بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ حضرت مهدي د کایناتو معنوي قطب او کامل ولي دی خوشحال بابا وايي : امامان يې داولاد واړه برحق دي ترمهدي پورې د واړو چوپړګار يم تر مهدي پورې يولس دي يادولس چې همه واړه ددنيا ددين سرور دي حمزه بابا وايي : تمه د رهبر يې شوه پيدا، پاتې په […]
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
حضرت مهدي د کایناتو معنوي قطب او کامل ولي دی
خوشحال بابا وايي :
امامان يې داولاد واړه برحق دي
ترمهدي پورې د واړو چوپړګار يم
تر مهدي پورې يولس دي يادولس
چې همه واړه ددنيا ددين سرور دي
حمزه بابا وايي :
تمه د رهبر يې شوه پيدا، پاتې په لار کې شو
اوس متوکل شو، د مهدي په انتظار کې شو
لړلیک
حضرت مهدي د کایناتو معنوي قطب او کامل ولي دی.. 1
د دعا په مقام کې، عقل او عشق یو کېږي.. 2
د دعا ژبه له کثرت څخه د وحدت لور ته تلل دي.. 2
موږ د “ولایتِ کلیه” له لارې خدای ته لاره پیدا کوو. 2
په دعا کې له حضرت مهدي سره باطني پیوستون. 3
حضرت مهدي د کایناتو معنوي قطب او کامل ولي دی.. 3
د معرفت د درجو يووالی (له حسه تر عقلِ کله) 4
امامِ غایب هم د نړۍ معنوي قطب دی چې د خالصو عقلونو لارښوونه کوي.. 5
حضرت مهدي د خالصو عقلونو مقناطیس.. 5
د حضرت مهدي د ولایت په رڼا کې د عقل او عشق پیوستون. 6
فعال انتظار؛ د حضرت مهدي په وړاندې د عقلي او روحاني تکامل سفر. 7
د حضرت مهدي صادقانه انتظار؛ د مادي ژوند او معنوي وصل نښلونکی پُل. 8
ایا دعا مستقیماً خدای ته نه رسېږي؟. 12
د هغو کسانو لیدلوری چې د وسیلې مخالف دي.. 12
د عرفاني او کلامي مکتب لیدلوری.. 12
دعا
د دعا په مقام کې، عقل او عشق یو کېږي
د دعا په مقام کې، عقل او عشق یو کېږي. پوهان او اولیا په لوړو مقامونو کې سره یو دي. دا نړۍ چې موږ پکې ژوند کوو، د “فصل” (بېلتون) عالم دی چې د “وصل” (یووالي) د عالم یو صورت دی. موږ یو د وصل عالم لرو او یو د فصل. د فصل عالم د وصل د عالم ظاهري بڼه ده. په دې مادي نړۍ کې موږ متفرق (خواره واره) یو؛ دلته هر څه جلا دي، حتی د بدن حجرې مو جلا دي خو یو “وحدت” پرې حاکم دی. د نړۍ اټومونه جلا دي خو یو وحدت یې سره نښلوي. هغه د وحدت عالم، یو واحد حقیقت دی، خو دا زموږ نړۍ د “کثرت” عالم دی.
په عرفاني او فلسفي اصطلاحاتو کې د فصل او وصل نړۍ (عالمونه) د انسان او حقیقت ترمنځ د لرېوالي او نږدېوالي دوه حالتونه دي:
د فصل عالم (د جلاوالي نړۍ)
دا همدا مادي نړۍ ده چې موږ پکې اوسېږو. په دې عالم کې انسان خپل ځان له حق او نورو مخلوقاتو جلا بولي.
ځانګړنې: دلته “کثرت” (ډېروالی) حاکم دی؛ یعنې موږ شیان یو له بله جلا وینو.
حالت: په دې عالم کې انسان د “منیت” او مادي حواسو په زندان کې بند وي او د خپل اصل (حق) څخه د بېلتون احساس کوي.
د وصل عالم (د یووالي نړۍ)
دا د مانا او حقیقت هغه مرتبه ده چې انسان پکې له خپل اصل (خالق او کلي عقل) سره یو ځای کېږي.
ځانګړنې: دلته “وحدت” (یووالی) حاکم دی. د “زه” او “ته” توپیر له منځه ځي او انسان هر څه د یو واحد حقیقت تجلي ویني.
حالت: دا د عقل او زړه د کمال درجه ده. کله چې انسان د معرفت له زینو پورته شي او د کامل ولي په وسیله له حق سره وصل شي، د وصل عالم ته ننوځي.
فصل د بېلتون، کثرت او مادي محدودیت ځای دی، خو وصل د یووالي، معرفت او د ابدي حقیقت د درک مقام دی.
د دعا ژبه له کثرت څخه د وحدت لور ته تلل دي
موږ د “ولایتِ کلیه” له لارې خدای ته لاره پیدا کوو
د دعا ژبه له کثرت څخه د وحدت لور ته تلل دي. زه ناڅیزه بنده چې دعا کوم، باید د کامل ولي په ژبه خبرې وکړم؛ یعنې دا ناڅیزه بنده باید له یو کامل ولي سره وصل شي او هغه کامل ولي له خدای سره وصل دی. موږ د “ولایتِ کلیه” له لارې خدای ته لاره پیدا کوو. زه په خپل محدودیت کې نه شم کولی له “نامحدود” (غیرمتناهي) سره اړیکه ټینګه کړم؛ زه باید له مطلق ولي سره یو ځای شم چې هغه له حق سره وصل دی.
شفاعت له “شفع” څخه اخیستل شوی چې مانا یې “جوړه کېدل” دي. شفاعت یعنې دا چې موږ ناقص انسانان له کامل انسان سره وصل شو، ځکه کامل انسان له حق تعالی سره مستقیمه اړیکه لري. د انبیاوو د بعثت راز همدا دی؛ هغوی راغلي چې موږ له حق سره وصل کړي.
الله تعالی اورېدونکی دی، خو زموږ ظرفیتونه توپیر لري
خدای زموږ غږ بې واسطې اوري او تر شاه رګ هم انسان ته نږدې دی. خو دلته بحث د «څنګه غوښتلو» او «تجانُس» دی:
- د ناڅیزه بنده ژبه: کله چې زه په غفلت یا مادي غوښتنو کې ډوب یم او دعا کوم، په اصل کې زما «نفس» خبرې کوي. دا ژبه د بېلتون او کثرت ژبه ده.
- د ولي ژبه: کامل ولي هغه څوک دی چې له خپل «نفس» څخه تېر شوی او په «حق» کې فنا شوی دی. کله چې هغه دعا کوي، نو په حقیقت کې حق د هغه له ژبې غږېږي. له ولي سره نښلیدل زموږ اراده د الهي ارادې سره همغږې کوي.
۲. د «توسل» او «ولایت کلیه» مفهوم
دا چې وایو باید د «ولایت کلیه» له لارې خدای ته ورسېږو، مانا یې دا نه ده چې خدای (ج) واسطې ته اړتیا لري، بلکې موږ لارښود ته اړتیا لرو.
- د لمر رڼا هر چېرته نېغه لګېږي، خو که تاسو غواړئ دا رڼا متمرکزه کړئ چې یو څه پرې وسوزوئ یا یې د جراحي لپاره وکاروئ، نو یوې «عدسۍ یا لینز» ته اړتیا لرئ.
- کامل ولي همدا عدسۍ ده؛ هغه زموږ پاشلي فکرونه او غوښتنې متمرکزي کوي او د الهي قدس له لورې سره یې نښلوي.
۳. د «ولي د ژبې» عرفاني مانا
مولانا په مثنوي کې وايي چې دعا یو «پاک کلام» دی. که دا کلام له داسې زړه راووځي چې لا هم په کینه او مادي رنګونو (مسو) ککړ وي، نو هغه اغېز نه لري. خو کله چې له «ولي» (چې زړه یې سره زر دی) سره وصل شو، زموږ دعا د هغه د دعا رنګ اخلي.
۴. ولایت، د اتصال رسۍ ده
خدای وایي ما وبولئ، خو د بللو لاره یې هم ښودلې: « وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ » (هغه ته د رسېدو لپاره وسیله ولټوئ).
- دعا په اصل کې «ختل/صعود»دي. لوړې څوکې ته د ختو لپاره رسۍ او لارښود پکار وي. «ولایت کلیه» همدا رسۍ ده چې یو سر یې د بنده په لاس کې او بل یې په الهي دربار کې دی.
الله زموږ غږ نېغ په نېغه اوري، خو له کامل ولي سره وصل کېدل زموږ د د غږ قوت زیاتوي او زموږ غوښتنه له «جزئي عقل» څخه «کلي عقل» ته پورته کوي، ترڅو هغه څه وغواړو چې زموږ په خیر وي.
په دعا کې له حضرت مهدي سره باطني پیوستون
د امام زمان (حضرت مهدي) غیبت هم همدا دی؛ باید یو کامل انسان شتون ولري، که څه هم موږ یې په ظاهر ونه ووینو، خو په باطن کې باید ورسره وصل شو. کله چې تاسو دعا کوئ، په اصل کې له امام زمان سره وصل یئ. ځینې وایي موږ مستقیمه لاره لرو؛ هو، مستقیمه لاره شته خو دا “قیر سړک” نه دی؛ مستقیمه لاره یعنې د معرفت لاره. کله چې ستاسو معرفت ناقص وي، څنګه مستقیم وصل کېدای شئ؟ مستقیمه لاره پله په پله ده، زینه ده. باید یو کامل معرفت (کامل ولي) شتون ولري چې تاسو ورسره وصل شئ. نړۍ هیڅکله بې له “کامل وجود” څخه نه شي پاتې کېدای:
«لولا الحجة لساخت الارض بأهلها» (که حجت نه وای، ځمکه به له خپلو اوسېدونکو سره غرق شوې وای). زموږ دعاګانې د ایمه وو له لارې حق تعالی ته رسېږي.
حضرت مهدي د کایناتو معنوي قطب او کامل ولي دی
ډېری خلک داسې انګېري چې «مستقیمه لاره» (صراط مستقیم) یوه فزیکي او ساده کرښه ده چې هر څوک په هر ډول ناپوهۍ یا ککړتیا سره کولای شي ورباندې ګام کېږدي. مستقیمه لاره، کومه قیر شوې سرک یا فزیکي لاره نه ده؛ بلکې دا د «معرفت» لاره ده. صراط مستقیم یعنې د پوهاوي او بندګۍ لوړې مرتبې ته رسېدل.
اصلي استدلال دا دی: کله چې د حق تعالی په اړه زما معرفت نیمګړی وي، زه څنګه ادعا کولای شم چې په مستقیم ډول له «مطلق کمال» سره وصل یم؟
بنده (چې محدود او ناقص دی) او د خدای (چې نامحدود او کامل دی) ترمنځ همغږي (سنخیت) نشته. د دې لپاره چې یو ناقص شی له کامل سره وصل شي، یوې «واسطې» ته اړتیا ده چې د دواړو لوریو درک ولري.
دا چې ویل کېږي مستقیمه لاره یو «زینه» ده، مانا یې دا ده چې کمال په یوه شپه او ټوپ وهلو نه ترلاسه کېږي.
خدای ته رسېدل درجې لري (د عقل او روح مرتبې). د دې زینې هره پله د معرفت یوه مرتبه ده. انسان باید قدم په قدم له جزئي عقل څخه د کلي عقل په لور حرکت وکړي او دا حرکت بې له پخو پلو (چې همدا الهي اولیاء دي) ناشوني دي.
د «کامل معرفت» (کامل ولي) د شتون اړتیا
په هره زمانه کې باید یو «مجسم معرفت» شتون ولري ترڅو خدای ته د رسېدو لاره ورکه نشي.
«کامل ولي» یا امام زمان، هغه څوک دی چې د معرفت ټولې پلې یې وهلې او له سرچینې سره وصل شوی دی. هغه د معرفت هسکه څوکه ده. موږ د دې لپاره چې په سمه لاره لاړ شو، باید خپل زړه او فکر له هغه سره وصل کړو ترڅو زموږ ناقص معرفت د هغه د کامل معرفت په رڼا کې صیقل شي او حق ته لاره ومومي.
له ولایت سره له وصل کېدو پرته زموږ دعا د داسې مرغۍ الوتنه ده چې وزر یې مات وي. له امام سره وصل کېدل زموږ دعا ته داسې قوي وزر ورکوي چې زموږ د محدودیتونو له چت څخه پورته لاړه شي.
د معرفت د درجو يووالی (له حسه تر عقلِ کله)
۱. حسي معرفت (د اړیکې پیل):
دا د پوهې تر ټولو کمه او لومړنۍ سطحه ده. انسان د خپلو پنځو حواسو په وسیله یوازې د هغو مادي شیانو په شتون پوهېږي چې په همدې شېبه کې یې په وړاندې دي. دا مرحله د مادي نړۍ سره زموږ لومړی تماس دی.
۲. خیالي معرفت (د انځور ساتنه):
دلته پوهه یو ګام مخکې ځي. کله چې مادي شی له سترګو غایب شي، ذهن یې انځور (بڼه) ساتي. دلته انسان کولای شي د غایبو شیانو په اړه فکر وکړي، خو دا فکر لا هم د مادې په چوکاټ کې بند دی.
۳. وهمي معرفت (د جزئي ماناګانو درک):
په دې پړاو کې انسان د مادي بڼو ترشا “پټې ماناګانې” درک کوي (لکه دوستي یا دښمني)، خو دا ماناګانې لا هم په یو ځانګړي کس یا موجود پورې تړلې وي. ډېری خلک له همدې وهمي او تخیلي نړۍ نه شي وتلای او حقیقت ته نه شي رسېدای.
۴. عقلي معرفت (د حقایقو سمندر):
دا د معرفت تر ټولو لوړه او د تجرد مرحله ده. دلته انسان د ملا صدرا په وینا په “روح محض” بدلېږي. انسان د مادي بڼو او جزئیاتو له بند څخه خلاصېږي او “کلي حقایق” (لکه مطلق عدالت) درک کوي. دا هغه ځای دی چې انسان له “جزئي عقل” څخه “کلي عقل” ته لاره پیدا کوي.
د دې ټولو پړاوونو نښلوونکی ټکی دا دی چې: معرفت یو تدریجي صعود (ختل) دی.
انسان نشي کولای له “حس” څخه نېغ “عقل” ته ورسېږي؛ دا یو سفر دی چې له مادي محسوساتو پیل او د عقل په لایتناهي سمندر کې پای ته رسېږي.
خو اصلي نکته دا ده چې د عقل په دې وروستۍ مرحله کې، زموږ محدود انساني عقل (جزئي عقل) د حقایقو د بشپړ درک لپاره یوې کاملې سرچینې ته اړتیا لري. له همدې امله، د “کامل ولي” (امام زمان) سره باطني اتصال د دغه معرفتي سفر وروستی کمال دی. کله چې موږ دعا کوو یا د حقایقو پلټنه کوو، موږ په حقیقت کې له دغه “کامل عقل” سره د وصلېدو هڅه کوو ترڅو خپل “نفس” له مادي ککړتیاو پاک او په “روح محض” بدل کړو.
د حضرت مهدي غیبت زموږ د باطني پیوستون خنډ نه دی؛ بلکې دعا هغه شېبه ده چې زموږ خیال له کثرت څخه خلاصېږي او د ولایتِ کلیه له لارې د کائنات له معنوي قطب (امام) سره وصلېږي .
رسول الله (ص) وايي : « مَثَلُ أَهْلِ بَيْتِي فِيكُمْ كَمَثَلِ سَفِينَةِ نُوحٍ، مَنْ رَكِبَهَا نَجَا – زما د اهل بیتو مثال ستاسو ترمنځ د نوح د بېړۍ په څېر دی؛ څوک چې پکې سپور شو، وژغورل شو.» (المستدرک للحاکم)
دا هماغه له کامل انسان سره د وصلېدو لاره ده.
د دعا او وسیلې په اړه حضرت علي (ک) وايي : « نَحْنُ الْوَسِيلَةُ إِلَى اللَّهِ وَ نَحْنُ حَبْلُ اللَّهِ الْمَتِينُ – موږ الله ته وسیله یو او موږ د الله کلکه پړۍ (حبل الله) یو.» (دیوان حضرت علي)
د ځمکې د حجت په اړه امام جعفر صادق (رح)وايي : « لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ يَوْماً بِغَيْرِ حُجَّةٍ لَسَاخَتْ – که ځمکه یوه ورځ هم بې له حجته پاتې شي، خامخا به (په خپل ځان کې) غرق شي» (اصول کافي)
د حضرت مهدي ظهور یوازې یوه تاریخي پېښه نه، بلکې د بصیرت، عدالت او د باطني بیدارۍ عروج ګڼل کېږي. د امام مهدي انتظار هم هماغه د وحدت لوري ته حرکت دی. د هغه ظهور به د انسان مشوب عقل پاک کړي او د قدسي عقل له لارې به بشر ته د ملکوت دروازې پرانیزي. په عرفاني فلسفه کې د امام مهدي د «انتظار» روحیه یوازې د یوې زماني پېښې هیله نه ده، بلکې دا د نفس د تزکیې او د اخلاقي تشخص د جوړولو یو دوامداره بهیر دی. «انسان یو شخص دی او تشخص یې په اګاهۍ او اخلاقو کې دی»، انتظار کټ مټ د همدې شخصیت د بشپړولو وسیله ده.
رسول الله (ص) وايي : «أَفْضَلُ الْعِبَادَةِ انْتِظَارُ الْفَرَجِ – غوره عبادت د خلاصون (فَرَج) انتظار ایستل دي » (الجامع الصغیر للسيوطي)
عارفان وایي دا انتظار ځکه عبادت دی چې انسان په اخلاقي ډول د حق منلو ته چمتو کوي.
حضرت علي (رض) وایي : «لْمُنْتَظِرُ لِأَمْرِنَا كَالْمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ- زموږ د امر (حکومت او عدل) انتظار کوونکی د هغه چا په څېر دی چې د الله په لاره کې په خپلو وینو کې لیت پیت وي (نهج البلاغه)
دا د نفس د مجاهدې لوړ مقام ښيي.
امام جعفر صادق رحمه الله علیه وايي : « مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَكُونَ مِنْ أَصْحَابِ الْقَائِمِ فَلْيَنْتَظِرْ وَ لْيَعْمَلْ بِالْوَرَعِ وَ مَحَاسِنِ الْأَخْلَاقِ – څوک چې غواړي د قایم (امام مهدي) له ملګرو وي، نو انتظار دې وکړي او په پرهېزګارۍ او نېکو اخلاقو دې عمل وکړي.»
«تشخص په اګاهۍ او اخلاقو کې دی» د امام مهدي انتظار انسان ته دا انګېزه ورکوي چې خپل مشوب عقل د تزکیې په واسطه خالص کړي او د الهي اخلاقو په خپلولو سره خپل وجودي تشخص لوړ کړي. په حقیقت کې، منتظر انسان هغه دی چې د امام د ظهور لپاره یې خپل باطني هېواد (زړه) د عدل او ایمان لپاره چمتو کړی وي.
انتظار په حقیقت کې د عرفان او مهدویت د بحث په زړه کې ځای لري؛ او انتظار یو ساکن حالت نه دی، بلکې یو متحرک باطني اوښتون دی. مشوب عقل د نفساني غوښتنو په غبار کې پټ وي، نو انتظار هماغه “صیقل” دی چې دا غبار لرې کوي ترڅو د انسان وجودي تشخص د الهي اخلاقو مظهر شي.
منتظر انسان هغه دی چې خپل شخصیت یې د امام له اهدافو (عدل او ایمان) سره همغږی کړی وي. د امام مهدي د نړیوال عدل لپاره لومړی ګام، د انسان په خپل باطني هېواد کې د عدل قیام دی. کله چې عقل له مشوبوالي خلاص او خالص شي، نو بنده په حقیقت کې د امام له معنوي حضور سره وصلېږي. دا وینا د حکمت او عرفان یو زرین اصل دی؛ دا په ډاګه کوي چې د نړۍ اصلاح د انسان له باطني اصلاح څخه پیلېږي. تر څو چې په یو وجود کې د عقل، غضب او شهوت ترمنځ د عدل توازن رامنځته نه شي، هغه نشي کولای د امام مهدي د نړیوال عدل په بهیر کې برخه واخلي.
دا شننه د «خوځنده انتظار» غورچاڼ دی. کله چې یو انسان خپل عقل د تزکیې په واسطه له مشوبوالي (وهم او هوس) خلاص کړي، د هغه په وجود کې یو باطني عدل رامنځته کېږي. همدا عدل د امام له معنوي حضور سره د نښلېدو تار دی. په حقیقت کې، څوک چې په خپل ځان کې عادل نه وي، د امام د نړیوال عدل په مانا هم نشي پوهېدلی.
امامِ غایب هم د نړۍ معنوي قطب دی چې د خالصو عقلونو لارښوونه کوي
په عرفاني او فلسفي بحثونو کې، د «خالص عقل» خاوندان د غیبت په دوران کې هم له معنوي پلوه بې سرپناه نه دي. هغوی د خپل باطني صفاء په برکت، د امام له «ولایتِ تکویني» څخه الهام اخلي. لکه څنګه چې لمر تر ورېځو لاندې هم رڼا او تودوخه ورکوي، امامِ غایب هم د نړۍ معنوي قطب دی چې د خالصو عقلونو لارښوونه کوي.
حضرت مهدي د خالصو عقلونو مقناطیس
د «خالص عقل» خاوندان (هغه کسان چې خپل عقل یې له وهم، خیال او مادي غرضونو پاک کړی) په لاندې دریو لارو د امام زمان له معنوي جاذبې او قطبیت څخه ګټه اخلي:
۱. د الهام او باطني رڼا له لارې (تلقینِ قلبي)
خالص عقل د یوې پاکې هیندارې غوندې دی. کله چې عقل له مادي غوښتنو خالي شي، د امام زمان چې د «کلي عقل» لمر دی، رڼا پکې منعکس کېږي. دا کسان په حساسو شېبو کې د حق او باطل ترمنځ د توپیر لپاره یو ډول باطني الهام ترلاسه کوي چې د دوی عقل ته سمه لاره ښيي.
۲. د حقایقو د “کلي” درک (شهودِ عقلي)
عادي عقل په جزئیاتو کې بند وي، خو خالص عقل د کلیاتو په لور ځي. د کائنايتو معنوي قطب (امام زمان) د داسې عقلونو لپاره د مقناطیس رول لوبوي؛ هغه دوی ته د هستۍ د حقایقو تل (باطن) ورښيي، ترڅو د شیانو یوازې ظاهري بڼه ونه ګوري، بلکې د هغو مانا او هدف درک کړي.
۳. له “حیرت” څخه “یقین” ته رسېدل
ډېر کله عقل په فلسفي بحثونو او پوښتنو کې په “حیرت” (سرګردانۍ) کې ډوبېږي. خالص عقل چې کله له معنوي قطب (امام زمان) سره وصل شي، دا حیرت یې په یقین بدلېږي. دا ځکه چې امام زمان د حقایقو سرچینه ده او د هغه معنوي حضور د بنده عقل ته د ډاډ او ارامتیا انرژي ورکوي.
۴. د ارادې پیاوړتیا (عزمِ راسخ)
خالص عقل یوازې په پوهېدو بسنه نه کوي، بلکې په عمل پسې ګرځي. د امام زمان معنوي جاذبه د داسې عقلونو خاوندانو ته داسې همت او اراده ورکوي چې د حق په لاره کې له هیڅ ډول مادي خنډ څخه ونه وېریږي. دوی خپله اراده د امام له ارادې سره همغږې کوي.
خالص عقلونه د امام زمان په وړاندې د هغو تږو په څېر دي چې د حقیقت له سمندر څخه اوبه څښي. امام زمان د دوی لپاره د «عقلي تکامل» وروستی پړاو دی؛ یعنې دوی له خپل “جزئي عقل” څخه د امام د “کلي عقل” په مرسته د وصل عالم ته ننوځي.
د حضرت مهدي د ولایت په رڼا کې د عقل او عشق پیوستون
په دې معنوي سفر کې د «خالص عقل» او «عشق» ترمنځ اړیکه د رڼا او تودوخې غوندې ده؛ عقل لاره ښيي او عشق د حرکت انرژي ورکوي. دا پیوستون په لاندې دریو ټکو کې خلاصه کېږي:
۱. عقل د درک وزله او عشق د وصل وسیله
خالص عقل انسان ته دا درک ورکوي چې کامل ولي (امام زمان) د حقایقو سرچینه ده. کله چې عقل دا عظمت وپېژني، په زړه کې د هغه په لور د کشش او جذب حالت پیدا کېږي چې ورته عشق وایي. عقل وایي: «هغه د کمال هسکه څوکه ده»، او عشق وایي: «زه غواړم هغه ته ورسېږم.»
۲. له “استدلال” څخه تر “جذبې” پورې
خالص عقل د دلیلونو په مرسته بنده د وصل عالم تر دروازې پورې رسوي، خو هلته بیا عقل په “حیرت” کې پاتې کېږي. په دې حساسه شېبه کې عشق د وزرونو دنده ترسره کوي. عقل د زینې پښې دي او عشق د الوتلو قوت. که عشق نه وي، عقل یوازې په وچو بحثونو او مادي محاسبو کې بند پاتې کېږي او د امام معنوي مقناطیس ته ځان نشي سپارلی.
۳. د عقل پخېدل په عشق کې
هغه عقل چې له عشق سره مل نه وي، “نیمګړی عقل” دی. خالص عقل هغه وخت خپل کمال ته رسېږي چې د کامل ولي (امام) په مینه کې ډوب شي. په دې مرحله کې عقل او عشق یو ځای کېږي؛ یعنې انسان په هغه څه چې پوهېږي (عقل)، ورسره مینه (عشق) هم لري. دا همغږي بنده د “فصل” له عالم څخه په ډېر سرعت سره د “وصل” عالم ته لېږدوي.
عقل هغه سترګې دي چې د امام زمان د ولایت لمر ویني، او عشق هغه مقناطیسي کشش دی چې بنده د دغه لمر په لور راکاږي. د حضرت مهدي په وړاندې خالص عقلونه تل له عاشقو زړونو سره مل وي؛ ځکه بې مینې پوهه یوازې “وهم” دی او بې پوهې مینه یوازې “جذبه”.
فعال انتظار؛ د حضرت مهدي په وړاندې د عقلي او روحاني تکامل سفر
په دې معنوي او عقلي سفر کې، «صبر» او «انتظار» یوازې د وخت تېرول نه دي، بلکې د روح د پخېدو او د وصل عالم ته د چمتووالي یو فعال حالت دی:
۱. صبر: د عقل او عشق ترمنځ استقامت
صبر په دې مانا دی چې کله خالص عقل لاره وپېژني او عشق د حرکت شوق پیدا کړي، نو په دې لاره کې ثابت پاتې شي.
- معنا: صبر د مادي نړۍ (فصل) د سختیو او د نفس د غوښتنو په وړاندې درېدل دي. دا هغه ځواک دی چې اجازه نه ورکوي بنده بېرته د “وهم” او “خیال” تیرو پړاوونو ته ښکته شي. صبر د عاشق لپاره د روح د “پخېدو” مرحله ده.
۲. انتظار: د شعور او امادګۍ لوړه مرتبه
انتظار د امام زمان په وړاندې د یوې باطني ویښتابه نوم دی. دا په دې مانا نه ده چې لاس تر زنې کښېنو، بلکې:
- عقلي اړخ: انتظار یعنې خپل عقل د امام له “کلي عقل” سره د نښلولو لپاره تل “تیار” ساتل. یو منتظر په هره شېبه کې د حقایقو منلو ته چمتو وي.
- عشقي اړخ: انتظار د محبوب (کامل ولي) په لور د زړه تلپاتې توجه ده. لکه څنګه چې مقناطیسي ستنه تل د قطب په لور وي، د منتظر زړه هم تل د معنوي قطب (امام) په لور وي.
۳. د “فصل” په عالم کې د “وصل” تمرین
صبر او انتظار بنده ته دا وړتیا ورکوي چې که څه هم په ظاهره د بېلتون (فصل) په نړۍ کې دی، خو په باطن کې د وصل خوند وڅکي.
- رول: کله چې یو انسان په صبر سره د امام د اخلاقو او پوهې په لور ګام اخلي، هغه په حقیقت کې د امام “حضور” حس کوي. دا انتظار پخپله یو ډول عبادت او تزکیه ده چې د زړه هینداره د لمر (امام) لور ته نیسي.
صبر د دې سفر “توښه” ده او انتظار د دې سفر “لوری” (قطب نما) دی. څوک چې صبر او انتظار نه لري، هغه نشي کولای د خپل “جزئي عقل” محدودیتونه مات کړي او د امام په “کلي عقل” کې فنا شي. په اصل کې، انتظار د وصل عالم ته د ننوتلو دروازه ده.
غیبت یو مکاني بېلتون نه دی، بلکې یو بصیرتي حجاب دی. هغه څوک چې خپل عقل د تزکیې په واسطه له مشوبوالي خلاص کړي، هغوی ته امام د لمر غوندې روښانه دی. دا معنوي اتصال د بنده روح ته تعالي (لوړتیا) ورکوي او هغه ته په باطن کې داسې لارښوونه کېږي چې د مادي عقل له پوهې پورته وي.
د حضرت مهدي صادقانه انتظار؛ د مادي ژوند او معنوي وصل نښلونکی پُل
زموږ ورځنی ژوند د «صادقانه انتظار» په رنګ رنګول د داسې یوې فکري او عملي تګلارې نوم دی چې انسان له عادي مادي ژوند څخه د معنوي وصل نړۍ ته پورته کوي. دا په لاندې څلورو عملي ګامونو کې شونې ده:
۱. د نیت د قبلې سمول (د حضور شعور)
صادقانه انتظار دا نه دی چې موږ یوازې د یوې غیبي پېښې په تمه واوسو، بلکې دا ده چې په هر کار کې د امام زمان حضور حس کړو.
عملي ګام: هره سهار چې له خوبه پاڅېږئ، له خپل ځان سره ووایئ: «نن زما د کائناتو معنوي قطب (امام) زما پر اعمالو ناظر دی.» دا فکر ستاسو نیتونه پاکوي او ستاسو جزئي عقل د امام له کلي عقل سره همغږی کوي.
۲. د اخلاقي سنخیت رامنځته کول (همرنګي)
تاسو چې د چا په تمه یاست، باید د هغه غوندې صفتونه ولرئ. صادقانه انتظار د امام د صفتونو د خپلولو نوم دی.
عملي ګام: په ورځنیو معاملو کې انصاف، د مظلوم لاسنیوی او رښتینولي اختیار کړئ. کله چې تاسو د عدالت لپاره ګام اخلئ، تاسو په حقیقت کې د امام د ظهور او حضور لپاره لاره هواروئ. دا هماغه د زړه د هیندارې صیقل کول دي.
۳. له غفلت څخه ویښتابه (دوامداره پاملرنه)
د انتظار تر ټولو لوی دښمن “غفلت” دی، یعنې په مادي لذتونو او وهمونو کې ډوبېدل.
عملي ګام: په ورځ کې څو ځلې خپل ځان وپوښتئ: «آیا زما دا کار د امام د رضا مطابق دی؟» دا پوښتنه ستاسو او د امام ترمنځ هغه باطني مقناطیس پیاوړی کوي او تاسو ته اجازه نه درکوي چې د “فصل” (بېلتون) په تیاره کې پاتې شئ.
۴. علمي او عقلي وده (د معرفت زیاتوالی)
صادقانه انتظار یو “عقلي انتظار” دی. څومره چې ستاسو پوهه زیاتېږي، هومره مو انتظار رښتینی کېږي.
عملي ګام: د حقایقو په اړه فکر وکړئ، مطالعه وکړئ او خپل عقل له خرافاتو او وهمونو پاک وساتئ. کله چې ستاسو عقل خالص شي، تاسو په طبیعي ډول د امام د معنوي لارښوونې جذبولو ته چمتو کېږئ.
صادقانه انتظار یعنې «داسې ژوند کول چې امام پکې حاضر وي» کله چې ستاسو ورځنی ژوند د امام په رنګ رنګ شي، نو د “غیبت” پرده ستاسو لپاره پورته کېږي او تاسو په خپل باطن کې له هغه سره د وصل خوند اخلئ.
د بصیرت درجې
په عرفاني او فلسفي سیر کې، د «بصیرت» درجې هغه زینې دي چې خالص عقل پرې پورته خېژي ترڅو د غیبت له حجابونو ورهاخوا د امام زمان معنوي حضور درک کړي. کله چې نفس له مشوبوالي پاک شي، بصیرت له حسي نړۍ څخه تېرېږي او ملکوتي حقایقو ته رسېږي.
د بصیرت لوړه درجه «یقین» دی. کله چې عقل خالص شي، انسان له مادي کثرت څخه خلاصېږي او په خپله اګاهۍ کې له وحدت (امام زمان) سره وصلېږي. په دې مقام کې، غیبت یوازې د ظاهري سترګو لپاره وي، خو د بصیرت خاوند د امام له ولایتِ باطني څخه په هره شېبه کې فیض اخلي. دا پیوستون بنده ته اجازه ورکوي چې د خپل باطني هېواد (زړه) عدل د امام تر لارښوونې لاندې قایم کړي.
کله چې سالک د «یقین» مقام ته ورسېږي، نو د هغه لپاره د غیبت پرده په معنوي ډول پورته کېږي. په دې حالت کې، انسان نور د مادي کثرت (خپرېدو) په منګولو کې نه وي، بلکې د هغه خالص عقل د کائناتو له معنوي قطب (امام زمان) سره د وحدت په ټکي کې یو ځای کېږي.
سپړنه :
فصل او وصل: زموږ مادي ژوند “فصل” دی او دعا هغه هڅه ده چې موږ بېرته “وصل” (وحدت) ته ورسوي.
وسیله: لکه څنګه چې پورته یې یادونه وشوه، ناقص بنده نشي کولی مستقیم له غیرمتناهي سره وصل شي؛ نو ځکه انبیاء او امامان هغه پل دی چې محدود انسان له لایتناهي خدای سره نښلوي.
باطني اتصال: که څه هم د کامل انسان (امام زمان) وجود ممکن په ظاهر غایب وي، خو د دعا په شېبه کې زموږ روح باید ورسره په باطن کې وصل شي ترڅو حق ته لاره پیدا کړي.
د فصل له عالم څخه د وصل عالم ته په سفر کې، کامل ولي (امام زمان) د یوه تشریفاتي لارښود نه، بلکې د دې لارې د تکویني واسطې او روحاني مقناطیس په توګه بنسټیزه ونډه لري. دا ونډه په لاندې دریو ټکو کې خلاصه کېدای شي:
۱. د پیوستون پُل (واسطةُ الفیض)
د فصل عالم د مادي محدودیتونو او کثرت نړۍ ده، او د وصل عالم د مطلق نور او وحدت نړۍ ده. انساني عقل او روح په یوازې ځان نشي کولای له دې مادي زندان څخه هغه لایتناهي سمندر ته ټوپ کړي. امام زمان (عج) د دغو دوو عالمونو ترمنځ “برزخ” یا نښلونکی پُل دی. هغه د “وصل” په عالم کې دی، خو د “فصل” له عالم سره اړیکه لري؛ نو ځکه د بنده لاس نیسي او د حقیقت نړۍ ته یې رسوي.
۲. د معرفت د زینې بشپړونکی
لکه څنګه چې مخکې بحث وشو، د معرفت پړاوونه (حس، خیال، وهم او عقل) په خپله پوره نه دي. د بنده عقل “جزئي عقل” دی چې په وهم او خیال کې د بندېدو وېره ورسره وي. امام زمان د “کلي عقل” خاوند دی. کله چې یو انسان له هغه سره باطني پیوند (دعا او توسل) جوړ کړي، د امام کلي عقل د بنده جزئي عقل ته لاره ښيي او هغه له وهمي انځورونو څخه د حقیقي نور لور ته بیايي.
۳. د زړه د هیندارې صیقل (تزکیه)
د فصل په عالم کې زموږ د زړه هینداره د مادي غوښتنو له امله دوړنه (تاریکه) شوې وي. د کامل ولي ولایت د یوې معنوي رڼا غوندې ده؛ کله چې بنده د امام تر ولایت لاندې راشي، دا رڼا د هغه زړه پاکوي. کله چې زړه پاک شي، د “بېلتون” (فصل) پردې لیرې کېږي او بنده په خپل باطن کې د حق د شتون ننداره کوي، چې همدا د “وصل” پیل دی.
له امام زمان سره وصل کېدل پخپله د وصل عالم ته ننوځل دي. ځکه امام د حق د تجلیاتو مظهر دی؛ څوک چې له هغه سره وصل شو، په حقیقت کې له حق سره وصل شو او د بېلتون له درده خلاص شو.
د کامل ولي (امام زمان) او بنده ترمنځ د دغه باطني مقناطیس او پیوستون پیاوړی کول په لاندې څلورو عملي ګامونو کې نغښتي دي:
۱. د سنخیت رامنځته کول (همرنګي)
په عرفان کې یو اصل دی: «جذب د سنخیت له امله وي.» یعنې مقناطیس یوازې هغه اوسپنه راکاږي چې پاکه وي، نه هغه چې په خټو لړلې وي.
عملي ګام: کله چې انسان خپل اخلاق د امام له صفتونو سره نږدې کړي (لکه ریښتینولي، امانتداري، او له مظلوم سره مرسته)، نو په باطن کې له هغه سره د نښلېدو وړتیا پیدا کوي. څومره چې انسان پاکېږي، هومره د امام روحاني جاذبه ورته زیاتېږي.
۲. له “جزئي عقل” څخه “کلي عقل” ته پاملرنه
لکه څنګه چې مو مخکې وویل، زموږ عقل په مادي ګټو او وهمونو کې بند وي.
عملي ګام: په هره پرېکړه کې له ځان سره فکر کول چې: «که امام زما په ځای وای، څه به یې کول؟» دا تمرین زموږ “جزئي عقل” د امام له “کلي عقل” سره همغږی کوي او ورو ورو د بېلتون (فصل) پردې لیرې کوي.
۳. د “حضور” د شعور ژوندي ساتل
وصل یوازې په دعا کې نه دی، بلکې په دې پوهېدلو کې دی چې امام “حاضر” دی، که څه هم “ظاهر” نه دی.
عملي ګام: په ورځني ژوند کې د دې احساس لرل چې یو کامل انسان زما په نیتونو او عملونو خبر دی. دا “حیا” او “ادب” د بنده او امام ترمنځ یو داسې باطني تار غځوي چې بنده له ګناه او غفلت (چې د بېلتون عامل دي) څخه ساتي.
۴. دعا د یوې “خبرې اترې” په توګه
دعا باید یوازې د لفظونو تکرار نه وي، بلکې له “کامل معرفت” سره نښلېدل وي.
عملي ګام: کله چې دعا کوئ، داسې انګېرئ چې د حقایقو له سمندر (امام) سره غږېږئ. دا قلبي توجه د هماغه نردبان یا زینې غوندې ده چې ستاسو روح د مادې له نړۍ (فصل) څخه د مانا نړۍ (وصل) ته پورته کوي.
دا باطني مقناطیس د “محبت” او “معرفت” په وسیله چلیږي. محبت انسان هڅوي چې د امام غوندې شي، او معرفت ورته لاره ښيي چې څنګه له ظاهري حواسو تېر او د باطن په رڼا کې د امام حضور درک کړي.
د دې باطني مقناطیس د کمزوري کېدو او د فصل (بېلتون) په عالم کې د پاتې کېدو تر ټولو لوی خنډونه دا دي:
۱. په “حسي” او “وهمي” لذتونو کې ډوبېدل
لکه څنګه چې مو مخکې وویل، معرفت له حسه پیلېږي، خو که انسان په همدې لومړۍ پله کې بند پاتې شي، نو عقل ته نشي رسېدای.
خنډ: کله چې د انسان ټول پام یوازې د بدن غوښتنو، خوراک، څښاک او مادي ښکلاګانو ته وي، د هغه روح “دروند” کېږي او د امام روحاني مقناطیس یې نشي پورته کولای. دا حالت د اوسپنې پر مخ د زنګ غوندې دی چې د مقناطیس اثر له منځه وړي.
۲. “منیت” او فرعوني غرور
دا د وصل تر ټولو لویه پرده ده. کله چې انسان وایي “زه پوهېږم”، “زه لرم” او “زما عقل بس دی”، هغه خپل ځان یو خپلواک حقیقت بولي.
خنډ: دا “زه” ویل انسان له عقلِ کل څخه جلا کوي. تر هغه چې د بنده په زړه کې د خپل ځان غټاوی وي، د کامل ولي (امام) د کمال رڼا پکې ځای نشي موندلی. مولانا وایي: «ترا که خودیِ خود هست، صیدِ خودی؛ ترا که خودیِ خود نیست، صیدِ حقی.» (کله چې ته په خپل ځان کې بند یې، د خپل ځان ښکار یې؛ خو چې له ځانه تېر شې، د حق ښکار کېږې.)
۳. د “غفلت” دوړه
غفلت یعنې دا هېرول چې موږ په یو سفر کې یو او زموږ اصل بل چېرته دی.
خنډ: کله چې انسان فکر کوي همدا مادي نړۍ ابدي ده او د امام د باطني حضور څخه بې خبره ژوند کوي، د هغه او امام ترمنځ اړیکه پرې کېږي. غفلت د زړه هینداره دومره دوړنه کوي چې بیا د وصل رڼا پکې نه ښکاري.
۴. د “جزئي عقل” په لومه کې بندېدل
ځینې خلک فکر کوي چې یوازې د کتابونو په لوستلو او وچ منطق سره حقیقت ته رسېدلای شي.
خنډ: که عقل له محبت او ولایت سره مل نه وي، انسان په “وهم” او “فلسفي بحثونو” کې بند پاتې کېږي. دا ډول عقل د پښو غوندې دی، خو ولایت د وزرونو غوندې؛ یوازې په پښو نشي کېدای چې د لاهوت اسمان ته والوزو.
دا خنډونه ټول د “حجاب” (پردې) په مانا دي. کله چې انسان توبه وباسي، له ګناه ډډه کوي او خپل “منیت” ماتوي، دا پردې یو په بل پسې لیرې کېږي او د کامل ولي مقناطیس په طبیعي ډول هغه د وصل عالم ته راکاږي.
د نفس د پاکولو یا تزکیې تر ټولو چټکه لاره او په دې برخه کې د امام زمان اساسي ونډه په لاندې ډول ده:
۱. د تزکیې تر ټولو چټکه لاره: “د حضور شعور”
که څه هم ذکر، عبادت او روژه د تزکیې لارې دي، خو تر ټولو چټکه لاره «مراقبه» یا د حضور دوامداره احساس دی.
عملي بڼه: کله چې انسان پوه شي چې یو کامل انسان (د خدای استازی) یې په هر نیت او عمل ناظر دی، نو په طبیعي ډول له بدو کارونو حیا کوي. دا حیا د زړه هینداره په ډېر سرعت سره صفا کوي. لکه څنګه چې په پاکو جامو کې د داغ لګېدو وېره زیاته وي، د امام د حضور احساس بنده نه پرېږدي چې خپل روح په ګناهونو ولړي.
۲. په تزکیه کې د امام زمان ونډه
امام یوازې نندارچي نه دی، بلکې هغه د روحونو روزونکی (مربي) دی. د هغه ونډه په دوو برخو وېشل کېږي:
- الف: د روح مقناطیسي جذب (جذبه):
تزکیه یوازې د بنده په هڅه نه کېږي. د بنده هڅه د اوسپنه پاکول دي، خو د امام ونډه د مقناطیس ده. کله چې بنده د تزکیې په نیت یو ګام اخلي، د امام روحاني جذبه ورسره ملګرې کېږي او هغه د مادي غوښتنو (فصل) له خټو څخه راباسي. دا هغه “کیمیا” ده چې مس په سرو زرو بدلوي. - ب: د الهي نور واسطه (تکویني اثر):
د لمر رڼا مېوې پخوي؛ همداسې د امام روحاني رڼا د بنده د روح استعدادونه پخوي. په تزکیه کې د بنده زړه د لمر (امام) په وړاندې د اېښودل شوې هیندارې غوندې دی. امام هغه سرچینه ده چې له هغې څخه د “وصل” او “پاکۍ” نور د بنده په زړه باندې تابیږي او د “رذایلو” (بدو اخلاقو) تیاره له منځه وړي. - ج: د غیبي لاسنیوی (توفیق):
ډېر ځله بنده غواړي تزکیه وکړي خو همت یې نه وي. په داسې وخت کې د امام غیبي دعا او پاملرنه (توفیق) بنده ته ځواک ورکوي چې له خنډونو تېر شي. دا همدا د امام “ولایت” دی چې بنده ته د سمې لارې په لور الهام کوي.
پایله:
تزکیه د بنده له خوا د “غفلت د پردو لیرې کول” دي او د امام له خوا “د زړه د هیندارې روښانه کول” دي. بنده یوازې باید د لمر (امام) لور ته مخ کړي، نور نو د لمر دنده ده چې تیاره ختمه کړي او زړه د وصل عالم ته چمتو کړي.
په عرفاني ارواپوهنه کې، “خیال” د روح یوه داسې کړکۍ ده چې د غیبو نړۍ ته پرانیستل کېږي. امامِ غایب که څه هم په ظاهر کې نه ښکاري، خو د هغه “نوراني وجود” په ټوله هستۍ کې خپور دی (لکه لمر چې تر ورېځو لاندې وي).
د سنخیت قاعده: کله چې موږ په دعا کې د امام په صفتونو (عدل، تقوا، پاکۍ) فکر کوو، زموږ خیال له هغو صفتونو سره یو ډول هماهنګي (سنخیت) پیدا کوي.
خیال د اړیکې په توګه: په دعا کې زموږ “متخیل عقل” د امامِ غایب معنوي څېره انځوروي. دا انځورګري د دې لامل کېږي چې زموږ روح له هغه “قطب” سره وصل شي چې د خدای د فیض مجرا ده.
توجُّه او اتصال: کله چې انسان د زړه له کومي امام ته توجه کوي، د هغه خیال له “کثرت” (د دنیا له اندېښنو) څخه خلاصېږي او په “وحدت” (د امام په نور) کې ډوبېږي. دا هماغه شیبه ده چې پیوستون واقع کېږي.
ایا دعا مستقیماً خدای ته نه رسېږي؟
کله چې الله تعالی فرمایي: «ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ» (ما وبولئ چې ځواب درکړم)، دا د خدای د مطلق حضور او نږدېوالي نښه ده. په حقیقت کې، د بنده او خدای ترمنځ هېڅ “حجابي” خنډ نشته، ځکه هغه فرمایي: «وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ» (موږ ورته تر شاه رګ نږدې یو). خو دلته د “وسیلې” او “کامل انسان” موضوع د خدای او بنده ترمنځ د فاصلې په مانا نه، بلکې د بنده د ظرفیت په مانا ده:
د نظامِ خلقت سلسله: الله تعالی دا نړۍ په یو نظام (اسبابو) باندې چلوي. لکه څنګه چې د باران لپاره ورېځ وسیله ده او د رڼا لپاره لمر؛ همداسې د معنوي فیض لپاره کامل انسان (نبي او امام) وسیله ده.
- د ناقص او کامل اړیکه: لکه څرنګه یې چې پورته یادونه وشوه چې «محدود نشي کولی بې له واسطې له غیرمتناهي سره وصل شي». کامل انسان په حقیقت کې هغه پل دی چې زموږ ناقصه دعا د خپلو کمالاتو په رڼا کې د خدای حضور ته وړاندې کوي.
دعا خدای ته رسېږي، خو د کامل انسان (لکه امام زمان) برکت دا وي چې زموږ دعا د هغوی د مقبولې دعا سره یو ځای کېږي (شفع کېږي) او په دې توګه یې د قبلېدو چانس او معنوي کیفیت لوړېږي.
د هغو کسانو لیدلوری چې د وسیلې مخالف دي
اکثریت عام مسلمانان (په ځانګړې توګه د سلفي او ځینې نورو مکتبونو پیروان) په دې باور دي چې د خدای او بنده ترمنځ وسیلې ته اړتیا نشته. د دوی استدلال دا دی:
مخامخ اړیکه: الله تعالی فرمایي: «وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ (البقره: ۱۸۶) = او چې کله زما بندګان، په اړه مې درنه وپوښتي،(نو ووايه:) په حقيقت کې زه نژدې يم». هغوی وایي چې دلته ” فَإِنِّي قَرِيبٌ ” راغلي، نه دا چې “زه د امام یا نبي له لارې نږدې یم”.
د توحید ساتنه: هغوی وېره لري چې د وسیلې په پاللو کې به د عامو خلکو عقیده خرابه شي او د خدای پر ځای به په وسیله (انسان) باندې تکیه وکړي، چې دا د دوی په نږدې والي کې د “شرک” وېره پیدا کوي.
د عرفاني او کلامي مکتب لیدلوری
هغه پوهان او عارفان چې د امام زمان یا کامل انسان وسیله کول مني، هغوی دعا د “پوزیتویزم” یا مادي غوښتنې له چوکاټه وباسي او یو لوړ فلسفي بحث مطرح کوي:
تکویني واسطه، نه تشریعي: هغوی وایي چې امام یا نبي د خدای په مقابل کې “سیال” نه دی، بلکې هغه د فیض مجرا ده. لکه څنګه چې موږ د لمر رڼا د شیشې یا اینې له لارې اخلو، مانا دا نه ده چې شیشه رڼا پیدا کوي، بلکې شیشه یوازې د رڼا د انعکاس وسیله ده.
د کامل او ناقص سنخیت: لکه څنګه چې پورته وویل شو ، ناقص (بنده) د کثرت په عالم کې دی او حق (خدای) په وحدت کې دی. د دې لپاره چې دعا له “کثرت” څخه “وحدت” ته لاړه شي، یو داسې وجود ته اړتیا لري چې هم د کثرت صفت ولري (بشر وي) او هم د وحدت (کامل وي). دا “کامل انسان” دی.
د امام زمان شتون: په عرفان کې ویل کېږي چې نړۍ بې له حجته (کامل انسانه) نه شي پاتې کېدای. که هغه په ظاهر کې غایب هم وي، په باطن کې د کائناتو “قطب” دی. نو د هغه وسیله کول په اصل کې د هغه “قطبیت” ته تسلیمېدل دي ترڅو دعا د حق لوري ته سمه لاره ومومي.
اکثریت مسلمانان چې دا نه مني، هغوی د توحید له “ظاهري” اړخ څخه دفاع کوي، خو عارفان او حکیمان (لکه فارابي، ابن عربي، رحمان بابا، خوشحال بابا، حمزه بابا) د توحید “باطني” او “نظامي” اړخ ته ګوري. هغوی وایي چې الله تعالی خپله نړۍ په اسبابو جوړه کړې، او د هدایت او فیض تر ټولو لوی سبب انسانِ کامل دی.
په هر عصر کې یو “قطب” یا “حجت” موجود وي چې د ځمکې نظام پرې ولاړ وي. که څه هم اکثریت اهل سنت د شیعه وروڼو په څېر د دولسم امام په غیبت داسې عقیده نه لري، خو د «غوث»، «قطب» او «انسانِ کامل» په وجود ډېر صوفیه کرام (لکه د نقشبندي او قادري طریقې مشران) کلک ولاړ دي. هغوی وایي چې د نړۍ معنوي اداره د دغو کاملانو په لاس کې ده.
شفاعت (جوړه کېدل) په حقیقت کې دا دی چې بنده خپل ناقص وجود د دغو پاکو هستیو (کاملانو) له وجود سره په معنوي ډول وتړي. کله چې دا پیوستون وشي، نو د بنده دعا یوازې د بنده دعا نه پاتې کېږي، بلکې د ولي او امام له دعا سره یو ځای کېږي، چې په صحیح البخاري او نورو سرچینو کې ورته د نږدېوالي غوره لاره ویل شوې ده.
حمزه بابا وايي:
افسانه ده خدای ويلې دا عالم چې د امکان دى
محمداو اهل بيت يې هم کردار دى هم عنوان
وسیله مې محمد او اهل بيت دي
شته اميد چې عاقبت مې شي محمود
حمزه بابا حضرت محمد (صلی الله علیه و آله وسلم ) او اهلبیت یې خپله “وسیله” بولي. دا مانا نه لري چې دعا خدای ته نه رسېږي، بلکې مانا یې دا ده چې د کامل انسان (امام او نبي) په حرمت زموږ دعا د خدای په دربار کې د “قبولیت” لباس اغوندي.
پورته د “شفاعت” مانا “جوړه کېدل” (شفع) بیان شوې وه. انسان (قطره) باید له اهلبیتو (سمندر) سره یو ځای شي ترڅو حق ته لاره پیدا کړي. دا د “انسانِ کامل” رول دی چې د ناقص بنده لاس نیسي او هغه له مادي محدودیتونو (حسیاتو) څخه معنوي لایتناهي (عقلِ محض) ته رسوي.
«توسل» او «شفاعت» یوازې یوه لفظي غوښتنه نه ده، بلکې دا د روح د «تعالي» (لوړتیا) لپاره یو معنوي محرک دی. کله چې یو ناقص انسان له یو کامل انسان (اهلبیت) سره معنوي پیوستون پیدا کوي، د هغه روح له مادي ثقل (دروندوالي) څخه خلاصېږي او په ډېره چټکۍ سره د معرفت په لور حرکت کوي.
د «خلوت په جلوت کې» (په ټولنه کې له حق سره یوازېتوب) هغه مقام دی چې یو سالک په ظاهري ډول له خلکو سره وي، خو په باطن کې یې زړه له حق او د هغه له ولي (امام) سره وصل وي. دا حالت د دعا په وخت کې د روح د «تعالي» او د خیال د «پیوستون» لپاره تر ټولو غوره بستر جوړوي.
ولایت یو باطني امر دی
ولایت یو باطني امر دی؛ نبوت ظاهر دی او ولایت باطن. نبوت د ولایت له باطنه ،ظاهر ته راتلل دي.
حافظ وایي:
ای غایب از نظر که شدی همنشین دل
میگویمت دعا و ثنا میفرستمت
«ای له نظره غایب چې د زړه هم ناستی شوې، دعا درته کوم او ثنا درلېږم.»
له حق سره اړیکه باطني، عقلاني او سِري (پټه) ده، نه مکاني او زماني.
ټول زمانونه د حق په وړاندې یوه “شېبه” او ټول مکانونه یوه “نقطه” ده. همدا شېبه او نقطه په ژوندي ولي کې متمرکزه ده. کامل ولي له ازله تر ابده غځېدلی دی. د غیرې متناهی مانا له یوه امتداد سره یوځای ده، دا غیرې متناهي دهمغه نقطې امتداد دی.
حمزه باباوايي:
دا همه علمونه ټول يوه نقطه ده
د هستۍ ونه فقط يوه دانه ده
محمد کې هم ددې نقطې تفصيل دى
او علي ددې علمونو دروازه ده
حضرت علي (رض) وایي: «واعلم أنّ جمیع أسرار الله فی الکتب السماویة، و جمیع ما فی الکتب السماویة فی القرآن، وجمیع ما فی القرآن فی الفاتحة، وجمیع ما فی الفاتحة فی البسملة، وجمیع ما فی البسملة فی باء البسملة، وجمیع ما فی باء البسملة فی النقطة التی تحت الباء، قال الإمام علی: «وأنا النقطة التی تحت الباء – پوه شه چې د الله ټول اسرار په اسماني کتابونو کې دي، هغه څه چې په اسماني کتابونو کې دي په قرآن کې دي، هغه څه چې په قرآن کې دي په فاتحه کې دي، هغه څه چې په فاتحه کې دي په بسمله کې دي، هغه څه چې په بسمله کې دي په (باء) کې دي، او هغه څه چې په (باء) کې دي، په هغه نقطه کې دي چې تر باء لاندې ده؛ او زه هماغه نقطه یم چې تر باء لاندې ده.»
«کمال الدین بن طلحه الشافعي په خپل کتاب الدرُّ المنظَّم في السِّرِّ الأعظم کې دا روایت بې له سنده نقل کړی دی.
قندوزي الحنفي په خپل مشهور کتاب ینابیع المودة لذوي القربی کې دا وینا ذکر کړې او هغه یې حضرت علي (رض) ته منسوبه کړې ده.
سلیمان بن ابراهیم القندوزي په ینابیع المودة کې یې دا روایت داسې راوړی: «…و جمیع ما في باء البسملة في النقطة التي تحت الباء. قال الإمام علي: أنا النقطة التي تحت الباء»
صوفي عالمان لکه ابن عربي په خپل کتاب الفتوحات المکیة کې په دې باور دي چې د “ب” لاندې نقطه د کامل انسان سمبول دی. هغوی وایي لکه څنګه چې ټوله مانا له یوې نقطې پیلېږي، همداسې د کائناتو مانا د اهل بیتو د ولایت له لارې درک کېږي.
دا روایت د اهل سنتو په صوفیه کتبو (لکه د ابن طلحه شافعي او قندوزي حنفي اثار) کې شتون لري، خو د حدیث پوهانو له نظره یې سند ثابت نه دی او ډېری یې دا د کلماتِ اولیاء یا د باطني اسرارو برخه بولي.
هغه کسان چې فلسفي فکر نه لري، د دې مسایلو درک ورته ګران دی. علم د موجوداتو په کشف پسې دی، خو فلسفه لټوي چې موجود څه مانا لري. که حکمت نه وي، نفس نه تزکیه کېږي؛ نفس په غریزو او شهواتو کې ګیر پاتې کېږي.