لورین زړه سواندى دى))

بېدردي او د زړه سختي له سترو اروایزو ناروغيو ځنې ده. خداى وايي:

ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُم مِّن بَعْدِ ذَلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَإِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الأَنْهَارُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاء وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللّهِ وَمَا اللّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (بقره/۷۴) = ((بيا تردې پېښې روسته، زړونه مو د تيږې په څېر سخت شول؛ بلكې تر تيږو هم سخت؛ځكه ځينې تيږي چوي او ويالې ترې بهېږي، ځينې چول كېږي او اوبه ترې راوځي او ځينې د الله له وېرې (د غره له سره) رارغړي (؛خو ستاسې زړونه نه د الله له وېرې تپېږي او نه د پوهې او انساني عواطفو سرچينه ده) او الله مو له كړنو ناخبره نه دى))

پر نېكيو امر او له بديو منع هغه څوك كولاى شي،چې خواخوږى وي او د غښتلې روحيې خاوند وي. د خواخوږۍ نښه يې دا ده : كه د ځان په هكله ناروا خبره واوري؛نو نه په غوسه كېږي او كه د نورو غيبت واوري؛ نو خپه كېږي. په رښتيا كه دا شخصي حساسيتونه پر عمومي حساسيتونو واوړي؛ نو دنيا به ګل و ګلزار شي. كه موږ د خپلو كوټو سرونه له واورو پاكوو؛ نو واورې په كوڅه كې اچوو؟ د كور ناولې اوبه ولې كوڅو او سركونو ته اوباسو؟ولې د كور او د هټۍ ناولتيا او ګند پر سړک اچوو ؟دا ځكه چې موږ يوازې د خپل ځان په هكله فكر كوو او د نورو غم راسره نشته،نور خلك بايد خپل كړو او خپل ځان د نورو وګڼواو د قرآن په وينا (بعضكم من بعض ) ټول بايدد يو بل شو.

خواخوږي او ښه نيت ارزښت لري.په فقهي كتابونو كې راغلي: كه څوک د چوپړ لپاره كار كوي كه په دې كار كې كوم زيان رامنځ ته شي؛نو جريمه به نشي. د ساري په توګه : كه څوك په خواخوږۍ د سړک په منځ كې ولاړ ماشوم ،غاړې ته كړي او بيا همدا ماشوم مار وچيچې؛نو دا كس به ګرم نه وي؛ځكه چې موخه يې خېر وه.كه يوكس د چوپړ پر مهال د ګناه په نيت څه توكيو او مال ته زيان ورسوي؛نو جريمه به نشي. قرآن په دې هكله وايي:

لَّيْسَ عَلَى الضُّعَفَاء وَلاَ عَلَى الْمَرْضَى وَلاَ عَلَى الَّذِينَ لاَ يَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُواْ لِلّهِ وَرَسُولِهِ مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِن سَبِيلٍ وَاللّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ (توبه/۹۱) = ((پر کمزوریو، ناروغانو او هغوى چې څه نه مومي، چې (په جهاد كې) يې ولگوي،څه ګناه نشته (چې د غزا په ډګر كې ګډون ونه کړي) په دې شرط، چې (د مورچل تر شا) په عمل كې د الله او له استازي سره یې اخلاصمن وي (او څه يې چې له وسې پوره وي،و نه سپموي) او(همداراز) پر نېكانو څه نيوكه نشته او الله ډېر بښونكى (او) مهربان دى))

يعنې كه څوك د چوپړ په موخه څه وكړي او ناڅاپه كوم خطر او زيان رامنځ ته كړي؛نو جريمه نه لري.

 

پر نېكيو امر له دين سره د مينې نښه ده

كه د امام حسين او يارانو ويناوو ته ښه ځير شو؛نو په ټولو ځايونو كې يې له اسلام سره د مينې په هكله خبرې كړي دي. امام حسين وايي:(( ايا نه وينئ چې پر حق عمل نه كېږي او د باطلو مخنيوى هم نه كېږي.[11])) (( زما د پاڅون موخه زما د نيكه په دين كې سمونه ده.[12])) (( زما د پاڅون موخه پر نېكيو امر او له بديو منع ده.[13] ))

حضرت ابوالفضل عباس وايي:((كه زما د نيكه دين زما په شهادت را ژوندى كېږي؛نو اى تورو !له ما راچاپېره شئ.[14])) څوك چې له دين سره مينه لري؛نو په لار كې يې له خپل سره هم تېرېږي.پېغمبراكرم (ص) د نجران له مسيحانو سره داسې ژمنه وكړه:مسلمانان دې مسيحيانو ته او مسيحيان دې مسلمانانو ته ښېرا وكړي،پر چا چې ښېرا اغېز وكړ؛نو هغه به پر باطلو وي. دا داستان د مباهلې په نامه مشهور دى،چې په قرآن کې داسې راغلى:

فَمَنْ حَآجَّكَ فِيهِ مِن بَعْدِ مَا جَاءكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءنَا وَأَبْنَاءكُمْ وَنِسَاءنَا وَنِسَاءكُمْ وَأَنفُسَنَا وأَنفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَةَ اللّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ (آل عمران/۶۱) = (د مسيح په باب) چې [په وحې] وپوهېدې؛ نو بيا هم كه څوك په دې اړه ناندرۍ درسره کوي؛ نو ورته ووايه : (( راځئ، چې موږ به هم خپل زامن راوبلو او تاسې هم خپل زامن، موږ به هم خپلې ښځې راوبلو او تاسې هم خپلې ښځې، موږ به پخپله راشو او تاسې هم پخپله راشئ؛ بیا به ښېرا وکړو (په موږ کې چې څوک دروغ وايي) نو د الله لعنت دې پرې وي.))

پېغمبرا كرم ځان،حضرت فاطمه بي بي،حضرت علي او امام حسن او امام حسين ځانونه له ستر خطر سره مخامخ كړل او دا يې له دين سره د مينې نښه ده .

پر لږ تر لږه بايد قناعت وكړو :

پر نېكيو امر او له بديو په منع كې بايد پر لږ تر لږه قناعت او صبر وكړو او كه ومنل شو؛نو بايد مخكې ولاړ شو. پېغمبر اكرم (ص) به په پېل كې يوازې په دې جمله خلكو ته بلنه وركوله:((قولوا لا اله الا الله تفلحوا)) ووايئ له الله پرته بل هېڅ معبود نشته،چې بريالي شئ .

 د روژې زكات،جهاد او داسې نور قوانين له بعثته پنځلس كاله روسته نازل شو.كه غوښتل مو چې چاته د لمانځه بلنه ورکړئ ؛نو يوازې د واجباتو پر ورښوولو قناعت مه كوئ،تر څه مودې روسته ورته مستحبات هم ووايئ.

 اسلام سپارښتنه كوي،چې د جمعې امام بايد په جمعه كې كمزورو خلكو ته هم پام وكړي او نمونځ  اوږد نه کړي. په قرآن كې راغلي:

الآنَ خَفَّفَ اللّهُ عَنكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا فَإِن يَكُن مِّنكُم مِّئَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُواْ مِئَتَيْنِ وَإِن يَكُن مِّنكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُواْ أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللّهِ وَاللّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ (انفال/۶۶) =(( اوس الله ستاسې له اوږو پېټى سپك كړ او معلومه يې کړه،چې په تاسې كې بېوسي ده؛ نو ځكه كه له تاسې سل تنه صابران وي؛ نو پردوو سوو به بريالي شئ او كه يو زرتنه وي؛نو پر دوو زرو به د الله په حكم لاسبري شئ او الله له زغمناکو سره دى.))

خداى خلك كمزوري وليدل؛نو ځكه يې پخپل قانون كې اسانتيا راوړه.په كومو قوانينو كې چې “عسر او جرح” وي؛نو قرآن پكې سپكوالى راوړى دى.

 

خاطره :

په روايتونوكې راغلي چې:(( يو مسيحي مسلمان شو. مسلمان ملګرى يې سهار وختي ورغى او ورته يې وويل: اوس د شپې د لمانځه وخت دى،هغه يې له خوبه راويښ كړ او د شپى نمونځ  يې پرې وكړ، د سهار اذان وشو؛د سهار نمونځ  يې هم وكړ او ورپسې كېناست،چې ماسپښين شو.مسلمان ويل : نفل نمونځونه بايد هېر نه کړو. مسيحې تنګ شو او ويې ويل: كه اسلام دا وي؛نو غوره ده چې همغه مسيحي اوسم! ))

د اسلام د شا تګ يو لامل دادى، چې نورو ته بد ورپېژندل كېږي او د بې تجربې او بې خبرو كسانو له لارې يې تبليغ كېږي.كه پېغمبراكرم(ص)له همغې لومړى ورځې داسې ويلي واى چې كه څوك مسلمان شي؛نو ځان دې جهاد او شهادت ته چمتو كړي، روژه دې ونيسي،خمس او زكات دې وركړي؛نو دين به هېچ چا ورسره نه واى منلاى.

بايد د بديو د راڅپړلو هڅه ونه کړو :

ځينې د خلكو په ګناهونو او عيبونو پسې پلټنې كوي،چې ترې يې منع كړي حال دا قرآن پر پلټنې او ځيرتوب بنديز لګولى دى چې وايي:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَّحِيمٌ (حجرات/۱۲) =((مؤمنانو! له ډېریو ګومانونو ځانونه وساتئ؛ (ځكه) ځينې ګومانونه ګناه ده او (د نورو په ځاني چارو كې) پلټنه مه كوئ او تاسې هېڅوك يو د بل غيبت مه كوئ، ايا کوم یو مو دا خوښوي، چې د خپل مړه ورور غوښه وخوري؟! نو بده يې ګڼئ؛ (همداراز د مسلمان رور غيبت او عيب لټول بد وګڼئ) او (خپل ځانونه) د الله له (عذابه) وساتئ، چې الله لورین توبه قبلوونكى دى.))

امام صادق په ليك كې نجاشى ته ليكي: (( د مومنانو په سرغړونو پسې پلټنې مه كوئ،كه څوك داسې وكړي؛نو پر آّخرت سربېره،خداى به يې په همدې دنيا كې هم رسوا كړي.[15]

رخه – كينه نه؛بلكې له بديو منع

پر نېكيو امر او له بديو منع د رخې – كيني له مخې نه؛بلكې د سمې لارښوونې له مخې بايد وي. ډېرې ښځې چې سره زر لري؛نو سوځي او رخه كوي او له بديو د منع په پلمه وايي: ولې پلانكۍ ښځې د ځان ښوونې لپاره دومره ګاڼه اغوستې ده؟ يا څوك چې له مطالعې سره مينه نه لري؛نو وايي: پلانكى به دډېرې مطالعې له كبله لېونى شي. په هر حال د ځينو نيوكو جرړې په رخو – كينو او كمزورتياوو كې وي. قرآن وايي:

وَمِنْهُم مَّن يَلْمِزُكَ فِي الصَّدَقَاتِ فَإِنْ أُعْطُواْ مِنْهَا رَضُواْ وَإِن لَّمْ يُعْطَوْاْ مِنهَا إِذَا هُمْ يَسْخَطُونَ (توبه/۵۸) = او له دوى ځينې د صدقاتو (او د غنيمتونو) په وېش كې درباندې نيوكې كوي، كه څه برخه ترې وركړه شي (؛ نو) خوښېږي او كه ورنکړاى شي، سملاسي غوسه كېږي (حق يې وي که نه وي ) .

له دې آيته جوتېږي چې د ځينو نيوكو جرړې ديني نه؛ بلكې وګړیزه، وټیزه او اروایزه بڼه لري .

غچ نه؛بلكې نيوكه

كه پر يوكس نيوكه وشي؛نو هغه د غچ اخېستنې په فكر كې كېږي.كله چې ترې كومه سرغړونه وويني؛ نو له بديو د منع په پلمه ترې خپل غچ اخلي.

 

مخالفت نه؛بلكې له بديو منع

نيوكه او له بديو منع نه ښايي ورهنړیزه – كسبي بڼه پيدا كړي.د ځينو ورهڼه – كار او كسب دادى،چې په ويناوو او د ورځپاڼو له لارې نيوكې كوي او سترګې يې ښه كارونه نه ويني.

پرنېكيو آمرينو او له بديو منع كوونكيو ته د څو ټوكيو يادونه

لیدانه – بصيرت او پوهه ولرئ:

څوك چې پر نېكيو امر او له بديو منع كوي؛بايد نيكۍ او بدۍ وپېژني او د پلي كېدو پر طريقه يې هم پوه شي.

 

د ارادې خاوند وي:

څوك چې دا مهم كارعملي كوي؛ د خلكو د غوسې او سولې پر بنسټ دې يې پلى نه کړي. قرآن وايي:

يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ (لقمان/۱۷) = ((يه زما زويکه! نمونځ کوه، پر نېكيو امر او له بديو منع كوه او [په دې لار کې] هر کړاو زغمه، چې دا له مهمو او همتناکو چارو ځنې دي.))

د خداى لپاره وي:

د امر كوونكي نيوكه بايد د وګړیزې،ګوندي او سياسي سليقو او همداراز رخې – كينې او غچ پر بنسټ نه وي.قرآن وايي :

يَحْلِفُونَ بِاللّهِ إِنَّهُمْ لَمِنكُمْ وَمَا هُم مِّنكُمْ وَلَكِنَّهُمْ قَوْمٌ يَفْرَقُونَ (توبه/۵۶) = او دوى پر الله قسمونه خوري، چې درسره يو؛ خو درسره نه دي؛ بلکې ډارنه ډله ده (چې د خپلو خوالو د را برسېرېدو له وېرې دروغ وايي) .  

كه “امر و منع” بې له قومي،ټبریزې،ولسي،ګوندي او توکمیزو ستونزو پلي شي؛نو اغېزمن به وي؛ځكه د زړه خبره پر زړه كېني؛خو كه خبره لكۍ ولري او يا كه د اورېدونكي په غوږ كې خيرې وي؛نو پر نېكيو امر به اغېز ونه کړي .

خاطره:”همام” ،حضرت علي (ک) د پرهېزګارانو د نښو او ځانګړنو په باب وپوښت. حضرت علي چوپ شو. هغه ټينګار وكړ. حضرت علي ورته ټولې نښې وويلي. همام ناڅاپه کړيكه كړه او له دنيا يې سترګې پټې كړې. حضرت علي وويل: (( پر چمتو زړه نږه ورم – نصيحت داسې اغېز كوي.[16]))

قرآن سپارښتنه كوي چې رخې – كينې او مينې بايد تاسې د حق تر پولو تېر نه باسي. د اخلاص پوله ډېره نرۍ ده او په لږې ښويېدنې سره انسان د اخلاص له كړۍ وځي او دشرك پلو ته ورښكودل كېږي. د اخلاص نښه داده،چې له چا د مننې او اجر تمه ونه لرې :

 إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لاَ نُرِيدُ مِنكُمْ جَزَاءً وَلاَ شُكُوراً (انسان/۹) = (( (او وايي:) يوازې د الله لپاره خواړه دركوو (او) هېڅ بدله او مننه درځنې نه غواړو.))

د اخلاص نښې دادي چې :د كار پر وړاندې مو ستاينه خوښه نشي. د كار ډول،ځاى او وخت راته مهم نه وي. اړيكې را ته مهمې نه وي او هر څه مو د خداى لپاره وي. قرآن حضرت نوح (ع) ته وايي : ستا كافر زوى بايد ډوب شي. حضرت لوط (ع) ته وايي:ستا ښځه بايد پوپناه شي. پېغمبراكرم(ص) ته وايي: ستا د تره “ابي لهب” لاس دې غوڅ وي.حضرت ابراهيم ته وايي : بوت پالی تره ته دې د دعا حق نه لرې.

 پراخه سينه او کلک هوډ درلودل :

حضرت موسى چې پر پېغمبرۍ وټاكل شو؛ نو له خدايه يې لويه سينه وغوښته،خداى يې دعا قبوله كړه او حضرت موسى په لويه سينه فرعون ته ورغى؛نو بې له غټې روحيي “امر و منع” ناشونې ده.څوك چې پر نېكيو امر او له بديو منع كوي؛د خلكو د غوښتونو پر وړاندې به ولاړ وي؛نو هرومرو به د ځينو خلكو له تاو تريخوالي سره مخ شي او كه لويه سينه ونه لري؛نو د خلكو پر دوو ترخو خبرو به له دې دندې لاس واخلي. قرآن د ښو بندګانو د نښو په هكله وايي:

وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا (فرقان/۶۳) = (( او د لوراند (الله ځانګړي) بندګان هغوى دي، چې پر ځمكه بې كبره درومي او چې ناپوهان ورسره په خبرو وي؛ نو روغې خبرې (چې له ذهن سره یې انډول او پر ګټه یې وي) ورته کوي))

ايا پر پېغمبرانو به يې د لېونو[17]،كوډګرو[18]،ناپوهانو[19]،بېلارۍ[20] او ځانمنۍ تورونه نه لګول؟!

پر نېكيو امر او له بديو منع دانبياوو دنده ده او د انبياوو په شان ستونزې به هم ولري،ټولو انبياوو به د زغم او لوى سينې له لارې دا هر څه شاته اچول. خلكو به پېغمبرانو ته ويل:

قَالَ الْمَلأُ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِن قَوْمِهِ إِنَّا لَنَرَاكَ فِي سَفَاهَةٍ وِإِنَّا لَنَظُنُّكَ مِنَ الْكَاذِبِينَ (اعراف/۶۶) = د قوم كافرو مشرانو يې وويل :(( بې عقله راته ښکارې او ګومان مو دى،چې دروغجن يې.))

د بېلارۍ د تور پر وړاندې به يې ويل:

أُبَلِّغُكُمْ رِسَالاَتِ رَبِّي وَأَنصَحُ لَكُمْ وَأَعْلَمُ مِنَ اللّهِ مَا لاَ تَعْلَمُونَ (اعراف/۶۲) = ((چې د خپل پالونكي پيغامونه درسوم او نصيحت درته کوم او د الله له لوري په داسې څيزونو پوهېږم، چې تاسې (پرې) نه پوهېږئ))

خداى پېغمبرانو ته د زغم سپارښتنه كوي:

فَلِذَلِكَ فَادْعُ وَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءهُمْ وَقُلْ آمَنتُ بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ مِن كِتَابٍ وَأُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ اللَّهُ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْ لَنَا أَعْمَالُنَا وَلَكُمْ أَعْمَالُكُمْ لَا حُجَّةَ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ اللَّهُ يَجْمَعُ بَيْنَنَا وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ (شوری/۱۵) = نو په همدې پار (خلك دين ته) بله او لكه څنګه چې درته امر شوى، هماغسې ټينګ وسه او په غوښتنو پسې يې مه ځه او ووايه : ((ما د الله پر هر رالېږلي كتاب ايمان راوړى او امر راته شوی، چې ترمنځ مو عدالت وكړم، الله زموږ او ستاسې پالونكى دى، زموږ د كړنو پایله زموږ ده او ستاسې د كړنو پایله همدا ستاسې ده؛ زموږ او ستاسې ترمنځ ځاني شخړه نشته (او) الله به موږ او تاسې په خپلو کې راغونډ کړي او يوازې د هغه لوري ته (د ټولو) ورستنېدل دي .))

له سرغړونو تېرېدل د مومنانو له غوره خويونو ځنې دي:

وَمَن تَابَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَإِنَّهُ يَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مَتَابًا (فرقان/۷۱) = او څوك چې توبه وكاږي او نېكې چارې وكړي؛ نو په رښتیا یې الله ته پناه یووړه (او خپله بدله ترې اخلي).

پېغمبران به له ناروا خبرو،ګواښونو،شړلو،كړاونو او وژنو سره هم مخ كېدل:

وَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلاَّ أَن قَالُواْ أَخْرِجُوهُم مِّن قَرْيَتِكُمْ إِنَّهُمْ أُنَاسٌ يَتَطَهَّرُونَ (اعراف/۸۲) = او د قوم يوازېنى ځواب يې دا و، چې و يې ويل :(( له خپلو كليو یې وشړئ، چې ډېر پاک پاک کېږې (او پر يوه لار راسره نه دي!) ))

وَمَا أَنزَلْنَا عَلَى قَوْمِهِ مِن بَعْدِهِ مِنْ جُندٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَمَا كُنَّا مُنزِلِينَ (یس/۲۸) = (( او (تر شهادت) روسته یې موږ له اسمانه پر قوم يې كوم لښكر راکوز نه کړ او  نه یې راکوزوونکي یو.))

خو دې ټكي ته مو پام وي چې موږ د خداى تر څارنې لاندې يو او هره شېبه زموږ كارونه وينې او پر موږ لوراند دى:

وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنَا وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ حِينَ تَقُومُ (طور/۴۸) = او د خپل پالونكي د حكم (تبلېغونې) په لار كې زغمناك وسه؛ ځكه زموږ تر څار لاندې يې او چې [له خوبه] راپاڅې؛ نو د خپل پالونكي په ستاینې سره تسبيح وايه.

قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِاللّهِ وَاصْبِرُواْ إِنَّ الأَرْضَ لِلّهِ يُورِثُهَا مَن يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ (اعراف/۱۲۸) = موسى خپل قوم ته (د ډاډېينې لپاره) وويل : ((له خدايه مرسته وغواړئ او صبر كوئ،چې ځمكه (يوازې) د “الله” ده او له خپلو بندګانو يې چې چاته خوښه شي،پاتوړی یې ګرځوي او د متقیانو پاى ښه ده .))

لاَّ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُوْلِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ فَضَّلَ اللّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً وَكُلاًّ وَعَدَ اللّهُ الْحُسْنَى وَفَضَّلَ اللّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا (نساء/۹۵) = (هېڅكله له جهاده) بې عذره ناست مؤمنان، له هغو مجاهدينو سره برابر نه دي، چې د الله په لار کې يې په خپلو مالونو او ځانونو (جهاد کړى)، الله پر كورناستيو (= چې جهاد يې پرېښى دى) د مجاهدينو درجه لوړه كړې، چې په مال و سر يې جهاد كړى او الله له دې هرې يوې ډلې سره (د نېكو كړنو په مقابل كې يې) د نېكې بدلې ژمنه وركړې ده؛ خو مجاهدين يې (له جهاده) پر كور ناستيو په سترې بدلې غوره كړي دي.

دا هغه لار ده چې ټول انبيا او اوليا‌ء پرې تللي دي .

انسان ته لار دومره اسانوي،چې له هېڅ ګواښ او سرغړونې نه وېرېږي:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللّهِ وَلاَ يَخَافُونَ لَوْمَةَ لآئِمٍ ذَلِكَ فَضْلُ اللّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاءُ وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ (مایده/۵۴) = مؤمنانو! له تاسې چې څوك له خپل دينه واوړي (الله ته زيان نشي رسولاى) الله به داسې خلك راولي، چې الله ته ګران وي او خداى (هم) دوى ته ګران وي،د مؤمنانو پر وړاندې به عاجز او د كافرانو پر وړاندې به ناماتي وي،د الله په لار كې به جهاد كوي او د هېڅ ملا متوونكي له پړې اچولو به نه وېرېږي، دا د الله لورنه ده،چا ته یې چې خوښه شي (او وړ يې وبولي) وركوي يې او (د) الله (لورنه) پراخه او (پر مستحقينو) پوهېدونکى دى.

ښه او نرم چلن:

په “امر و منع” كې بايد له خلكو سره نرم چلن وكړو. خداى پېغمبر اكرم ته وايي:

لَسْتَ عَلَيْهِم بِمُصَيْطِرٍ (غاشیه/۲۲) = ته پرې زورور نه يې (چې ايمان راوړو ته يې اړ باسې)؛

د خلكوپه ايمان راوړو كې د زور حق نه لرې:

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُونَ وَمَا أَنتَ عَلَيْهِم بِجَبَّارٍ فَذَكِّرْ بِالْقُرْآنِ مَن يَخَافُ وَعِيدِ (ق/۴۵) = ((دوى چې څه وايي، موږ پرې ښه پوه يو او دا ستا پازوالي نه ده،چې په زوره (ايمان) پرې راوړې؛ نو (ستا دنده يوازې همدا ده، چې) په دغه قرآن هغه ته نصحيت وكړې، چې (زما د عذاب) له ګواښه وېرېږي))

د زورزياتي حق هم نه لرې:

وَلَوْ شَاء رَبُّكَ لآمَنَ مَن فِي الأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا أَفَأَنتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُواْ مُؤْمِنِينَ (یونس/۹۹) = او كه پالونكي دې غوښتي واى (چې پر ځمكه دې ټول يومخې مؤمنان او اطاعت كوونكي وسي؛ نو)  د ځمكې ټولو اوسېدونكيو به (پر جبر) ايمان راوړى واى؛نو ايا خلك اړ باسې،چې ايمان راوړي؟! (؛نو اجباري ايمان څه ګټه لري ؟!) 

څوك چې پر نېكيو امركوي؛نو بدي دې په ښه توګه لرې كړي:

هُوَ الَّذِي يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنْشِئُ السَّحَابَ الثِّقَالَ (رعد/۱۲) = (الله) هغه دى،چې برښنا د وېرې او تمې لپاره درښيي او (هم) درنې وريځې رادبره كوي .

او د غچ اخېستنې په فكر كې نه وي:

الَّذِينَ يُنفِقُونَ فِي السَّرَّاء وَالضَّرَّاء وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ (آل عمران/۱۳۴) = (( هغوى (نېکان دي) چې په سوکالۍ او تنګسې کې انفاق کوي او غوسه خوري او د خلكو له تېروتنو تېرېږي او د خداى نېكان خوښ دي.))

او خلك له بدخويه كسانو تښتي:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَكُونُواْ كَالَّذِينَ كَفَرُواْ وَقَالُواْ لإِخْوَانِهِمْ إِذَا ضَرَبُواْ فِي الأَرْضِ أَوْ كَانُواْ غُزًّى لَّوْ كَانُواْ عِندَنَا مَا مَاتُواْ وَمَا قُتِلُواْ لِيَجْعَلَ اللّهُ ذَلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ وَاللّهُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَاللّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (آل عمران /۱۵۶) = ((مؤمنانو! د كافرانو په څېر مه كېږئ، چې كه روڼه يې سفر ته ځي او يا په جګړه كې برخه اخلي (او مري يا وژل كېږي؛ نو) وايي : ((كه راسره واى؛ نو نه به مړه شوي او نه به وژل شوي وو!)) (داسې خبرې مه كوئ) چې الله یې دا انګېرنه په زړونو کې د حسرت لامل وګرځوي او الله (دى چې) ژوندي کول كوي او مړه کول كوي (او ژوند و مرګ د الله په لاس کې دی) او څه چې كوئ، الله يې ليدونکى دى.))

موږ بايد له خلكو سره نه؛بلكې له بدو كارونو سره يې مخالفت وكړو:

قَالَ إِنِّي لِعَمَلِكُم مِّنَ الْقَالِينَ (شعراء/۱۶۸) = (لوط) وويل : (( په حقيقت كې زه ستاسې د دې عمل (لواطت) له سختو دښمنانو ځنې يم))

له ((ناپوهه)) سره نه؛بلكې له ((ناپوهۍ)) سره بايد مبارزه وشي. له ګناه كوونكي سره زموږ چلن بايد د دښمن په شان نه؛بلكې له ناروغ سره د ډاكترپه شان وي او نېكيو ته يې هم بايد پاملرنه وشي.ممكن انسان ګناه وكړى؛خو كېداى شي ځينې نېكۍ هم ولري.كه په پيل كې يې د نېكيوپه هكله خبرې وكړو او هغه په زړه كې دا ووايي، چې موږ ورسره مينه كوو او زموږ يادونه يې هم د نېكيو د بشپړتيا لپاره ده نو په غوڅه توګه به يوې پايلې ته ورسېږو. په چلن كې بايد له لویۍ ډډه وكړو او تواضع د خداى د نازولو نښه ده :

وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا (فرقان/۶۳) = (( او د لوراند (الله ځانګړي) بندګان هغوى دي، چې پر ځمكه بې كبره درومي او چې ناپوهان ورسره په خبرو وي؛ نو روغې خبرې (چې له ذهن سره یې انډول او پر ګټه یې وي) ورته کوي))

بايد له خلكو سره په تواضع او عاجزۍ چلن وكړو. خداى، پېغمبراكرم(ص) ته وايي :

وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (شعراء/۲۱۵) = او مؤمنانو ته خپل وزر ټيټ کړه، چې ستا لاروي کوي (او په نرمۍ ورسره چلېږه).

 د بښنې پر مهال سرغړونكى بايد وبښو دا د تاريخ د مېړنو نښه ده. ورونو يې له حضرت يوسف (ع) څخه بښنه وغوښته،ورته ويې ويل:

قَالَ لاَ تَثْرَيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللّهُ لَكُمْ وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ (یوسف/۹۲) = (يوسف) وويل : (( نن هیڅ پړه درباندې نشته، الله دې بښنه درته وکړي او هغه د لورنو ډېر لورين دى))

پېغمبراكرم(ص) چې مكې ته راننوت؛ټول يې وبښل. له ټيټو كسانو هم بايد بښنه وغوښتل شي. څه توكي يې پېغمبراكرم (ص) ته راوړل،د ويش پر مهال پېغمبراكرم وليدل چې د ټولو برخه پكې نه كېږي؛نو نشتمنو ته يې وركړل او له نورو يې بښنه وغوښته.[21]

چا ته چې “امر و منع” وشي؛ممكن د شرم او ماتې احساس وكړي؛نو د نرمو خبرو او دعا له لارې يې زړه بېرته لاس ته راوړاى شو.

ټولو اړخونوته پاملرنه :

روايت دى:هغه به د خداى له دين سره مرسته وكړي،چې پر ټولو اړخونو پوهه ولري او كه نه تاوان به يې تر ګټې ډېر وي.

خاطره: د “الغدير” په كتاب كې راغلي:((يو كس د كور پر دېوال ور پورته شو؛ويې ليدل چې ځينې شراب څښي؛له همدې ځايه يې له بديو منع پيل كړه.د كور خاوند ورته وويل: ما خو يوه بدي وكړه،چې شراب مې وڅښل؛تا خو جاسوسي وكړه او د خلكو پر كور په پټه را واوختې او له دې لارې پر ډېرو بديو اخته شوې.[22]))

خاطره: يو تن وويل: امام باقر مې وليد چې په كرنه كې بوخت دى، له ځان سره مې وويل: د پېغمبراكرم(ص) زوى په دې ګرمۍ كې ددنيا په لټه كې دى؟ ورغلم او انګېرل مې،چې له بديو به يې منع كړم. امام باقر را ته وويل: (( حلال كسب او كرنه له غوره عبادتونو ځنې ده او كه په دې حال كې مړ شم ؛نو په غوره حال كې به مړشوى يم.[23]))

كله ناكله د سترو وګړو انځورونه په نامناسب ځاى كې لګول کېږي،يا پر ښكلو دېوالونو په خراب خط شعرونه او شعارونه ليكل كېږي.د بسونو پر ټكټونو د قرآن ايتونه ليكل كېږى او دا ټكټونه تر پښو لاندې كېږي.ځينې خلك د جومات د “لوډسپېكر” له لارې خلك تنګوي،په پاكوالي كې په وسوسو اخته كېږي او د روزنې په پلمه خپل ماشومان وهي او د ابرو او ستر د ساتنې لپاره اسراف كوي،د سخاوت په خيال پيسې بادوي، له بديو د منع په پلمه د ګناه كوونكي سپكاوى كوي او شرموي يې،كه خپل چلن ته لږ څه ځير شو؛نو په زرګونو داسې بېلګې به ووينو،چې د كار له دود او څرنګوالي سره زموږ د ناپوهۍ نښه څرګندوي.

خاطره: حضرت علي يو تن ته ډېرې كجورې ولېږلې؛يو ورته له بديو د منع په خيال وويل: دا كجورې خو ډېرې دي، پردې سربېره هغه خو له تاسې كجورې هم نه وې غوښتې؛غوره به دا وي چې كجورې ورنه کړو او يا ورته لږې ولېږو. حضرت علي وويل:(( خداى دې ستا په څېر كسان زيات نه کړي، له خدايه مومنينو ته جنت غواړو؛خو دې ته چمتو نه يو چې لږې كجورې وركړو،زه ورته كجورې بښم؛خو ته يې د ليدو وس نه لرې؛كه زغم وكړم چې راڅخه يې وغواړي او زه يې وركړم؛نو زما وركړه به د هغه د ابرو پيسې وي،چې تويه شوه. ))

هېڅكله ځان غوره و نه ګڼو:

څوك چې پر نېكيو امر او له بديو منع كوي او ځان غوره ګڼي؛نو په دې اړه امام صادق (رح) وايي:(( څوك چې ځان تر نورو غوره وګڼي؛نو مستكبر به وي. ددې خبرې د دليل په باب وپوښتل شو: و يې ويل:(( كه نن موږ له سرغړاندي غوره يو ؛خو له ګاندې- راتلونكي څوك نه دي خبر. تر دې روسته امام صادق له قرآن څخه يوه بېلګه بيان كړه: “هغه كوډګر چې فرعون د حضرت موسى د مبارزې لپاره له ټولو ښارونو په زور او ګواښ راټول كړي وو، هغوى چې د حضرت موسى (ع) معجزه وليدله؛نو ټولو سملاسي ايمان راوړ او د فرعون د ګواښونو پروا يې ونه کړه. دا کوډګر په سهار كې كافران وو او د فرعون پلويان وو؛خو د همدې ورځې پر ماښام يې د حضرت موسى (ع) پر خداى ايمان راووړ او د فرعون په حكم ټول شهيدان شول.))

ممكن ځينې نن پر كږو لارو روان وي او يا هم كومه سرغړونه وكړي؛زموږ دنده پر نېكيو امر او له بديو منع ده، موږ له خپلې او د هغوى له ګاندې – راتلونكې بې خبره يو؛نو د خپلې دندې د كولو په ترڅ كې بايد ګناه كونكي ته د تل لپاره پر ناسم نظر و نه ليدل شي او د تل لپاره بايد ځان مومن هم و نه ګڼو. په تاريخ كې راغلي: امام حسين يو تن ته ليک ولېږه چې : (( ته زما د نيكه پېغمبراكرم له يارانو ځنې وې او په ډېرو جګړو كې دې ګډون هم كړى،تر پېغمبراكرم روسته زما د پلار حضرت علي له يارانو ځنې وې،تر هغه روسته زما د ورور امام حسن له يارانو ځنې وې،په جګړو كې ته ځلانده ستورې يې؛زه اوس كربلا ته ځم او څومره به ښه وي،چې زما د ملاتړ لپاره كربلا ته راشې.)) دې كس ورته وليكل : زه ستړى شوى يم او نور مې جنګونه له لاسه نه كېږي. دې كس د عمر په پاى كې امام حسين ته شا كړه او د امام حسين تر شهادت روسته يې په ژړا وويل: دا څرنګه كېداى شي،چې د يو كس ټول عمر په جنګونو كې تېر شي او د خداى په روستي ازمېښت كې ناکام راشي .

حضرت علي (ک) وايي: (( د خداى بنده! د ګناهونو له كبله پر چا په نيوكو كې بيړه مه كوه، كېداى شي ګناهونه يې وبښل شي او كه تا كوچنۍ ګناه هم كړي وي؛نو ځان خوندي مه بوله ،كېداى شي له همدې كبله پر عذاب اخته شې.[24]))

 په زړه پورې بېلګه :

څوك چې پر نېكيو امر او له بديو منع كوي؛نو سارى يې هغه ډاكتر دى،چې د ناروغ درملنه كوي،ممكن ناروغ روغ شي او كلونه عمر وكړي؛خو كېداى شي ډاكتر په يوه پېښه كې مړ شي؛نو ځكه پر نېكيو امر او له بديو د منع معنا دا نه ده،چې ځان تر نورو غوره وګڼو او په دې واند – خيال چې ستا پايله به روښانه او د نورو به توره وي.

له بديو منع بايد په چټكۍ وشي:

روايت دى:((كه مؤمن حرام وويني؛نو تر هغه به سترګې و نه رپوي،څو يې اړولاى نه وي.))

بايد ځينې آرونو ته پاملرنه وشي:

بايد د بديو د پېژندنې لپاره پلټنه او تجسس ونه کړو،كه ښكاره سرغړونه رامنځ ته شوه؛نو بايد منع يې كړو؛خو حق نه لرو چې د بديو په راڅپړولو پسې ولاړ شو. امر او منع بايد داسې نه وي،چې نور كسان زموږ مخاطب ته د خولې ټكونه وركړي.

بايد د خلكو شرايطو ته پام وكړو.د ساري په توګه : كه چا په پټه ګناه كړي وي؛نو پر ښكاره يې بايد له بديو منع نه كړو.كه ګومان مو وكړ چې ګناه كونكى د ځان د ملاتړ لپاره دليل او سول – منطق لري او ګناه يې موږ ته ثابته نشوه؛ نو پر”امرومنع” يې لاس پورې نه کړو. خپل دودونه هم بايد په پام كې ونيسو. يو كس ته “امر و منع” بايد په داسې دود نه وي،چې حكومتي غونډال – نظام كمزورى كړي .له ګناه كوونكي سره نه؛بلكې له ګناه سره مخالفت وشي. ځان تر نورو غوره و نه ګڼو. د ريښتينولۍ آر – اصل له پامه و نه باسو. د وخت او ځاى شرايط هم په پام كې ونيسو.حضرت علي (ک) وايي: (( كه يو مسلمان د كفارو پر ځمكه ګناه وكړه؛نو هلته پرې حد مه جاري كوئ، ښايي هغه ددې كارله لارې كفارو ته واوړي. ))

ګوتڅنډنې:

شيطان پخپل شيطانت كى د ټول تاريخ هومره تجربه لري،كله ناكله بديو ته د اړ كولو لپاره د نېكيو له لارې راننوځي. ساري يې دادي :

د انسان روح كوچنيو او جزئي كارونوته اړ اسي،چې د مهمو كارونو د كولو لپاره وخت پيدا نه کړي.انسان هغه نېكو كارونو ته اړباسي،چې خطرونه يې ډېر وي او انسان کبرجنوي. انسان داسې نيكو كارونو ته اړ كوي،چې روح له عبادت سره كركه پيدا كړي او بيخي يې پرېږدي.انسان داسې خوا ته وړي،چې د حق پر خولې د خپل نفس خبرې كوي.كله ناكله عبادتي اړخ ته ډېر زور وركوي ،چې سياسي اړخ کمزورى شي.

حضرت علي (ک) كميل ته وويل: (( كميله!پر خداى قسم، له پېغمبراكرم څخه مې اورېدلي: شيطان ځينې كسان سترو ګناهونو؛لکه زنا،شراب ،ربا،او جوارۍ ته اړباسي،روسته (د ديني وجدان د ارامولو لپاره) ورته سخت او درانده عبادتونه ؛ لكه اوږدې سجدې او ركوع ګانې په زړه پورې كوي،تردې روسته يې د بېلارې مشرانو لاروۍ ته اړباسي . ))

وخت ته پاملرنه:

موږ ځينې وخت داسې كړنې كوو،چې ګومان مو دى،چې نېكې چارې به وي؛خو د وخت او ځاى د شرايطو په نه پامنیوي،په واقع كې هغه به “نيك” او “معروف” نه وي. كله ځينې د جوماتونو امامان نمونځ  ډېر اوږدوي،اوږدې دعا ګانې كوي يا د جمعې پر ورځ خطبه ډېره اوږدوي،چې له دې كړنو له لامله خلك شكايت او ګيله كوي او يو شمېر جومات ته نه راځي.

له كوم ځايه يې پيل كړو؟

الف_له خپل ځانه :

پاتې دې نشي چې زموږ خبره به هغه مهال اغېز وكړي،چې موږ خپله پر منكر اخته نشو. لومړې پرې پخپله عمل وكړو او بيا پر نورو نيوكه وكړو،چې د قرآن تر كلكو نيوكو لاندې رانشو. قرآن وايي:

كَبُرَ مَقْتًا عِندَ اللَّهِ أَن تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ (صف/۳) = دا د الله پر وړاندې ډېره بده خبره ده چې څه ووايئ (؛ خو) نه یې كوئ!

قرآن وايي:

أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ وَأَنتُمْ تَتْلُونَ الْكِتَابَ أَفَلاَ تَعْقِلُونَ (بقره/۴۴) =(( ايا خلك ښېګڼو (او پر هغه پېغمبر ايمان راوړو) ته رابولئ (چې په تورات كې يې په څرګنده صفتونه راغلي)؛ خو ځانونه مو هېر كړي،حال دا تاسې (اسماني) كتاب لولئ؟! نو ايا له عقله كار نه اخلئ ؟!))

په هېنداره كې هغه وخت ښكلا او ناولتيا ښكاري،چې دوړه پرې نه وي پرته.

ب_له كورنۍ:

پاتې دې نشي چې د ټولنې په پرتله د ځان او كورنۍ سمونه غوره ده . قرآن وايي:

يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُل لِّأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاء الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِن جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَن يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا (احزاب/۵۹) = 59   پېغمبره! خپلو مېرمنو، خپلو لوڼو او د مؤمنانو ښځو ته ووايه : ((پر ځانونو دې د خپلو ټكريو پلوونه راتاو كړي، دا غوره چار دى،چې دوى وپېژندل شي او و نه ځورل شي . (او كه تر اوسه خطا او لنډون ترې شوى وي؛ نو توبه دې وكاږي) او الله لورین بښونكى دى))

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ (تحریم/۶) = ((مؤمنانو! خپل ځانونه او خپله كورنۍ له هغه اوره وساتئ، چې سون به يې خلك او ډبرې وي، (هغه اور) چې غوسه ناكې (او) سخت زړې پرښتې پرې (ګومارل شوي) دي، چې هېڅکله د الله له فرمانه سرغاړی نه کوي او هر امر چې ورته كېږي؛ (پوره يې) ترسره كوي.))

قرآن د يو پېغمبر د ستاېنې په هكله وايي:

وَكَانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَكَانَ عِندَ رَبِّهِ مَرْضِيًّا (مریم/۵۵) = ((او تل يې خپلې كورنۍ ته د نمانځه او زكات امر كاوه؛ او الله ترې خوښ و.))

امام حسين د عاشورا پر ورځ لومړى خپل زوى “علي اكبر” جګړې ته ولېږه او ورپسې يې نور ځوانان ولېږل. امام زين العابدين د حقوقو په رساله كې د اولادونو لپاره ځانګړي حقوق ټاكلي دي. څوك چې پر خپله كورنۍ زړه سواندى وي؛نو قرآن يې ستايي.

قَالُوا إِنَّا كُنَّا قَبْلُ فِي أَهْلِنَا مُشْفِقِينَ (طور/۲۶) = وايي : (( موږ پخوا (تردې) پخپلې كورنۍ كې وېرېدونكي وو (چې هسې نه په ګناهونو یې و نه نيول شو)!

؛خو ددې مانا دا نه ده چې خپل خپلوان نه وي سم شوي؛نورو ته ورم – نصيحت ونه کړو؛داځكه چې ځينې وخت ښځه او اولاد د لارښوونې وړتيا نه لري؛خو نور خلك د حق خبرې ته غوږ دي. بېلګه يې د حضرت نوح زوى او د حضرت لوط ښځه ده. د كورنۍ سمونه د ټولنې د سمونې بنسټ دى؛ټولنه د كورنيو له يو ځاى كېدو پرته بل څيز نه دى.پېغمبراكرم(ص)هم د بعثت په لومړيو كې خپلو نږدې خپلوانو ته بلنه وركوله:

وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ (شعراء/۲۱۴) = او خپل نژدې خپلوان دې وگواښه.

د سترو مېړنو په بريا كې د كورنۍ،ښځې او خپلوانو اندیز يووالى ډېره ونډه لري. روايت دى:(( د نېكمرغۍ ځاى به دا وي چې اولاد د خپل پلار مټ او همكار وي.[25])) البته اولاد يوازې د امر او منع له لارې د اصلاح وړ نه دى. په دې لړ كې لومړى بايد په واده كولو كې جدي پاملرنه وشي او ورپسې د حلالې روزۍ او غوره ښوونكي د ټاكنې لپاره د پام وړ ګامونه اوچت شي.

ج_له نوي کهوله:

پر نېكيو امر او له بديو په منع كې كه په نوي کهول پسې ولاړ شو؛نو ډېر توفيق به تر لاسه كړو، دا حقيقت تجربې ته اړتيا نه لري؛آيتونه او روآيتونه يې داسې څرګندوي . د فرعون په وخت كې يوازې ځوان او نوى کهول له حضرت موسى سره يو ځاى شول:

فَمَا آمَنَ لِمُوسَى إِلاَّ ذُرِّيَّةٌ مِّن قَوْمِهِ عَلَى خَوْفٍ مِّن فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِمْ أَن يَفْتِنَهُمْ وَإِنَّ فِرْعَوْنَ لَعَالٍ فِي الأَرْضِ وَإِنَّهُ لَمِنَ الْمُسْرِفِينَ (یونس/۸۳) = (( (په پېل كې) پر موسى بې له څو تنو زلميانو بل چا ايمان را نه ووړ او دوى هم له فرعون او خپلو مشرانو وېرېدل، چې هسې نه، و يې ځوروي؛ځكه فرعون په ځمکې (مصر) کې یو متکبر او باغي و او په رښتيا له هغو خلکو ځنې و، چې پر هېڅ پوله نه تمېږي .))

كفارو ځكه رخه – كينه كوله چې پېغمبراكرم د ځوانانو په زړونو كې ځاى پيدا كړې و.[26]

حضرت علي (ک) وايي : (( د ځوانانو روح كلكه خالي ځمكه ده او ځوانانو ته ښوونه پركاڼي كرښه ايستل دي.[27]))

په روايتونوكې راغلي:(( په نوي او ځوان نسل پسې ولاړ شئ؛ ځكه دوى ژر د خير لوري ته را اوړي.[28]))

پېغمبراكرم وايي: ((ځوانان راسره يوه خوله وو؛خو سپين ږېرو راسره مخالفت وكړ.[29]))

ح_ګاونډيان:

تر ځان او خپلوانو روسته د ګاونډيانو وار دى. پېغمبراكرم (ص)وايي: ((خلك ولې خپلو ګاونډيانو ته لارښوونه نه كوي؟نصيحت ورته نه كوي؟پر نېكيو امر او له بديو منع ورته نه كوي؟او ګاونډى ولې نه راځي چې سمه لارښوونه ورته وشي؟زه به دا بې پروا ګاونډيان تر خپلې څارنې لاندې ونيسم.[30]))

د غټو ښارونو يو افت دادى، چې پكې د ګاونډيانو ترمنځ تګ راتګ لږ وي.كه ګاونډيان یو له بل سره ښې اړېكې ولري؛نو ډېرې ستونزې به هوارې شي.كه لوستى ګاونډى هره ورځ نيم ساعت خپل نالوستي ګاونډي ته زده كړه كړي؛نو كومه بودجه چې دولتونه د لوست او زده كړې لپاره لګوي؛نو په دې پېسو نشتمنو ته كورونه جوړېداى شي.كه ګاونډيان يو له بل سره له نږدې مړى ژوندى وكړي؛نو ډېرې ستونزې به هوارې شي. د ساري په توګه : په كوڅه كې كه يوه ښځه روغتون يا ښوونځي ته ځي؛نو د خپل ماشوم له كبله به تل دا ستونزې ولري: سهار وختي به ماشوم له خوبه راپاڅوي،په ګرمۍ او يخنۍ كې به يې وړي راوړي،خپل كارته به ناوخته رسي،په وړكتون كې به پيسې هم وركوي،حال دا كه په ګاونډ كې يوه زړه ښځه وي او چمتو وي چې د ماشوم څارنه وكړي؛نو مور يې كولاى شي، په ارام زړه خپل كار ته ولاړه شي.همدا بركتونه په نور كسبونو كې هم شته، كه ډاكتر د كوڅې په جومات كې په اوونۍ كې يو ځل خپل نشتمن ګاونډيان وړيا معاينه کړي؛نو د نشتمنو او ګاونډيانو روحيه به لاپسې پياوړې شي او كه د ډاكتر كار بند و ؛ نو ګاونډيان به يې ورته خلاص كړي او كه په سفر هم ځي؛ نو كور به يې ساتي. كه دا ټولې اړيكې د خداى لپاره وي او په سمه توګه په جومات كې پلي شي؛نو په زړه پورې پايلې به ولري او د ټولو زړونه به خوشحاله وي.

د حكومت دندې:

له وګړيزو بديو به وګړي منع وكړي،له ټبريزو بديو به ټبرونه منع وكړي؛خو كله ناكله بدي پراخه بڼه لري او بې له حكومته يې بل څوك نشي منع كولاى. د ساري په توګه : كه يو هېواد پر خلكو يرغل وكړي او د جګړې لمبې بلې شي او ورم – نصيحت او پرېكړه ليك هم كوم اغېز ونه کړي؛نواسلامي هېوادونه بايد راپاڅي او په منځګړيتوب لاس پورې كړي،كه يرغلګرو روغې ته غاړه كېنښووه ؛ نو په وسلوال پاڅون بايد وځپل شي،چې يرغلګران د خداى امر ته غاړه كېږدي. د حكومتونو دنده يوازې په دې برخو كې پاى ته نه رسي،هغه كسان چې پر نېكيو امر او له بديو منع كوي؛بايد ملاتړ يې وكړي او كه ګناه كوونكي پوه شي،چې حكومت ددې كسانو ملاتړې دى؛نو ډېر ژر به له خپلو ګناهونو لاس واخلي. د خلكو او دولت ترمنځ اړيكې خورا مهمې دي او دواړه په يوازې ځان كار مخې ته نشي وړاى. د اسلام د ځينو حكمونو د پلي كېدو لپاره ځواك او حكومت ته اړتيا ده؛نو له همدې كبله په هېواد کې د “اسلامي جمهوري” دولت شتون او ټينګښت اړين برېښي.

 

د چاپيريال سموالى:

پر نېكيو امر او له بديو د منع په پلي كېدو كې سم چاپېريال مهمه ونډه لري او په دې لړكې بايد دولت،ښاروالي او نور سازمانونه ټينګ ګامونه پورته كړي. ټولنه د وګړيو پر اخلاقو او فكرونو ژور اغېز لري . څوقرآني بېلګې يې دادي :

د بني اسرائيلو په تاريخ كې راغلي: دوى چې د حضرت موسى (ع) د معجزې له كبله د “نيل” له سينده پورې وتل؛نو يوه ډله “بوت لمانځي” يې وليدل او تر اغېز لاندې يې راغلل او له حضرت موسى(ع) يې وغوښتل چې همدا شان بوت راته جوړ، چې عبادت يې وكړو:

وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْاْ عَلَى قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍ لَّهُمْ قَالُواْ يَا مُوسَى اجْعَل لَّنَا إِلَهًا كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ (اعراف/۱۳۸) = او موږ بني اسراييل (روغ رمټ) له سمندره پورې ايستل؛(ناڅاپه) پر لار پر يوه داسې قوم تېر شول، چې تر خپلو بوتانو په مينه او تواضع راچاپېره شوي ول . (دغه وخت بني اسراييلو) موسى ته وويل : ((ته هم موږ ته ددې خلكو د معبودانو (او خدايانو) په څېر يو “معبود” جوړ كړه .)) موسى ورته وويل : ((په رښتینه کې تاسې يو ناپوهه قوم ياست! او (بوت نمانځنه د عاقلانو چار نه دى )

كه په ټولنه كې “بوت” وي؛ نو “بوت پالي”به هم پيدا شي؛نو ټولنه بايد پاكه وساتو.  

قَالَ فَاذْهَبْ فَإِنَّ لَكَ فِي الْحَيَاةِ أَن تَقُولَ لَا مِسَاسَ وَإِنَّ لَكَ مَوْعِدًا لَّنْ تُخْلَفَهُ وَانظُرْ إِلَى إِلَهِكَ الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عَاكِفًا لَّنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفًا (طه/۹۷) = (موسى) وويل :((نو ځه، په رښتینه کې په ټول ژوند کې به (داسې ګوښه او له ليدو کتو منع شې،چې) نارې به وهې : (( (ماته) لاس مه راوړئ! )) او (د الهي عذاب) يو وخت درټاكل شوى، چې په اړه به يې هېڅ بې لوزي درسره ونکړای شي او (اوس) دې خپل هغه معبود ته ګوره، چې تل دې نمانځه؛ نو لومړى يې سيځو بيا يې ايرې پر سيند ورشيندو.

حضرت ابرهيم “تبر” راوخېست او د بوتانو خونې ته راننوت او ټول يې دړې وړې كړل او روسته يې تبر د غټ بوت په غاړه كې واچو.

د ضرار د جومات پېښه: د مدينې له جومات سره په څنګ كې منافقينو غوښتل خپلو دسيسو ته بل جومات جوړ كړي،د جومات د رسمي پرانستې لپاره يې پېغمبراكرم(ص) ته بلنه وركړه؛خو پېغمبراكرم(ص) د تبوک جګړې ته روان و او د بېرته راستنېدو پر وخت يې حكم وكړ،چې دا جومات وران كړئ. دا پيښه په قرآن كې راغلې ده.

له دې څلورو قرآني بېلګو جوتېږي،چې له بديو د منع لپاره لومړى بايد د فساد مركزونه او فتنه اچوونكي انسانان له منځه ولاړ شي؛ځكه بې له دې به له بديو منع ګټه و نه لري.که د بديو جرړې له منځه نه وي تللى؛نو د ښاخونو غوڅول به اغېزمن نه وي. كه حكومت غواړي چې پر نېكيو امر او له بديو منع بېرته را ژوندۍ كړي؛نو د چاپېريال سموالي ته بايد لاندې ګامونه پورته كړي:

 ځوانانو ته د اسان واده كولو د شرايطو چمتو كول او ورته پور وركول. ښځې او سړي بايد په ټولو برخو؛لكه د لوړو زده كړو په ټولو پړاونو، پاركونو ، روغتونو او عمومي ځايونو کې یو له بله بېلې وي،چې ښځې وكولاى شي ساده جامې واغوندي او كار وكړي او د نارينه وو مزاحمت ورته نه وي.هغه كسټې، فيلمونه او كتابونه بند شي،چې انسان د بېلارۍ او فساد لورې ته راكاږي.په كليدي پوسټونو كې د وګړيو په ټاكنه كې ټينګه پاملرنه وشي،چې له فتنو ډك كسان له داسې چوكيو ناوړه ګټنه و نه کړي.حياء له ډېرو ګناهونو مخنيوى كوي او كه نه وي؛نو ډېرو ګناهونو ته به لار هواره كړي.د حكومت چارواكي د ټولنې په هر اړخ كې بايد حياء ته پاملرنه وكړي،چې ګناه كوونكيو ته د ګناه لارې چارې پيدا نشي. حكومت بايد داسې كورونو ته د جوړېدو اجازه ورنه کړي چې پكې ګاونډيان يو بل په بشپړه توګه وويني، كه داسي وي؛ نو په دې حالت كې به هېڅ ستر او حياء پاتې نشي.په عمومي ځايونو؛لكه نندارتونو او موزيمونو كې د نجونو او هلكانو د ننوتو او راوتو وختونه بېل بېل وي؛نو دا د متقي مديرانو دنده ده،چې داسې بېل بېل وختونه وټاكي.د ځوانانو د فراغت وختونو ته بايد ټينګه پاملرنه وشي او دا كارد چاپېريال په پاكوالي او له بديو په منع كې مهمه ونډه لري.د لامبو وهنې لپاره كولاى شو داسې جامې برابرې كړو، چې سپكې ؛خو لنډې نه وي.

امام حسن او امام حسين كوچنيان وو او له جامو سره يو ځاى د “فرات” سيند ته ورګډ شول. چا ورته وويل: جامې مو خرابې شوې. ورته يې وويل: (( د جامو خرابوالى د دين او حياء تر خرابوالي غوره دی.[31] ))

اسلام د چاپېريال د سموالي لپاره د ماشومانو روزنه، لاسي هنرونه او د كور سنبالنه ښځې ته سپارلى او تر کېدونې بریده له كوم ځانګړي دليل او د ميړه له اجازې پرته له كوره بهر وتل يې هم منع كړي دي. د اړتيا په وخت كې له كوره بهر تللاى شي ؛لكه حج ته. اسلام له بېځايه ګرځېدو سره مخالفت لري او كه نه اسلام ښځې ته اجازه وركړې،چې په لاريونو او ټولټاكنو كې ګډون وكړي. وټیزه او سياسي خپلواکي ولري. په علمي غونډو كې او همداراز په کارپوهنیزو او روزنيزو چارو كې هم پراخ ګډون وكړي؛لکه څرنګه چې قرآن ځينې نارينه ستايي او نورو ته يې د بېلګې په توګه ورپېژندلي دي؛نو ښځه يې هم نورو ته بېلګه ګرځولې ده او له دې لارې قرآن ثابته كړې، چې ښځه د سړي تر اغېز لاندې نه ده او د مېړه د بېلارېتوب پر ضد كولاى شي د ځانګړي اند څښتنه شي. ښځه سره له دې،چې د مېړه ګټل شوې ډوډۍ خوري؛خو دا وټیزه اړتيا د هغې پر وګړې هېڅ ډول اغېز نه لري.د فرعون ښځه د فرعون ډوډۍ خوري ؛خو پر ضد يې راپاڅي،ان كه د فرعون كور هم وي انسان كولاى شي چې چاپېريال، وټیز جبر او سياسي دباو له منځه يوسې؛نو له دې ټولو مطلبونو سره سره څومره، چې د ښځو او نارينه وو تر منځ د هغوى د فطرت له مخې د دندو وېش وي؛نو چاپېريال به سموالى او روغ رمټۍ ته نږدې او له بديو به لرې وي.

( ژباړن: په دې اړه د پښتو غزل بابا آدم ښاغلي امیر حمزه خان شینواري د ژوند کتاب د ښځې برخه وګورﺉ او همدا شان د اندیال استاد مرتضی مطهري” په اسلام کې د ښځمنو حقوق” کتاب هم وګورﺉ،چې ژباړن پښتو ته ژباړلی.)

د خنډونو له منځه وړل:

د خواشېنۍ ځاى دى چې پر نېكيو د امر په كولو كې دومره خنډونه دي،چې عامو خلكو ته يې ددې كار كول ستونزمن او ان ناشوني كړی دى؛ لکه:

كه د ځوان کهول د زده كړو د ازموينو پر مهال د تلوېزيون له لارې په زړه پورې فيلمونه خپاره شي؛نو ټول به په ازمويونو كې ناکام شي؛دلته فيلمونه د زده كړو خنډ ګرځي او دولت بايد دې موضوع ته ټينګه پاملرنه وكړي.كه د ودونو شرايط ستونزمن وي؛نو دا هم پر نېكيو د امر په پلي كېدو كې خنډ ګرځي او دا هم د دولت دنده ده چې اسان شرايط ورته چمتو کړي.كه د لمانځه په وخت كې ښوونكى درس وركړي،خلك خواړه وخوري،تلويزيون فلم كېږدي،پېرېدونكي هټۍ ته ولاړ شي؛نو دا هر څه د سترې نيكۍ؛يعنې نمونځ  په لار كې خنډ ګرځي. كه نرۍ جامې ارزانه او ډبلې جامې ګرانې وي ؛نو دا هم د نېكيو د پلي كېدو په لار كې خنډ دى .اداري سيستم هم له خنډونو ډك دى.كه واده شوې نجلۍ ښوونځي ته پرېنږدو؛نو د نېكۍ په لار كې به مو خنډ اچولى وي . كه موټروان كوم ناروغ روغتون ته وړي او ودرول شي او جريمه شي؛نو د نېكيو د پلي كېدو په لار كې به خنډ وي.كه د كتابونو د لېږلو لپاره كراګانې لوړې كړو؛نو د نېكيو په لار كې به خنډ وي. كه پر كشرانو غري تري وكړو چې د حقيقت پر ځاى دروغ ووايي؛نو د نېكيو په پلي كېدو كې به مو خنډ رامنځ ته كړى وي.

لنډ دا چې پورتني كارونه پر نېكيو د امر په پلي كېدو كې خنډ ګرځي .كه د جمعې نمونځ  اوږد شي او له همدې كبله ځينې جومات ته رانشي؛نو د نېكيو مانع شوي به يو. كه د بېځايه تموله لارې واده شاته وغورځول شي؛نو دا هم د نېكيو د مخنيوي وسيله ده.

[1] وسايل 11 \ 403

[2] بحار 97\83

[3] وسايل 11\194

[4] بحار71\157

[5] بحار 46\ 236

[6] مجموعه ورام 442 – دميزان الحكمته له نقله \ 6 \ 266

[7] بحار 36\233

[8] بحار 27\137

[9] نهج البلاغه خطبه 141

[10] لئالى الاخبار 5\269

[11] بحار 44\381 –7 \116

[12] بحار 44\ 339

[13] بحار 44\339

[14] بحار 44\339

[15] مستدرك سفيه 7\81

[16] نهج البلاغه – د همام خطبه

[17] حجر\۶

[18] مدثر\۲۴

[19] اعراف\۶۶

[20] اعراف \۶۰

[21] بحار 16\269

[22] الغدېر 6\121

[23] بحار 46\287

[24] نهج البلاغه، 401 خطبه

[25] فروع كافي 6\2

[26] بحار 18\ 12

[27] نهج البلاغه، ۳۱ام لیک

[28] وسايل 11\446

[29] جوان 2\248

[30] كنزالعمال\684

[31] اعراف/۱۹۹

×
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط اندیال در وب سایت منتشر خواهد شد
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • لطفا از تایپ فینگلیش بپرهیزید. در غیر اینصورت دیدگاه شما منتشر نخواهد شد.
  • نظرات و تجربیات شما

    ستاسو برېښناليک به نه خپريږي. غوښتى ځایونه په نښه شوي *

    نظرتان را بیان کنید