تبلیغات

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ د امام نسائي په سننو کې د حضرت علي کرم الله وجهه ځانګړنې   د صحيح نسائي د “خصايص اميرالمؤمنين” پښتو ژباړه ليکوال: ابوعبدالرحمان احمد بن شعيب نسائي     لړلیک د ژباړن يادونه 1 د احمد بن شعيب نسائي (په امام نسائي مشهور) 3 لنډه پېژندنه 3 امام نسائي او […]

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

د امام نسائي په سننو کې

د حضرت علي کرم الله وجهه ځانګړنې

 

د صحيح نسائي د “خصايص اميرالمؤمنين” پښتو ژباړه

ليکوال: ابوعبدالرحمان احمد بن شعيب نسائي

 

 

لړلیک

د ژباړن يادونه 1

د احمد بن شعيب نسائي (په امام نسائي مشهور) 3

لنډه پېژندنه 3

امام نسائي او له حقه دفاع. 6

د حضرت علي لمونځ. 9

د حضرت علي کرم الله وجهه عبادت.. 16

الله تعالی ته د حضرت علي مقام 17

د حضرت علي(ک) لس ځانګړنې.. 38

علي بښل شوى دى. 42

الله تعالی د علي زړه پر ايمان ازمېیلى دى. 49

رسول الله ته 61

د حضرت علي(ک) مقام 61

د رسول الله او علي(ک) رورولي. 82

علي له ما او زه له علي يم. 86

علي د رسول الله په څېر دى. 90

د رسول الله غوره او امين دوست.. 91

رسول الله، علي د التوبه سورت تبليغ ته ولېږه. 93

د چاچې زه ولي يم؛علي هم ولي يې دى. 99

تر رسول الله روسته د هر مؤمن ولي او مشر 110

رسول الله وويل: 111

علي تر ما روسته ستاسې مشر او ولي دى. 112

علي ته كنځل رسول الله ته کنځل دي. 113

الله تعالی د علي(ک) پر دوستۍ خوښېږي. 117

د علي دوستۍ ته هڅونه 122

د منافق او مؤمن ترمنځ بريد. 127

د علي(ک) په باب د رسول الله مثال. 130

يوازې علي(ک) د رسول الله پر اوږو وخوت.. 144

حضرت فاطمة الزهرا (رضي الله عنها) د دې امت د ښځمنو اغلې ده 155

بدمرغه انسان د علي(ک) وژونكى دى. 175

علي(ک) رسول اكرم ته خورا نږدې و. 176

علي به د قرآن د تاويل لپاره جنګېږي؛ لكه چې.. 178

زه یې تنزيل ته جنګېږم 178

حضرت عمار(رض) به ظالمه ډله وژني. 181

يوه ډله به له دينه وځي او حق پلوي به يې وژني. 189

له مارقينو سره جګړه د علي(ک) ځانګړنه ده 194

له خوارجو سره د جګړې ثواب.. 205

 

 

د ژباړن يادونه

دا كتاب چې لولئ،د امام نسائي (ابوعبدالرحمن احمد بن شعيب نسائي) په سننو كې د امام علي كرم الله وجهه د ځانګړنو پښتو ژباړه ده.

پښتانه امام نسائي پېژني او په مذهبي مدرسو كې، چې احاديث تدرېسېږي؛ نو يو يې هم “سنن نسائي”دى؛ نو د قرآني حكم او نبوي احاديثو له مخې، چې پر مسلمانانو له “نبوي كورنۍ”سره مينه لازم شوې او داچې حضرت علي ددې سپېڅلې کورنۍ يو غړى دى؛ نو پر وګړې د پوهېدو لپاره يې موږ دا كتاب وژباړه، چې له حديثي پلوه پر ځانګړنو يې پوه شو او د امام احمد حنبل رحمة الله عليه[1] دا خبره هم راڅرګنده شي، چې:

 ((په سمو رواياتو کې چې د علي په اړه کوم فضايل روايت شوي، د بل صحابي په باب نه دي راغلي)) او هيلمن يو، چې دا ژباړه د د فرهنګي ودې پر لور يو ګام وي.

بلخوا د علي(ک) د ځانګړنو نورې سرچينې هم تر هر حديث لاندې ښوول شوي، چې دا زيار “ډاکټر فتح الله محمدي نجارزادگان” ګاللى او پردې سربېره ((خوشال بابا)) د امام علي کرم الله وجهه په باب يو ځانګړى ارادت لري، چې پر پوهېدو يې دا کتاب ګټور دى او هغه ارادت داچې:

محمد علي چې دوه ويني په سترګو

په دا کار کې احولي ده احولي

نوځکه ددې کتاب لوستل د مذهبي مدرسو پر زده کړو سربېره،هغو محصلينو ته هم ګټور دى، چې د “خوشال پوهنې” په باب څېړنې کو

د احمد بن شعيب نسائي (په امام نسائي مشهور)

لنډه پېژندنه

احمد بن شعيب نسائي پر 215 س (سپوږميز) وزيږېد او پر 303س وفات شوى او د شام په رمله او په بل روايت، په مكه كې ښخ دى. احمد شافعي مذهبى و او د اهل سنتو له سترو عالمانو شمېرل كېږي.

د اهل سنتو ستر عالمان د امام نسائي ځلانده وګړه داسې ښيي:

د اهل سنتو مشهور ژوند ليك ليكونكى حافظ، جمال الدين يوسف مزي وايي:

((احمد بن شعيب ابوعبدالرحمن نسائي؛ قاضي او د سنن او نورو مشهورو كتابو ليكوال؛ پوه، مشهور او تكړه حديثپوه دى، چې بې شمېره عالمانو ترې حديثونه نقل كړي دي.

منصور فقيه، طحاوي، قاسم مطرز او ابوعلي په باب يې وايي ((هغه د مسلمانانو له مشرانو يو مشر دى.[2]))

مشهور رجال پوه،ابن حجر عسقلاني هم په پورته ټكيو ستايلى دى[3].

د مستدرك كتاب ليكوال؛ حاكم نيشابوري، د نسائي په باب وايي:

له ستر حديثپوه مې تل د مسلمانانو د څلورو تنو مشرانو نومونه اورېدل، چې يو يې نسائي و…

هغه د ابولحسين بن مظفر له قوله وايي: ((په مصر كې مې له خپلو استادانو تل د نسائي په باب اورېدل: نسائي د لمانځه، حج، جهاد او د رسول الله د سنتو د احيا لپاره له ټولو ړومبى و، له واكمنو سره له ناستې يې ډډه كوله، څو په دمشق كې د معاويه پلويانو شهيد كړ[4].))

دارقطني د اهل سنتو مشهور حديثپوه او د سنن دارقطني د كتاب ليكوال، د نسائي په باب وايي:

((ابوعبدالرحمن نسائي په خپل وخت كې تر ټولو استادانو پوه او پر حديث پوهنې او رجال پوهنې كې ورته څوك نه رسېدل.))

ابوعبدالرحمن سلمي له قوله يې وايي: ((څوك له نسائي سره نه برابروم او په څېر يې متقي هم نه پېژنم.[5]))

ابوعبدالرحمن ذهبي تاريخپوه او حديثپوه د نسائي په باب وايي: ((ابوعبدالرحمن نسائي د سنن كتاب ليكوال پر 215 س كال د خراسان په نساء کې وزېږېد. عالم، اندیال، نقاد او د ښه قلم خاوند و؛ د علم په لټه كې خراسان، حجاز، مصر، عراق، جزيره او شام ته ولاړ، تردې چې په مصر كې مېشت شو. حديثپوهانو په نسائي پسې كډې ګرځولې. نسائي شافعي و، مخ او ږيره يې ښکلې وه.[6]

تاج الدين سبكي په خپل كتاب كې، چې د شافعي مذهبه عالمانو په باب ليكل شوى، ليكي:

((له خپل عالم استاد ابوعبدالله ذهبي مې وپوښتل: مسلم بن حجاج [د صحيح مسلم د كتاب ليكوال] پر حديثو پوه دى كه نسائي؟ و يې وويل: نسائي. ما دغه خبره خپل پلار ته، چې هغه هم د حديثو په پوهه كې یوځای ته رسېدلى و، وويل: هغه هم وويل: نسائي.))[7]

نورو هم؛ لكه ابن اثير، ابن كثير، ابن خلكان او. .. نسائي په ښو کلمو ستايلى او ورته يې د خپل وخت د حديثپوهانو د مشر په سترګه كتلي دي.

 

امام نسائي او له حقه دفاع

نسائي تل په ډاډه زړه له حقه دفاع كوله او د بې لارو د خوشحالۍ او يا توکیزو ګټو لپاره يې خپل ديني شخصيت نه ټكنى كاوه.

“جمال الدين يوسف مزي” د اهل سنتو “رجال پوه”، د نسائي له خولې وايي: ((دمشق مې پر برخه شوى، دلته هغه ناپوهان ډېر دي، چې له علي کرم الله وجهه سره كينه لري. ما د ” خصايص اميرالمؤمنين علي ” كتاب وليكه، كېداى شي، الله تعالی یې ددې كتاب له لارې ښیون يې كړي.[8]

بيا يوسف مزي وايي: ((په دمشق كې نسائي وپوښتل شو: ايا د معاويه بن ابي سفيان د فضايلو په باب حديثونه نه رانقلوې؟

نسائي وويل: ((په باب يې څه ووايم، يوازې دومره ويلاى شم، چې رسول الله یې په اړه يې وويل: خدايه! هېڅكله یې په نس موړ نه کړې[9].))

“حاكم نيشابوري”د “دارقطني” له خولې ليكي: ((نسائي چې په مصر كې، په حديثپوهانو کې له ټولو ړومبى شو؛ نو كينه ورسره وشوه؛ د ناچارۍ له مخې، د دمشق رمله ته ولاړ او هلته ترې د معاويه بن ابوسفيان د فضايلو په باب پوښتنه وشوه، نسائي له ځانه څه جوړ نه کړل، چې بيا خلكو وواهه، چې له همدې لامله وفات شو.[10]))

بيا حاكم نيشابوري د نسائي پېښه داسې ليكي: ((ابوعبدالرحمن نسائي د خپل عمر په روستيو کې، له مصره دمشق ته ولاړ او هلته ترې د معاويه بن ابوسفيان د فضايلو په باب روايتونه وپوښتل شول؛ نو ورته يې وويل: ((ايا معاويه بن ابوسفيان پر هغو ټولو دروغو روايتونو، چې ورته جوړ كړي مو دي، چې له علي(ک) سره يې برابر كړئ،خوشحاله نه دى، چې اوس له ما هم غواړئ، فضايل ورته جوړ كړم؟!))

د دمشق خلكو، پردې خبرې سخت وواهه او له جوماته يې وایست، چې د ور رسېدلیو ټپونو له لامله پر 303س وفات شو.))

تاج الدين سبكي، ابن خلكان، اسوي، او ذهبي هم د نسائي د وفات لامل همدا وهل او ټكول بولي[11].

 

1 أخبرنا أبو عبد الرحمان، أحمد بن شعيب بن عليّ النّسائي، قال: أخبرنا محمّد بن المثنّي قال: حدّثنا عبدالرحمان (يعني ابن مهدي) قال: حدّثنا شعبة عن سلمة بن كهيل قال: سمعت حبّة العرني قال: سمعت عليّاً يقول: « أنا أوّل من صلّي مع رسول الله (ص) ».

 

د حضرت علي لمونځ

 ژباړه: حضرت حبه عرني وايي: له علي مې واورېدل، چې و يې ويل: لومړى تن وم، چې په رسول الله پسې مې لمونځ وكړ[12].

٢. أخبرنا محمّد بن المثنّي،قال: حدّثنا عبد االرحمان ]بن مهدي [‌ قال: حدّثنا شعبة عن عمرو بن مرّة،عن أبي حمزة ]طلحة بن يزيد[،عن زيد بن أرقم قال: « أول من صلّي مع رسول الله (ص) عليّ ».

 ژباړه: حضرت زيد بن ارقم(رض) وايي: علي(ک) لومړى تن و، چې له رسول الله سره يې لمونځ وكړ.[13]

 

3 ـ أخبرنا محمّد بن المثنّي قال: حدّثنا محمّد بن جعفر قال: حدّثنا شعبة، عن عمرو بن مرّة، عن أبي حمزة، عن زيد بن أرقم قال: « أوّل من أسلم مع رسول الله (ص) عليّ بن أبي طالب ».

ژباړه: حضرت زيد بن ارقم(رض) وايي: علي لومړى تن و، چې پر رسول الله يې ايمان راوړ[14].

 

4.أخبرنا عبدالله بن سعيد، قال: حدّثنا ] ‌عبدالله [‌ بن إدريس، قال: سمعت شعبة عن عمرو بن مرّة،عن أبي حمزة، عن زيد بن أرقم، قال: « أوّل من أسلم عليّ ».

4- حديث: دا حديث هم د درېیم حديث په شان دى. نسائي دا حديث په بل سند له حضرت زيد بن ارقم(رض) نه داسې نقل كړى: ((علي لومړى تن و، چې ايمان يې راوړ.[15]))

 

 

 

5.أخبرنا إسماعيل بن مسعود،عن خالد ـ و هو ابن الحارث ـ قال: حدّثنا شعبة عن عمرو بن مرّة، قال: سمعت أبا حمزة مولي الأنصار قال: سمعت زيد بن أرقم يقول: «أوّل من صلّي مع رسول الله(ص)عليّ».و قال في موضع آخر: «] ‌اول من اسلم علي [‌.

ژباړه: دا حديث هم د دويم حديث په شان دى. نسائي هغه هم له زيد نه په بل سند نقل كړى دى: ((علي لومړى تن و، چې اسلام يې راوړ او له رسول الله سره يې لمونځ وكړ.

 

  1. أخبرني محمّد بن عبيد بن محمّد الكوفي، قال: حدّثنا سعيد بن خُثيم، عن أسد بن عبدالله البجلي، عن يحيي بن عُفيف

 ]الكندي ]، عن عفيف قال: جئت في الجاهلية إلي مكّة، فنزلت علي العبّاس بن عبد المطلّب، فلمّا ارتفعت الشمس و حلّقت في السماء و أنا أنظر إلي الكعبة، أقبل شابّ فرمي ببصره إلي السماء، ثمّ استقبل القبلة فقام مستقبلها، فلم يلبث حتّي جاء غلام فقام عن يمينه، فلم يلبث حتي جاء ت امراه فقامت خلفهما، فركع الشاب فركع الغلام والمراه، فرفع الشابّ فرفع الغلام و المرأة، فخرّ الشابّ ساجداً فسجدا معه. فقلت: يا عبّاس، أمر عظيم؟! فقال لي: أمر عظيم؟فقال: أتدري من هذا الشابّ؟ فقلت: لا. فقال: هذا محمّد بن عبد الله بن عبد المطلّب، هذا ابن أخي. و قال: تدري من هذا الغلام؟ فقلت: لا. قال: عليّ بن أبي طالب بن عبد المطلّب، هذا ابن أخي، هل تدري من هذه المرأة الّتي خلفهما؟ قلت: لا. قال: هذه خديجة بنة خويلد زوجة ابن أخي، هذا حدّثني أنّ ربّك ربّ السماوات و الأرض، أمره بهذا الدين الّذي هو عليه، و لا والله ما علي ظهر الأرض كلّها أحد علي هذا الدين غير هؤلاء الثلاثة.

 

ژباړه: حضرت عفيف وايي: د جاهليت پرمهال مکې ته راغلم او د عباس بن عبدالمطلب مېلمه شوم؛ څنګه چې لمر راوخوت او خور شو، كعبې ته مې كتل، چې يو ځوان راغى او لومړى يې اسمان ته وليدل، ورپسې مخ پر قبله ودرېد، لږ روسته يو زلمى راغى، ښي اړخ ته يې ودرېد، ورپسې يوه ښځه راغله او د دوى شاته ودرېده. بيا هغه ځوان ركوع ته ولاړ او هغه ژڼی او ښځه هم ورپسې ركوع ته ولاړل، ځوان سجدې ته ولاړ، هغوى هم ورپسې سجدې ته ولاړل. هېښنده مې عباس ته وويل: ډېره ستره پېښه ده؟ و یې ویل: هو همداسې ده! او و يې ويل: ايا هغه ځوان پېژنې؟و مې ويل: نه. و یې ویل: هغه زما وراره “محمد د عبدالله بن عبدالمطلب” زوى دى. بيا يې وويل: هغه ژڼی پېژنې؟ و مې ويل: نه. و يې ويل: هغه زما وراره علي د ابيطالب بن عبدالمطلب زوى دى او هغه چې شاته يې ولاړه ده، هم پېژنې؟ و مې ويل: نه. و يې ويل: هغه خديجه د خويلد لور زما د وراره ښځه ده. وراره مې راته وايي: پالونکى مې د ځمكو او اسمانو پالونکى دى او زه، چې پر كوم دين يم، هغه پرې حکم راكړى. پر الله تعالی قسم! پر ټوله ځمكه، بې له دې درېیو تنو، بل څوك دا دين نه لري[16].

 

 

  1. أخبرنا أحمد بن سليمان ] الرهاوي[ قال: حدّثنا عبيد الله بن موسي،قال: ‌حدّثنا العلاء بن صالح،عن المنهال بن عمرو،عن عبّاد بن عبد الله، قال: قال علي: «أنا عبد الله، و أخو رسوله (ص)، و أنا الصدّيق الأكبر، لا يقولها بعدي إلّا كاذب، صلّيت قبل النّاس بسبع سنين ».

ژباړه: علي (ک) وويل: د الله تعالی بنده او د الله تعالی د استازي رور يم، صديق اكبر يم او بې له ما، چې هر چا وويل، زه دغه ځانګړنې لرم، دروغجن به وي. ما تر نورو ړومبى، اووه كاله له رسول الله سره لمونځ كړى دى[17].

 

  1. أخبرنا علي بن المنذر، قال: حدّثنا ] محمّد [ بن فضيل قال: حدثنا الأجلح عن عبد الله بن أبي الهذيل عن عليّ قال: « ما أعرف أحداً من هذه الأمّة عبد الله بعد نبيّها (ص) غيري،عبدت الله قبل أن يعبده أحد من هذه الأمّة بسبع سنين».

 

د حضرت علي کرم الله وجهه عبادت

8- حديث: په دې امت كې بې له پېغمبر اكرم بل څوك نه پېژنم، چې د الله تعالی عبادت يې كړى وي. ما په دې امت كې له نورو ړومبى اووه كاله مخكې د الله تعالی عبادت پيل كړى و[18].

 

 

  1. أخبرني هلال بن بشر،قال: حدّثنا محمّد بن خالد ـ هو ابن عثمة ـ قال: حدّثنا موسي بن يعقوب، قال: حدّثني مهاجر بن مسمار عن عائشة بنت سعد،قالت: سمعت أبي يقول: سمعت رسـول الله (ص) يوم الجحفة ـ و أخذ بيد عليّ فخطب،فحمد الله و أثني عليه ثمّ قال: « يا أيّها النّاس، إنّي وليّكم».قالوا: صدقت يا رسول الله.ثمّ أخذ بيد عليّ فرفعها، و قال: « هذا وليّي، و المؤدّي عنّي، و إنّ الله موال لمن والاه، و معاد من عاداه ».

 

الله تعالی ته د حضرت علي مقام

9- حديث: سعد وايي: په خم غدير کې حال دا، رسول الله صلى الله عليه و آله د حضرت علي(ک) لاس نيولى و، داسې مې ترې واورېدل: ((خلكو! ايا زه ستاسو ولي او مشر يم؟ خلكو وويل: هو! د الله تعالی استازيه! بيا يې د حضرت علي(ک) لاس ونيو، پورته يې كړ او و یې ويل: دا زما دوست، زما د دندو تر سره كوونكى دى. په رښتيا، د علي دوست، د الله تعالی دوست او دښمن يې د الله تعالی دښمن دى.[19]

 

  1. أخبرني زكريّا بن يحيي قال: حدّثنا الحسن بن حمّاد، قال: حدّثنا مسهر بن عبد الملك عن عيسي بن عمر،عن السدّي،عن أنس بن مالك: أنّ النبيّ (ص) كان عنده طائر،فقال: «الّلهمّ ائتني بأحبّ خلقك إليك يأكل معي من هذا الطير».

فجاء أبوبكر فردّه، و جاء عمر فردّه، و جاء عليّ فأذن له.

 

10- حديث: حضرت انس بن مالك(رض) وايي: رسول الله ته يې سور كړى چرګ راوړ. رسول الله دعا وكړه، و يې ويل: خدايه! هغه راورسوه، چې په مخلوقاتو کې ډېر درته ګران وي، چې راسره يې وخوري. حضرت ابوبكر(رض) راغى، ورپسې حضرت عمر(رض) راغى؛ خو رسول الله هغوى و نه منل او حضرت علي(ک)، چې راغى؛ نو اجازه يې وركړه.[20]

 

 ١١. أخبرنا قتيبة بن سعيد و هشام بن عمّار، قالا: حدّثنا حاتم ]بن إسماعيل[،عن بكير بن مسمار،عن عامر بن سعد أبي وقّاص، ]عن أبيه [ قال: أمر معاوية سعداً فقال: ما منعك أن تسبّ أبا تراب؟ قال: أما ما ذكرت ثلاثاً قالهنّ رسول الله (ص) فلن أسبّه، لأن تكون لي واحدة منهنّ أحبّ إلي من حمر النعم: سمعت رسول الله (ص) يقول له ]وقد«خ»[خلّفه في بعض مغازيه، فقال له عليّ: « يا رسول الله! تخلفني مع النساء و الصبيان؟» فقال رسول الله (ص): « أما ترضي أن تكون منّي بمنزلة هارون من موسي ألّا أنّه لا نبوّة بعدي ».و سمعته يقول في يوم خيبر: « لأعطين الراية، رجلاً يحب الله و رسوله،و يحبّه الله و رسوله».فتطاولنا لها فقال: « ادعوا لي عليّا». فأتي به أرمد،فبصق في عينيه و دفع الرايه إليه. و لمّا نزلت ـ زاد هشام ـ: (إنما يريد الله ليذهب عنكم الرّجس أهل البيت) دعا رسول الله (ص) عليّاً و فاطمة و حسناً و حسيناً فقال: « اللهم هؤلاء أهلي ».

 

11- حديث: معاويه بن ابي سفيان مې پلار، سعد بن ابي وقاص ته وويل: علي(ک) ته كنځل وكړه؛ خو سعد دغه كار و نه کړ. معاويه وويل: ولې دې “ابوتراب” ته كنځل و نه کړل؟

سعد وويل: كله به هم علي ته كنځل و نه کړم؛ ځكه رسول الله یې په باب درې ځانګړنې ویلي، كه يوه يې ما درلوداى؛ نو ډېره به راته ښه واى. لومړى: په يوه جګړه كې رسول الله هغه (په مدينه كې) خپل ځايناستى وټاكه او په خپله جګړې ته ولاړ، علي وويل: د الله تعالی رسوله! ما دلته له ښځو او ماشومانو سره پرېږدې؟ رسول الله وويل: په دې خوښ نه يې، چې راته داسې يې؛ لكه هارون چې موسى ته و؛ خو په دومره توپير، چې تر ما روسته بل پېغمبر نه شته. دويم: د خيبر په غزا کې، رسول الله وويل: ((سبا به بيرغ داسې چاته وركړم، چې الله تعالی او رسول يې پرې ډېر ګران دى او هغه هم پر الله تعالی او رسول يې ډېر ګران دى)). موږ په ځير بيرغ ته كتل، چې چا ته به يې وركوي. رسول الله وويل: ((علي ته غږ كړئ، چې راشي.)) علي راغى او سترګې يې خوږېدې. رسول الله یې پر سترګو توكاڼې وموږلې او سترګې يې ښه شوې او بيا يې بيرغ وركړ. درېیم: د ((انما يريد الله ليذهب عنكم الرجس اهل البيت….)) آيت چې راغى؛ نو رسول الله علي، فاطمه، حسن او حسين را وغوښتل او و يې ويل: ((خدايه! دا زما اهل بيت دي))[21].

 

  1. أخبرنا حرمي بن يونس بن محمّد قال: حدّثنا أبو غسّان،قال: حدّثنا عبد السلام ] بن حرب[‌ عن موسي الصغير،عن عبد الرحمان بن سابط،عن سعد بن أبي وقّاص،قال: كنت جالساً تنقصوا علي بن أبيطالب، فقال: لقد سمعت رسول الله (ص) يقول له خصال ثلاثة لأن تكون لي واحدة منهنّ أحبّ إلي من حمر النعم: سمعته يقول: « إنه مني بمنزلة هارون من موسي إلّا أنّه لا نبيّ بعدي». و سمعته يقول: « لأعطين الراية غداً رجلاً يحبّ الله و رسوله، و يحبّه الله و رسوله ». و سمعته يقول: « من كنت مولاه فعليّ مولاه ».

ژباړه: حضرت سعد بن ابي وقاص (رض): په يوه ډله کې ناست وم، چې په علي پسې يې خبرې پيل كړې. ما وويل: د الله تعالی له رسول نه مې د علي په باب درې ځانګړنې اورېدلي، چې موږ يې يوه هم نه لرو: 1 _ ته راته داسې يې؛ لكه هارون چې موسى ته و؛ خو په دومره توپير، چې تر ما روسته بل پېغمبر نه شته. 2 _ سبا به بيرغ داسې چاته وركړم، چې الله تعالی او رسول يې پرې ډېر ګران دى او هغه هم پر الله تعالی او رسول يې ډېر ګران دى.3 _ د چاچې زه مولا يم؛ علي به یې هم مولا وي.[22]

  1. أخبرني زكريّا بن يحيي قال: حدّثنا نصر بن عليّ، قال: أخبرنا عبد الله بن داود عن عبد الواحد بن أيمن، عن أبيه، أنّ سعداً قال: قال رسول الله (ص): « لأدفعنّ الراية غداً إلي رجل يحبّ الله و رسوله، و يحبه الله و رسوله، يفتح الله علي يديه ». فاستشرف لها أصحابه فدفعها إلي عليّ.

 

13- حديث: نسائي په بل سند له حضرت سعد بن ابي وقاص نه داسې را اخلي: رسول الله (ص) د خيبر په غزا كې وويل: ((سبا به بيرغ داسې سړي ته وركړم، چې الله تعالی او رسول يې پرې ډېر ګران دى او هغه هم پر الله تعالی او رسول يې ډېر ګران دى او دا غزا به د الله تعالی په مرسته د هغه په لاس ګټو[23].

 

  1. أخبرنا أحمد بن سليمان، قال: حدّثنا عبيد الله] بن موسي [ قال: أخبرنا]محمّد بن عبد الرحمان[ بن أبي ليلي عن الحكم ]بن عتيبة [ و المنهال، عن عبد الرحمان أبي ليلي،عن أبيه، أنّه قال لعليّ ـ و كان يسير معه ـ: إنّ النّاس قد أنكروا منك أنّك تخرج في البرد في الملاءتين و تخرج في الحرّ في الحشو و الثوب الغليظ؟! قال: « أو لم تكن معنا بخيبر »؟ قال: بلي. قال: « فإنّ رسول الله (ص) بعث أبا بكر و عقد له لواءً فرجع، و بعث عمر و عقد له لواءً فرجع بالنّاس، فقال رسول الله (ص) لأعطين الراية رجلاً يحبّ الله و رسوله، و يحبه الله و رسوله، ليس بفرّار. فأرسل إليّ و أنا أرمد، قلت: إنّي أرمد،فتفل في عيني و قال: اللهمّ اكفه أذي الحرّ و البرد. فما وجدت حرّاً بعد ذلك و لا برداً».

 

 14- حديث: حضرت ابي ليلي (رض) وايي: له علي سره روان وم، ورته مې وويل: خلك درته حيران دي؛ ځكه په اوړي كې پېړې جامې او په يخنۍ كې نرۍ جامې اغوندې، دا ولې؟ علي(ک) وويل: ((ولې ته راسره د خيبر په غزا كې نه وې؟)) و مې ويل: وم. علي(ک) وويل: رسول الله د خيبر غزا پر ورځ؛ لومړى بيرغ حضرت ابوبكر ته وركړ، چې(بې له سوبې) راوګرځېد، ورپسې يې حضرت عمر ته وركړ، هغه هم (بې له سوبې) راوګرځېد. بيا رسول الله وويل: ((سبا به بيرغ داسې سړي ته وركړم، چې الله تعالی او رسول يې پرې ډېر ګران دى او هغه هم پر الله تعالی او رسول يې ډېر ګران دى، چې بېخي له جګړې نه تښتي.)) بيا يې زه راوغوښتم او سترګې مې خوږېدې؛ خپلې توكاڼې يې پر سترګو راته وموږلې، چې سترګې مې ښې شوې، دعا يې راته وكړه: ((خدايه! ” له ګرمۍ او يخنۍ يې وساتې))؛ نو نه مې ګرمي كېږي او نه يخني![24]

 

 

  1. أخبرنا محمّد بن عليّ بن حرب المروزي قال: أخبرنا معاذ بن خالد قال: أخبرنا الحسين بن واقد عن عبد الله بن بريدة، قال: سمعت أبي بريدة يقول: حاصرنا خيبر، فأخذ اللواء أبوبكر و لم يفتح له، و أخذ من الغد عمر فانصرف و لم يفتح له، و أصاب النّاس يومئذ شدّة و جهد، فقال رسول الله (ص): « إنّي دافع لوائي غداً إلي رجل يحبّ الله و رسوله، و يحبّه الله و رسوله، لا يرجع حتّي يفتح له ». وبتنا طيبة أنفسنا أنّ الفتح غداً، فلمّا أصبح رسول الله (ص) صلّي الغداة، ثمّ قام قائماً و دعا باللواء و النّاس علي مصافّهم، فما منّا إنسان له منزلة عند رسول الله (ص) إلّا هو يرجو أن يكون صاحب اللواء، فدعا عليّ بن أبي طالب و هو أرمد، فتفل في عينيه و مسح عنه و دفع إليه اللواء، و فتح الله له. قال: و أنا فيمن تطاول لها.

 

15- حديث: حضرت ابي بريده(رض) وايي: خيبر مو کلابند كړى و، چې بيرغ حضرت ابوبكر(رض) واخست، جګړې ته ولاړ؛ خو سوبه يې پر برخه نه شوه. سبا حضرت عمر (رض) بيرغ واخست، جګړې ته ولاړ؛ خو سوبه پر برخه يې نه شوه او له خپلو سرتېرو سره راوګرځېد. بيا رسول الله وويل: ((سبا به بيرغ داسې سړي ته وركړم، چې الله تعالی او رسول يې پرې ډېر ګران دى او هغه هم پر الله تعالی او رسول يې ډېر ګران دى او چې جګړه يې نه وي ګټلې؛ نه راستنېږي.)) موږ شپه ښه په ارامه ويده شو، چې هسې هم سبا د سوبې ورځ ده، چې سبايي شو؛ نو رسول الله لمونځ وكړ، بيرغ يې راوغوښت، خلك په ليكو كې ولاړ وو، د رسول الله ټولو يارانو هر يو د ځان لپاره تمه درلوده، چې بيرغ به وركوي، بيا يې علي(ک) راوغوښت، چې سترګې يې خوږېدې. رسول الله خپلې توكاڼې د علي(ک) پر سترګو وموږلې او بيرغ يې وركړ، چې الله تعالی برى د علي(ک) پر برخه كړ.ابى بريده وايي: زه هم په تمه وم، چې رسول الله به بيرغ راكړي.[25]

 

 

  1. أخبرنا محمّد بن بشّار، قال: حدّثنا محمّد بن جعفر، قال: حدّثنا عوف،عن ميمون أبي عبد الله: أنّ عبد الله بن بريدة حدّثه عن بريدة الأسلمي قال: لمّا كان حيث نزل رسول الله (ص) بحضرة أهل خيبر،أعطي رسول الله (ص) اللواء عمر،فنهض معه من نهض من النّاس،فلقوا أهل خيبر،فانكشف عمر و أصحابه،فرجعوا إلي رسول الله (ص)، فقال رسول الله (ص) : « لأعطين اللواء رجلاً يحبّ الله و رسوله، و يحبه الله و رسوله».

فلمّا كان من الغد تصادر أبو بكر و عمر، فدعا عليّاً و هو أرمد فتفل في عينيه، و نهض معه من النّاس من نهض، فلقي أهل خيبر، فإذا مرحب يرتجز و هو يقول:

قد علمت خيبر أنّي مرحب   شاك السلاح، بطل، مجرب

أطعن أحياناً و حيناً أضرب     إذا الليوث أقبلت تلهب

فاختلف هو و عليّ ضربتين، فضربه عليّ علي هامته حتّي عضّ السيف منها أبيض رأسه، و سمع أهل العسكر صوت ضربته، فما تتام آخر النّاس مع عليّ حتّي فتح الله له و لهم.

 

16- حديث: حضرت بريده اسلمي (رض) وايي: رسول الله چې په خيبر كې و؛ نو بيرغ يې حضرت عمر(رض) ته وركړ او حضرت عمر، چې له خيبريانو سره مخ شو، نو راوګرځېد، بيا رسول الله وويل: سبا به بيرغ داسې سړى ته وركړم، چې الله تعالی او رسول يې پرې ډېر ګران دى او هغه هم پر الله تعالی او رسول يې ډېر ګران دى، چې سبا شو؛ نو حضرت ابوبكر او حضرت عمر دواړه په تمه ول، چې بيرغ به وركړي؛ خو رسول الله بيرغ علي(ک) ته وركړ. د علي(ک) سترګې خوږېدې، رسول الله خپلې توكاڼې د هغه پر سترګو وموږلې او له څو تنو سره يې جګړې ته ولېږه. له خيبريانو سره، چې مخ شو؛ نو مرحب (يهودي) شعرونه ووايه: زه مرحب د خيبر پر وسلې پوره سمبال يم، كله نېزه وهم او كله توره. زمرى چې راسره مخ شي؛ نو له وېرې د لمبو په څېر لړزېږي.

بيا مرحب له علي(ک) سره په جګړه شو. علي(ک)، مرحب داسې په توره پر سر وواهه چې د تورې غږ يې خلكو هم واورېد او الله تعالی د خيبر سوبه د علي(ک) پر برخه كړه. [26]

  1. أخبرنا قتيبة بن سعيد، قال: حدّثنا ]يعقوب بن عبد الرحمان الزهري[ عن أبي حازم ]سلمة بن دينار [، قال أخبرني سهل بن سعد أنّ رسول الله (ص) قال يوم خيبر: « لأعطين هذه الراية غداً رجلاً يفتح الله له، يحبّ الله و رسوله، و يحبه الله و رسوله». فلمّا أصبح الناس غدوا علي رسول الله (ص) كلّهم يرجو أن يعطي، فقال: « أين عليّ بن أبي طالب ». فقالوا: يا رسول الله،يشتكي عينيه. قال: « فأرسلوا إليه». فأتي به، فبصق رسول الله (ص) في عينيه و دعا له، فبرأ كأن لم يكن به وجع، فأعطاه الراية، فقال عليّ: « يا رسول الله، أقاتلهم حتّي يكونوا مثلنا؟ »

قال: « انفذ علي رسلك حتّي تنزل بساحتهم، ثمّ ادعهم إلي الإسلام و أخبرهم بما يجب عليهم من حقّ الله، فو الله؛ لأن يهدي الله بك رجلاً واحداً خير لك من أن تكون لك حمر النعم».

 

17- حديث: حضرت سهل بن سعد(رض) وايي: رسول الله د خيبر غزا پر ورځ وويل: ((سبا به بيرغ داسې سړي ته وركړم، چې الله تعالی او رسول يې پرې ډېر ګران دى او هغه هم پر الله تعالی او رسول يې ډېر ګران دى.)) چې سبا شو؛ ټول خلك له رسول الله څخه راتاو شول او په تمه ول، چې بيرغ به وركړي. رسول الله وويل: ((علي بن ابيطالب چېرې دى؟)) خلكو وويل: رسول الله! سترګې يې خوږېږي. رسول الله وويل: ((يو تن ورپسې ولېږئ))؛ يو ورپسې ولاړ، علي(ک) راغى، بيا رسول الله خپلې توكاڼې پر سترګو ورته و موږلې او دعا ورته وكړه، د علي(ک) سترګې ښې شوې، بيا يې بيرغ وركړ. علي(ک) وويل: ورسره به وجنګېږم، چې زموږ په څېر شي (مسلمانان شي) رسول الله وويل: خپل ماموريت ته ولاړ شه او چې ورغلې، اسلام ته يې راوبله، د الله تعالی پر حق يې پوه كړه، پر الله تعالی قسم! كه يو سړى پر لار سم كړې، له سره بخنو اوښانو درته غوره ده[27].

  1. أخبرنا أحمد بن سليمان، قال حدّثنا يعلي بن عبيد قال: حدّثنا يزيد بن كيسان عن أبي حازم [سلمة بن دينار [، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله (ص): «لأدفعنّ اليوم الراية إلي رجل يحبّ الله و رسوله،و يحبه الله و رسوله». فتطاول القوم،فقال: « أين عليّ»؟ فقالوا: يشتكي عينيه،قال، فبصق نبيّ الله (ص) في كفيّه، و مسح بها عيني عليّ، و دفع إليه الراية، ففتح الله علي يديه.

 

 18- حديث: دا حديث هم د پورتنيو حديثونو په څېر دى؛ خو نسائي هغه له حضرت ابوهريره(رض) داسې نقل كړى دى: رسول الله وويل: ((نن به بيرغ داسې سړي ته وركړم، چې الله تعالی او رسول يې پرې ډېر ګران دى او هغه هم پر الله تعالی او رسول يې ډېر ګران دى.)) [28]

 

  1. أخبرنا قتيبة بن سعيد قال: حدّثنا يعقوب] بن عبد الرحمان[ عن سهيل ] بن أبي صالح [، عن أبيه،عن أبي هريرة: أنّ رسول الله (ص) قال يوم خيبر: « لأعطين هذه الراية رجلاً،يحبّ الله و رسوله، و يحبه الله و رسوله، يفتح الله عليه ». قال عمر بن الخطّاب: ما أحببت الإمارة إلّا يومئذ، فدعا رسول الله (ص) عليّ بن أبي طالب فأعطاه إيّاها و قال: «امش و لا تلتفت حتّي يفتح الله عليك». فسـار علـيّ شيئاً، ثمّ وقف ـ و ذكر قتيبة كلمة معناها ]و لم يلتفت [ ـ فصرخ: « يا رسول الله، علام أقاتل النّاس؟»قال: « قاتلهم حتّي يشهدوا أن لا إله إلّا الله،و أنّ محمّداً رسول الله، فإذا فعلوا ذلك فقد منعوا منك دماءهم و أموالهم إلّا بحقّها،و حسابهـم علـي الله ».

 

19- حديث: حضرت ابوهريره(رض)وايي: رسول الله د خيبر غزا پر ورځ وويل: ((دا بيرغ به داسې سړي ته وركړم، چې الله تعالی او رسول يې پرې ډېر ګران دى او هغه هم پر الله تعالی او رسول يې ډېر ګران دى او دا جګړه به ګټي.)) دا مهال حضرت عمر(رض) وويل: ((بې له ننه مې هېڅكله د بولندويۍ شوق نه و كړى.)) بيا رسول الله، علي بن ابيطالب(ک) راوغوښت، بيرغ يې وركړ، ورته يې وويل: ((ځه ولاړ شه او تر هغې مه راګرځه، چې جګړه دې نه وي ګټلي.)) علي(ک) روان شو، لږ چې ولاړ؛ ودرېد، رسول الله ته يې وويل: د الله تعالی استازيه! د څه لپاره ورسره وجنګېږم؟ رسول الله وويل: ورسره وجنګېږه، چې پر الله تعالی او رسول يې ايمان راوړي او كه داسې يې وكړل؛ نو څه مه ورته وايه، نور هغوى پوه شه او الله تعالی.[29]))

 

20 ـ أخبرنا إسحاق بن ابراهيم، قال: أخبرنا جرير بن]عبد الحميد[ عن سهيل ] بن أبي صالح [، عن ابيه عن أبي هريرة قال: قال رسول الله (ص): « لأعطين الراية غداً رجلاً يحبّ الله و رسوله و يحبه الله و رسوله يفتح عليه».

قال عمر: فما أحببت الإمارة قطّ الايومئذ.قال فاشرأبّ لها،فدعا عليّا فبعثه ثمّ قال: « إذهب فقاتل حتّي يفتح الله عليك و لا تلتفت».

قال: فمشي ما شاء الله، ثمّ وقف فلم يلتفت فقال: « علام أقاتل النّاس؟» قال: « قاتلهم حتّي يشهدوا أن لا إله إلّا الله و أنّ محمّداً رسول الله، فإذا فعلوا ذلك فقد منعوا دماءهم و أموالهم إلّا بحقّها،وحسابهم علي الله».[30]

 

 20- حديث: دا حديث هم د 19حديث په څېر دى. نسائي هغه په بل سند له حضرت ابوهريره(رض) راخستى دى.

 

  1. أخبرنا محمّد بن عبد الله بن المبارك قال: ‌حدّثنا أبو هشام [المخزومي[‌ قال: حدّثنا وهيب ] بن خالد [ قال: حدّثنا سهيل بن أبي صالح، عن أبيه، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله (ص) يوم خيبر: « لأدفعن الراية إلي رجل ] يحبّ الله و رسوله و[ يحبه الله و رسوله،و يفتح الله عليه ». قال عمر: فما أحببت الإمارة قطّ قبل يومئذ.فدفعها إلي عليّ فقال: « قاتل و لا تلتفت». فسار قريباً، قال: « يا رسول الله علام أقاتل النّاس؟ » قال: « علي أن يشهدوا أن لا إله ألّا الله، و أنّ محمّداً رسول الله، فإذا فعلوا فقد عصموا دماءهم و أموالهم منّي إلّا بحقّها،و حسابهم علي الله».[31]

 

21- حديث: دا حديث هم د نولسم حديث په څېر دى. نسائي هغه له حضرت ابوهريره (رض) په بل سند نقل كړى دى[32].

 

  1. أخبرنا العبّاس بن عبد العظيم العنبري، قال: حدّثنا عمر بن عبدا لوهّاب قال: حدّثنا معتمر بن سليمان[بن طرخان عن أبيه،عن منصور] بن المعتمر[ عن ربعي ] بن حراش [،عن عمران بن حصين: أنّ النبيّ (ص) قال: « لأعطين الراية رجلاً يحبّ الله و رسوله ».أو قال: ‌« يحبّه الله و رسوله ».فدعا عليّاً و هو أرمد، ففتح الله علي يديه.

22- حديث: دا حديث هم د پورته حديث په څېر دى. نسائي هغه له حضرت عمران بن حصين نه نقل كړى دى.

 

  1. أخبرنا إسحاق بن ابراهيم ] بن راهوية [، قال: أخبرنا النضر بن شميل، قال: حدّثنا يونس] بن أبي إسحاق [، عن أبي إسحاق، عن هبيرة بن يريم قال: خرج إلينا الحسن بن عليّ و عليه عمامة سوداء، فقال: « لقد كان فيكم بالأمس رجل ما سبقه الأوّلون، و لا يدركه الآخرون،و أنّ رسول الله (ص) قال: لأعطين الراية غداً رجلاً يحبّ الله و رسوله،و يحبّه الله و رسوله،فقاتل جبريل عن يمينه و ميكائيل عن يساره، ثمّ لا ترد ـ يعني رايته ـ حتّي يفتح الله عليه، ما ترك ديناراً و لا درهماً إلّا سبعمائة درهم أخذها من عطائه كان أراد أن يبتاع بها چوپړیالاً لأهله».[33]

23- حديث: حضرت هبيره بن يريم وايي: د امام علي(ک) تر شهادت روسته، حسن بن علي(رض) توره پګړۍ تړلې وه، راغى او و یې ويل: ((پرون په تاسو کې داسې سړى و، چې مقام ته يې نه پخوا څوك رسېدلى و او نه به څوك ور ورسي، رسول الله یې په باب په خيبر غزا كې وويل: ((سبا به بيرغ داسې سړي ته وركړم، چې الله تعالی او رسول يې پرې ډېر ګران دى او هغه هم پر الله تعالی او رسول يې ډېر ګران دى. په جګړه کې یې جبرائيل له ښي اړخ او مكائيل یې له كيڼ اړخ څاري. له يوې جګړې هم بې بري نه دى راستون شوى)) درهم يا دينار ترې نه دي پاتې. يوازې له خپل حق يې اووه سوه درهمه پاتې دي، چې كورنۍ ته پرې چوپړیال ونيسي.

رسول الله وويل: ((الله تعالی به كله هم علي خوار نه کړ.))

 

  1. أخبرنا محمّد بن المثنّي، قال حدّثنا يحيي بن حمّاد، قال: حدّثنا الوضّاح ـ و هو أبو عوانة ـ قال: حدّثنا يحيي ] أبو بلج [ قال: حدّثنا عمرو بن ميمون، قال: إنّي لجالس إلي ابن عبّاس إذا أتاه تسعة رهط، فقالوا: ‌إمّا أن تقوم معنا و إمّا أن تخلونا يا هؤلاء ـ و هو يومئذ صحيح قبل أن يعمي ـ، قال: ‌أنا أقوم معكم.] فانتدؤوا [ فتحدّثوا فلا أدري ما قالوا، فجاء و هو ينفض ثوبه و هو يقول: أفّ و تفّ، يعقون في رجل له عشر:
  2. وقعوا في رجل قال رسول الله (ص): « لأبعثنّ رجلاً يحبّ الله و رسوله ] و يحبّه الله و رسوله [ لا يخزيه الله أبداً ». فاستشرف ] لها [ من استشرف، فقال: « أين علي »؟ ] قيل: [‌ هو في الرحي يطحن. ] قال: [ « و ما كان أحدكم ليطحن »؟ فدعاه و هو أرمد ما يكاد أن يبصر، فنفث في عينيه ثمّ هزّ الراية ثلاثاً فدفعها إليه فجاء بصفيّه بنت حيّي.
  3. و بعث أبابكر بسورة التوبة، و بعث عليّاً خلفه، فأخذها منه فقال: « لا يذهب بها إلّا رجل هو منّي و أنا منه ».
  4. ] و قال لبني عمّه: « أيّكم يواليني في الدنيا و الآخرة »؟ قال: و عليّ معه جالس فقال: « أنا أواليك في الدنيا و الآخرة ». فقال: « أنت وليّي في الدّنيا و الآخرة »[.
  5. و دعا رسول الله (ص) الحسن و الحسين و عليّاً و فاطمة،فمدّ عليهم ثوباً فقال: ‌«اللهمّ هؤلاء أهل بيتي فأذهب عنهم الرجس و طهّرهم تطهيراً».
  6. و كان أوّل من أسلم من النّاس بعد خديجة.
  7. و لبس ثوب رسول الله (ص) و نام ] مكانه [ فجعل المشركون يرمون كما يرمون رسول الله (ص)، و هم يحسبون أنّه نبيّ الله (ص)، فجاء أبوبكر فقال: يا نبيّ الله. فقال عليّ: « إنّ نبيّ الله قد ذهب نحو بئر ميمون »، فأتبعه فدخل معه الغار، و كان المشركون يرمون عليّاً حتّي أصبح.
  8. و خرج بالنّاس في غزوة تبوك فقال عليّ: « أخرج معك »؟فقال: ‌« لا ». فبكي، فقال: « أما ترضي أن تكون منّي بمنزلة هارون من موسي إلّا أنّك لست بنبيّ »؟ ثمّ قال: ‌« أنت خليفتي » يعني في كلّ مؤمن « من بعدي ».

8 ـ قال: و سدّ أبواب المسجد غير باب عليّ، فكان يدخل المسجد و هو جنب و هو في طريقه ليس له طريق غيره. 9. و قال: « من كنت وليّه فعليّ وليّه ». 10. قال ابن عبّاس: و قد أخبرنا الله في القرآن أنّه قد رضي عن أصحاب الشجرة، فهل حدّثنا بعد أنّه سخط عليهم؟ قال: ‌و قال رسول الله (ص) لعمر حين قال: ائذن لي فلأضرب عنقه ـ يعني حاطباً ـ، قال: « ما يدريك، لعلّ الله قد أطلع علي أهل بدر فقال: اعملوا ما شئتم فقد غفرت لكم».

 

د حضرت علي(ک) لس ځانګړنې

24- حديث: حضرت عمرو بن ميمون وايي: له حضرت عبدالله بن عباس(رض) سره ناست وم، چې نهه ډلې ورغلې او و يې ويل: يا پاڅه او راسره راشه او يا مو له ابن عباس سره ځان ته پرېږده. دا پېښه هغه مهال وه، چې ابن عباس لا ړوند شوى نه و. ابن عباس وويل: زه درسره ځم. هغوى يو ګوټ ته ولاړل او له ابن عباس سره په خبرو اترو شول. نه پوهېدم څه خبرې يې كولې. لږ روسته مې ليدل، چې ابن عباس راروان و، جامې يې څنډلې او  غوسه لګيا و: تون لعنت دې پر هغه وي، چې داسې سړي ته كنځل او ورپسې خبرې كوي، چې لس ځانګړنې لري، چې نور څوك يې نه لري: رسول الله وويل: ((سبا به داسې سړى د جګړې ډګر ته ولېږم، چې الله تعالی او رسول يې پرې ډېر ګران او هغه هم پر الله تعالی او رسول يې ډېر ګران دى او الله تعالی به هېڅكله خوار يې نه کړ)) دا مهال ډېر خلك په تمه ول چې رسول الله به يې جګړې ته لېږي. رسول الله غږ وكړ: ((علي چېرې دى.)) رسول الله ته وويل شول: په مېچنه اوړه كوي. رسول الله وويل ((په تاسو کې څوك نه و، چې اوړه يې كړي واى؟)) بيا يې علي(ک) راوغوښت، چې سترګې يې خوږېدې او څه يې نه شو ليداى. رسول الله یې پر سترګو خپلې توكاڼې وموږلې، ورپسې یې بيرغ يې درې ځل هسک كړ، و يې ښوځاوه او علي(ک) ته يې وركړ. علي(ک) صفيه د حيى لور په جګړه كې ونيوه.

2: – رسول الله حضرت ابابكر(رض) د توبې سورت ابلاغ ته ولېږه؛ خو ورپسې يې علي(ک) ولېږه، چې حضرت ابوبكر(رض)د سورت له ابلاغ منع كړي؛ ځكه رسول الله وويل: ((دا كار به يوازې هغه كوي، چې زما د تن برخه وي او زه د هغه د تن برخه يم.))

3: – په هغه ډله كې، چې علي(ک) هم و، رسول الله بني هاشمو ته وويل: ((په تاسو كې به څوك په دنيا او اخرت كې زما ملګرى وي؟)) علي(ک) وويل: زه. رسول الله ټينګار وكړ، و یې ويل: ((ته به په دنيا او اخرت كې زما ملګرى يې.))

4: – رسول الله، فاطمه بي بي، علي(ک)، حسن او حسين راوغوښتل، پټو يې پرې واچو، و يې ويل: ((خدايه دوى زما اهل بيت دي، له دوى چټلي لرې كړه او له هر ډول ناپاكۍ يې پاك كړه.))

5: – علي(ک) لومړى تن و، چې له خديجې روسته يې اسلام ومانه.

6: – علي(ک) د رسول الله جامې واغوستې او پر ځاى يې ويده شو. مشركانو ګومان كاوه، رسول الله دى؛ نو په كنځلو شول. دا مهال حضرت ابوبكر(رض)راغى او ورته يې وويل: د الله تعالی رسوله! علي(ک) وويل: رسول الله د ميمون د څاه لوري ته تللى دى. حضرت ابوبكر(رض) هم د ميمون څاه لوري ته ور روان شو.

7: – رسول الله له خپلو اصحابو سره تبوك غزا ته تله، علي(ک) وويل: زه هم درسره ځم. رسول ا لله وويل: نه. علي(ک) پر ژړا شو. رسول الله وويل: ((ايا په دې خوښ نه يې، چې راته داسې يې؛ لكه هارون، چې موسى ته و؛ خو په دومره توپير، چې ته د هارون په څېر پېغمبر نه يې. بيا يې وويل: ته له ما روسته په مؤمنانو كې زما ځايناستى يې.))

8: – رسول الله بې د علي له وره، ټول هغه ورونه وتړل، چې جومات ته پرانستل کېدل. علي(ک) ته اجازه وه، چې جُنُب هم جومات ته راشي.(دا كار يوازې رسول الله او علي(ک) ته روا و.)

9: – رسول الله وويل: ((د چاچې زه ولي او مشر يم؛ علي یې هم ولي او مشر دى. ))

10: – الله تعالی، په قرآن کریم كې له هغوى خبر كړي يو، چې تر ونې لاندې يې له رسول اكرم(ص) سره بيعت (بيعت الرضوان) كړى. ايا له هغه روسته، په باب يې د خپلې غوسې يادونه هم كړې ده؟(نه! هېڅكله او علي(ک) له هغه وګړيو دى، چې هلته يې بيعت كړى او پردې سربېره) حضرت عمر(رض)، چې له رسول اكرم نه د حاطب د څټ غوڅولو اجازه اخسته، ورته يې وويل: [څه پوهېږې، ښايي الله تعالی اهل بدر (هغه مسلمانان، چې په بدر غزا كې يې ګډون كړى و) تر لورنې لاندې نيولي وي او ويلي يې دي: ((څه چې غواړئ، و يې كړئ، تاسو مې بښلي ياست](او علي(ک) د بدر په اصحابانو كې و).[34]

 

 

  1. أخبرني هارون بن عبد الله ] الحمّال البغدادي [ قال: حدّثنا محمّد بن عبد الله بن الزبير الأسدي قال: حدّثنا عليّ بن صالح عن أبي إسحاق، عن عمرو بن مرّة، عن عبد الله بن سلمة، عن عليّ قال: « قال رسول الله (ص): ألا أعلمّك كلمات إذا قلتهنّ غفر لك مع أنّه مغفور لك؟: لا أله ألّا هو الحليم الكريم، لا إله إلّا هو العليّ العظيم، سبحان الله ربّ السماوات السبع و ربّ العرش الكريم، الحمد لله ربّ العالمين»[35].

 

علي بښل شوى دى

25- حديث: علي(ک) وايي: رسول الله وويل: غواړې داسې کلمې دروښيم، چې كه و يې وايې؛ الله تعالی به دې پرې وبښي، كه څه، ته بښل شوى يې. (و مې ويل: رازده يې كړه) رسول الله وويل: ووايه: بې له هغه بل معبود نه شته، چې ستر، پاك او سپېڅلى دى. هغه الله تعالی، چې د اووه ګونو اسمانو او عرش كريم پالونکى دى. ستاېنه يوازې د هغه الله تعالی ده، چې د د واړو نړيو پالونکى دى.

 

  1. أخبرنا أحمد بن عثمان بن حكيم، قال: حدّثنا خالد ـ و هو ابن مخلد ـ قال: حدّثنا عليّ ـ و هو ابن صالح بن حيّ، أخو حسن بن صالح ـ عن أبي إسحاق الهمداني، عن عمرو بن مرّة، عن عبد الله بن سلمة، عن عليّ: « أنّ النبيّ (ص) قال: يا عليّ؛ ألا أعلمّك كلمات إذا أنت قلتهنّ غفر الله لك مع أنّه مغفور لك؟تقول: لا إله إلّا الله الحليم الكريم، لا إله إلاّ هو العليّ العظيم، سبحان الله ربّ السماوات ] السبع خ[ و ربّ العرش الكريم، الحمد لله ربّ العالمين ».

26- حديث: حضرت علي(ک) وايي: رسول الله وويل: علي! غواړې، داسې کلمې دروښيم، چې كه و يې وايي؛ الله تعالی به دې وبښي، كه څه، ته بښل شوى يې. (و مې ويل هو، رازده يې كړه) رسول الله وويل: ووايه: بې له هغه بل معبود نه شته، چې ستر، پاك او سپېڅلى دى. هغه الله تعالی چې د اووه ګونو اسمانو او عرش كريم پالونکى دى. ستاېنه يوازې د هغه الله تعالی ده، چې د د واړو نړيو پالونکى دى[36].

 

  1. أخبرنا صفوان بن عمرو قال: حدّثنا أحمد بن خالد قال: حدّثنا إسرائيل، عن أبي إسحاق، عـن عمرو بن مرّة، عن عبد الرحمان بن أبي ليلي، عن عليّ قال: « كلمات الفرج: لا إله إلّا الله العليّ العظـيم، لا إله إلاّ الله الحليم الكريم، سبحان الله ربّ السماوات السبع و ربّ العرش العظيم، والحمد لله ربّ العـالمين[37]».

 

٢٧- حديث: د پراخۍ ټكي دادي:

 بې له هغه بل معبود نه شته، چې ستر، پاك او سپېڅلى دى. هغه الله تعالی، چې د اووه ګونو اسمانو او عرش كريم پالونکى دى. ستاېنه يوازې د هغه الله تعالی ده، چې د واړو نړيو پالونکى دى.

 

  1. أخبرنا أحمد بن عثمان بن حكيم قال: حدّثنا أبو غسّان قال: حدّثنا إسرائيل عن أبي إسحاق،‌عن عبد الرحمان بن أبي ليلي، عن عليّ، عن النبيّ (ص) نحوه، يعني نحو حديث خالد ]بن مخلد [38][.

 

  1. أخبرني عليّ بن محمّد بن عليّ قال: حدّثنا خلف بن تميم قال: حدّثنا إسرائيل، قال: حدّثنا أبو إسحاق،عن عبد الرحمان بن أبي ليلي، عن عليّ قال: ‌« قال النبيّ (ص): ألا أعلّمك كلمات إذا قلتهنّ غفر لك علي أنّه مغفور لك؟: لا إله إلّا الله العليّ العظيم، لا إله إلّا الحليم الكريم، سبحان الله ربّ العرش العظيم، الحمد لله ربّ العالمين»

 

29- حديث: حضرت علي(ک) وايي: رسول الله وويل: ايا غواړې، داسې ټكي دروښيم، چې كه و يې وايي؛ الله تعالی به دې پرې بښي، كه څه، ته بښل شوى يې. (و مې ويل: هو! غواړم رازده يې كړه) رسول الله وويل: ووايه: بې له هغه بل معبود نه شته، چې ستر، پاك او سپېڅلى دى. هغه الله تعالی چې د اووه ګونو اسمانو او عرش كريم پالونکى دى. ستاېنه يوازې د هغه الله تعالی ده، چې د د واړو نړيو پالونکى دى[39].

 

  1. أخبرنا الحسين بن حريث قال: حدّثنا الفضل بن موسي عن الحسين بن واقد، عن أبي إسحاق، عن الحارث، عن عليّ قال: « قال النبيّ (ص): ألا أعلّمك دعاءً إذا دعوت به غفر لـك و أن كنت مغفوراً لك؟ قلت: بلي. قال: لا إله إلّا الله العليّ العظيم، لا إله إلّا الحليم الكريم، لا إله إلّا الله سبحان الله ربّ العرش العظيم ».

 

30- حديث: حضرت علي(ک) وايي: رسول الله وويل: ايا داسې دعا درزده كړم، چې و یې وايې؛ الله تعالی به دې پرې بښي، كه څه، ته بښل شوى يې: بې له هغه بل معبود نه شته، چې ستر پاك او سپېڅلى دى. هغه الله تعالی، چې د اووه ګونو اسمانو او عرش كريم پالونکى دى. ستاېنه يوازې د هغه الله تعالی ده، چې د د واړو نړيو پالونکى دى[40].

 

 

  1. أخبرنا محمّد بن عبد الله بن المبارك، قال: حدّثنا الأسود بن عامر، قال: حدّثنا شريك ] بن عبد الله النخعي [ عن منصور ] بن المعتمر [، عن ربعي ] بن حراش [، عن عليّ، قال: « جاء النبيّ (ص) أناس من قريش، فقالوا يا محمّد؛ إنّا جيرانك و حلفاؤك، و إنّ أناساً من عبيدنا قد أتوك، ليس بهم رغبة في الدين، و لا رغبة في الفقه، إنّما فرّوا من ضياعنا و أموالنا، فارددهم إلينا، فقال لأبي بكر: ‌ما تقول؟ فقال: ‌صدقوا،إنّهم لجيرانك و حلفائك، فتغيّر وجه النبيّ (ص) ثمّ قال لعمر: ما تقول؟ قال: صدقوا، انهم لجيرانك و حلفاوك فتغير وجه النبى ثم قال: يا معشر قريش؛ و الله؛ ليبعثنّ الله عليكم رجلاً منكم قد امتحن الله قلبه للإيمان، فليضربنّكم علي الدين أو يضرب بعضكم. فقال أبوبكر: أنا هو يا رسول الله؟ قال: لا. قال: عمر: أنا هو يا رسول الله، قال: لا، و لكن ذلك الّذي يخصف النعل».و قد كان أعطي عليّاً نعله يخصفها[41].

الله تعالی د علي زړه پر ايمان ازمېیلى دى

31- حديث: حضرت علي(ک) وايي: رسول الله ته د قريشو يوه ډله ورغله، ورته يې وويل: موږ ستا ګاونډيان يو، زموږ يو شمېر مريان د كم عقلۍ له مخې مسلمان شوي دي، چې هغوى زموږ ملكيت او پانګه ده، بېرته يې راكړه. رسول الله حضرت ابوبكر(رض) ته وويل: ستا څه نظر دى؟حضرت ابوبكر(رض) وويل: د قريشو خبره سمه ده، مسلمان شوي مريان به بېرته وركړو. په دې خبره، د رسول الله څېره له غوسې سره شوه او له حضرت عمر(رض) نه يې هم نظر وغوښت. هغه هم د حضرت ابوبكر په څېر ځواب وركړ. د رسول الله نوره هم غوسه ډېره شوه او قريشو ته يې وويل: ((د قريشو ډلې! پر الله تعالی قسم، چې الله تعالی ستاسو ځپلو ته داسې يو سړى ټاكلى، چې الله تعالی یې زړه پر ايمان ازمېیلى او هغه درسره په ټينګه د دين لپاره جنګېږي. حضرت ابوبكر وويل: د هغه چا په باب مو، چې وويل زه يم؟ رسول الله وويل: نه! حضرت عمر وويل: زه يم! رسول الله وويل: نه! هغه چې اوس زما اس ته نعلونه لګوي. (او رسول الله خپل نعلونه علي(ک) ته وركړي ول، چې اس ته يې ولګوي).

 

  1. أخبرنا عمرو بن عليّ،قال: حدّثنا يحيي ] بن سعيد [ قال: ‌حدّثنا الأعمش قال: حدّثنا قال: ‌حدّثنا عمرو بن مرّة عن أبي البختري،عن عليّ قال: « بعثني رسول الله (ص) إلي اليمن و أنا شابّ حديث السنّ، فقلت: يا رسول الله؛ إنّك بعثتني إلي قوم يكون بينهم أحداث، و أنا شابّ حديث السنّ. قال ((إنّ الله سيهدي قلبك و يثبّت لسانك)) فما شككت في قضاء بين اثنين».

 

رسول الله، علي(ک) ته وويل:

الله تعالی ستا زړه ته لار ښيي او ژبه دې پر حق ټينګه ساتي.

32- حديث: علي(ک) وايي: نوى ځوان شوى وم، چې رسول الله د قضا لپاره “يمن” ته ولېږلم. و مې ويل: د الله تعالی رسوله! داسې قوم ته مې لېږې، چې دا دين ورته نوى دى او بل داچې زه ځوان يم. رسول الله وويل: ((الله تعالی ستا زړه ته لار ښيي او ژبه دې پر حق ثابته او ټينګه ساتي.)) علي(ک) ويل: د رسول الله له دې دعا روسته مې د دوو تنو ترمنځ په قضاوت كې شك نه درلود[42].

 

  1. أخبرنا عليّ بن خشرم،قال: أخبرنا عيسي }بن يونس بن أبي إسحاق]، عن الأعمش، عن عمرو بن مرّة، عن أبي البختري، عن عليّ قال: « بعثني رسول الله (ص) إلي اليمن، فقلت: إنّك تبعثني إلي قوم أسن منّي فكيف القضاء فيهم؟ فقال: إنّ الله سيهدي قلبك و يثبّت لسانك. قال: فما تعاييت في حكومة بعد ».

 

33- حديث: حضرت علي(ک) وايي: رسول الله د قضا لپاره “يمن” ته ولېږلم. و مې ويل: رسول الله! داسې ځاى ته مې لېږې، چې په عمر كې رانه مشران دي؛ نو څنګه قضاوت پکې وكړم؟ رسول الله وويل: ((په رښتيا، الله تعالی ستا زړه ته لار ښيي او ژبه دې پر حق ثابته او ټينګه ساتي.)) حضرت علي(ک) وايي: له دې روسته په قضاوت كې نه يم تېروتى[43].

 

  1. أخبرنا محمّد بن المثنّي، قال: ‌حدّثنا أبو معاوية،قال: حدّثنا الأعمش، عن عمر بن مرّه، عن أبي البختري،عن عليّ قال: « بعثني رسول الله (ص) إلي اليمن لأقضي بينهم، فقلت: يا رسول الله؛ لا علم لي بالقضاء»،فضرب بيده علي صدره و قال: « اللهمّ اهد قلبه و سدّد لسانه. فما شككت في قضاء بين اثنين حتّي جلست مجلسي هذا ».

34- حديث: حضرت علي(ک) وايي: رسول الله د قضاوت لپاره يمن ته ولېږلم. و مې ويل: د الله تعالی استازيه! د قضا علم نه لرم. رسول الله پر ټټر ووهلم او و يې ويل: ((خدايه! زړه يې ښیون كړې او ژبه يې پر حق ثابته او ټينګه كړې.)) علي(ک) به ويل: دا دعا یې چې راته كړې، تر اوسه چې دلته ناست يم؛ د دوو تنو ترمنځ په قضاوت كې تېروتى نه يم[44].

 

  1. أخبرنا أحمد بن سليمان، قال: حدّثنا يحيي بن آدم، قال: حدّثنا شريك ] بن عبد الله [، عن سماك بن حرب، عن حنش بن المعتمر، عن عليّ قال: « بعثني رسول الله (ص) إلي اليمن و أنا شابّ، فقلت: يا رسول الله؛ تبعثني و أنا شابّ إلي قوم ذوي أسنان لأقضي بينهم و لا علم لي بالقضاء؟ فوضع يده علي صدري، ثمّ قال “إنّ الله سيهدي قلبك و يثبّت لسانك، يا عليّ؛ إذا جلس إليك الخصمان فلا تقض بينهما حتّي تسمع من الآخر كما سمعت من الأوّل، فإذا فعلت ذلك تبين لك القضاء” قال عليّ: ـ فما أشكل عليّ قضاء بعد[45]».

 

35- حديث: حضرت علي(ک) وايي: ځوان وم، چې رسول الله د قضاوت لپاره يمن ته ولېږلم. و مې ويل: د الله تعالی رسوله! ځوان يم او هلته خو به زاړه او له ما مشران هم وي او بله داچې د قضاوت علم نه لرم. رسول الله خپل مبارك لاس زما پر ټټر كېښود، و يې ويل: ((په رښتيا، الله تعالی ستا زړه ته لار ښيي او ژبه دې ټينګوي. علي! دوه تنه چې د قضاوت لپاره درغلل، د يوه په خبرې اورېدو قضاوت مه کوه، د هغه بل هم واوره. له دې روسته حق (قضاوت) حق درڅرګندېږي.)) حضرت علي(ک) وايي: له دې دعا روسته، يو قضاوت هم راته سخت نه و.

 

  1. أخبرنا أحمد بن سليمان قال: ‌حدّثنا يحيي بن آدم قال: حدّثنا إسرائيل [ بن يونس [، عن ] جدّه [ أبي إسحاق، عن حارثة بن مضرّب،عن عليّ قال: « بعثني رسول الله (ص) إلي اليمن فقلت: إنّك تبعثني إلي قوم هم أسنّ منّي لأقضي بينهم؟ فقال: إنّ الله سيهدي قلبك و يثبّت لسانك».

 

36 -حديث: حضرت علي(ک) وايي: رسول الله يمن ته ولېږلم. و مې ويل: رسول الله! داسې ځاى ته مې لېږې، چې هلته به له ما مشران وي. رسول الله وويل: ((په رښتيا، الله تعالی دې زړه ته لار ښيي او ژبه دې پر حق ټينګوي.[46]))

 

  1. أخبرنا زكريّا بن يحيي قال: حدّثنا محمّد بن العلاء،قال: حدّثنا معاوية بن هشام بن شيبان ]بن عبد الرحمان [، عن أبي إسحاق،عن عمرو بن حبشي،عن عليّ، قال: « بعثني رسول الله (ص) إلي اليمن فقلت: يا رسول الله إنّك تبعثني إلي شيوخ ذوي أسنان، إنّي أخاف أن لا أصيب. قال: إنّ الله سيثبّت لسانك و يهدي قلبك ».

37- حديث: حضرت علي(ک) وويل: رسول الله د قضاوت لپاره يمن ته ولېږلم. و مې ويل: هلته خو به تر ما مشران هم وي او ډارېږم، په دې كار کې ناكام شم. رسول الله وويل: ((په رښتيا، الله تعالی دې ژبه پر حق ټينګه كړې او زړه ته به دې لار ښيي[47].

 

  1. أخبرنا محمّد بن بشّار،قال: حدّثنا ]محمّد بن[ جعفر، قال: حدّثنا عوف عن ميمون أبي عبد الله، عن زيد بن أرقم قال: « كان لنفر من أصحاب رسول الله (ص) أبواب شارعة في المسجد، فقال رسول الله (ص) سدّوا هذه الأبواب إلاّ باب عليّ».

فتكلّم في ذلك أناس، فقام رسول الله (ص)، فحمد الله و أثني عليه،ثمّ قال: « أمّا بعد: فإنّي أمرت بسدّ هذه الأبواب غير باب عليّ، فقال فيه قائلكم،و الله؛ ما سددته و لا فتحته،‌ ولكنّي أمرت بشيء فاتّبعته».

 

38- حديث: حضرت زيد بن ارقم(رض) وايي: د رسول الله د ځينو يارانو د كور ورونه، د جومات خواته پرانستي ول. بيا رسول الله وويل: ((بې د علي له وره، نور ټول ورونه وتړئ.)) ځينو په دې باب پسپسكې كولې، رسول اكرم ودرېد او تر حمد او ستاېنې روسته يې وويل: ((ما ته حکم شوى، چې بې د علي له وره، نور ټول ورونه وتړم، چې ځينو نيوكې وكړې. پر الله تعالی قسم! ما له ځانه نه ور تړلى او نه پرانستی؛ بلکې (د الله تعالی له لوري) حکم و او عمل مې پرې وكړ.[48]))

 

  1. قرأت علي محمّد بن سليمان لوين عن ابن عيينه،عن عمرو بن دينار،عن أبي جعفر محمّد بن عليّ،عن إبراهيم بن سعد أبي وقّاص،عن أبيه ـ و لم يقل مرّة: عن أبيه ـ قال: كنّا عند النبيّ (ص) و عنده قوم جلوس، فدخل عليّ، فلمّا دخل خرجوا، فلمّا خرجوا تلاوموا فقالوا: و الله؛ ما أخرجنا و أدخله، فرجعوا، فدخلوا فقال: « و الله ما أنا أدخلته و أخرجتكم، بل الله أدخله و أخرجكم»[49].

 

39- حديث: حضرت سعد بن ابي وقاص(رض) وايي: له رسول اكرم(ص) سره په يوې ډلې كې ناست وم، چې حضرت علي(ک) راننوت او نور ووتل. (رسول الله نورو ته وويل: بهر ووځئ)، چې راووتل؛ نو يو بل يې ودګل، و یې ويل: پر الله تعالی قسم! دا خو سمه نه وه، چې موږ يې راوایستو او هغه يې له ځان سره كېناوه؛ نو بېرته ولاړل او ورننوتل. بيا نو رسول الله وويل: ((پر الله تعالی قسم! ما تاسې له ځانه ایستي نه ياست او علي مې كېنولى نه دى؛ بلکې دا د الله تعالی حکم و.))

  1. أخبرنا أحمد بن يحيي،قال: حدّثنا عليّ بن قادم،قال: أخبرنا إسرائيل ]بن يونس [، عن عبدالله بن شريك، عن الحارث بن مالك،قال: أتيت مكّة فلقيت سعد بن أبي وقّاص، فقلت: هل سمعت لعليّ منقبة؟‌ قال كنّا مع رسول الله (ص) في المسجد، فنودي فينا ليلاً: ‌ليخرج من ] في [ المسجد إلاّ آل رسول الله (ص) و آل علي: قال: فخرجنا، فلمّا أصبح أتاه عمّه فقال: يا رسول الله! أخرجت أصحابّك و أعمامك و أسكنت هذا الغلام؟! فقال رسول الله (ص): « ما أنا أمرت بإخراجكم و لا بإسكان هذا الغلام، إنّ الله هو أمر به ». ] قال أبو عبد الرحمان [: قال فطر عن عبد الله بن شريك، عن عبد الله بن الرقيم، عن سعد: أنّ العبّاس أتي النبيّ (ص) فقال: سددت أبوابنا إلاّ باب عليّ؟! فقال: « ما أنا فتحتها و لا سددتها ».

 

40 -حديث: حضرت حارث بن مالك (رض) وايي: مكې ته ورغلم او هلته مې حضرت سعد بن ابي وقاص(رض) وليد. و مې ويل: د حضرت علي(ک) په باب دې كومه ځانګړنه نه ده اورېدلې؟ و یې ویل: له رسول الله سره په جومات كې ناست وو، چې يو تن غږ كړ: بې له آل رسول الله او آل علي، نور ټول له جوماته ووځئ. موږ له جوماته ووتو، چې سهار شو؛ نو د رسول الله تره (عباس) راغى او رسول الله ته يې وويل: رسول الله! خپل ياران او ترونه دې له جوماته ایستي او دا ځوان (علي(ک)) دې په جومات كې پرېښى دى؟ د الله تعالی رسول وويل: ((ما له خپل ځانه، نه څوك له جوماته ایستي او نه پرېښى؛ بلكې د الله تعالی امر دى.[50]))

 

  1. أخبرني زكريّا بن يحيي ]السجزي [ قال: حدّثنا عبد الله بن عمر ] بن محمّد بن أبان مشكدانة الكوفي[ قال: حدّثنا أسباط ] بن محمّد [عن فطر ] بن خليفة [، عن عبد الله بن شريك،عن عبد الله بن الرقيم، عن سعد نحوه.

 

41- حديث: دا حديث هم د څلوېښتم حديث په څېر دى. امام نسائي هغه په بل سند نقل كړى دى[51].

 

  1. أخبرني محمّد بن وهب، قال: حدّثنا مسكين ]بن بكير[، قال: حدّثنا شعبة عن أبي بلج،عن عمرو بن ميمون،عن ابن عبّاس ـ و أبو بلج هو يحيي بن أبي سليمان ـ قال:

أمر رسول الله (ص) بأبواب المسجد فسدّت إلاّ باب عليّ[52].

42- حديث: حضرت ابوبلج وايي: د الله تعالی رسول حکم وكړ، چې بې د علي د كور له وره، نور چې د څومره كورونو ورونه جومات ته پرانستي دي، و یې تړئ.

 

  1. أخبرنا محمّد بن المثنّي،قال: حدّثنا يحيي بن حمّاد،قال: حدّثنا الوضّاح،قال: حدّثنا يحيي، قال: حدّثنا عمرو بن ميمون،قال: قال ابن عبّاس: و سدّ أبواب المسجد غير باب عليّ، فكان يدخل المسجد و هو جنب و هو طريقه، ليس له طريق غيره.[53]

43- حديث: حضرت ابن عباس(رض) وايي: رسول الله بې د حضرت علي(ک) له وره، نور ټول ورونه وتړل، چې جومات ته پرانستل کېدل. حضرت علي(ک) جومات ته جُنُب هم راتله؛ ځكه د كور لار يې پر جومات وه.

 

  1. أخبرنا بشر بن هلال،قال حدّثنا جعفر ـ وهو ابن سليمان ـ قال: حدّثنا حرب بن شدّاد عن قتادة،عن سعيد بن المسيّب،عن سعد بن أبي وقّاص. قال: لمّا غزا رسول الله (ص) غزوة تبوك خلّف عليّاً بالمدينة، فقالوا فيه: ملّه و كره صحبته،فتبع [عليّ [ النبيّ (ص) حتّي لحقه في الطريق فقال: « يا رسول الله؛ خلّفتني في المدينة مع الذراري و النساء حتّي قالوا: ملّه و كره صحبته. فقال له النبيّ (ص): يا عليّ، إنّما خلّفتك علي أهلي، أما ترضي أن تكون منّي بمنزلة هارون من موسي غير أنّه لا نبيّ بعدي »؟

 

رسول الله ته

د حضرت علي(ک) مقام

44- حديث: حضرت سعد بن ابي وقاص(رض) وايي: رسول الله چې د تبوك جګړې ته روان شو؛ نو حضرت علي(ک) يې خپل ځايناستى كړ. په دې باب خلكو خبرې پيل كړې او و یې ويل: رسول الله له حضرت علي تنګ شوى او ملګرتيا يې نه خوښوي. حضرت علي(ک) په رسول الله پسې روان شو، ځان يې ور و رساوه، ورته يې وويل: ايا تاسې ما په مدينه كې ښځو او ماشومانو ته پرېږدئ، چې خلك ووايي: رسول الله له علي(ک) تنګ شوى او ملګرتيا يې نه خوښوي؟ د الله تعالی رسول وويل: ((علي! ته ما خپل ځايناستى كړى يې. په دې خوشحاله نه يې، چې داسې راته يې؛ لكه هارون چې موسى ته و؛ خو په دومره توپير، چې له ما روسته بل پېغمبر نه راځي.[54]))

 

  1. أخبرنا القاسم بن زكريّا بن دينار، قال: حدّثنا أبو نعيم، قال: حدّثنا عبد السلام ]بن حرب[، عن يحيي بن سعيد ] الأنصاري [، عن سعيد بن المسيّب، عن سعد بن أبي وقّاص: أنّ النبيّ (ص) قال لعليّ: « أنت منّي بمنزلة هارون من موسي».

45- حديث: حضرت سعد بن ابي وقاص(رض) وايي: د الله تعالی رسول، حضرت علي ته وويل: ((ستا مثال راته داسې دى؛ لكه د هارون، چې موسى ته و.[55]))

 

  1. أخبرني زكريّا بن يحيي، قال: حدّثنا أبو مصعب ]أحمد بن أبي بكر[ أنّ الدراوردي حدّثنا عن محمّد بن صفوان الجمحي،عن سعيد بن المسيّب ]أنّه [ سمع سعد بن أبي وقّاص يقول: قال رسول الله (ص) لعليّ: « أما ترضي أن تكون منّي بمنزلة هارون من موسي إلاّ النبوّة ».

 

46 –حديث: رسول الله وويل: ((ايا پردې خوښ نه يې، چې ستا مثال راته داسې وي؛ لكه د هارون چې موسى ته و؛ خو بې له پېغمبرۍ[56]. ))

 

  1. أخبرني زكريّا بن يحيي قال: أخبرنا أبو مصعب عن الدراوردي، عن هاشم بن هاشم،عن سعيد بن المسيّب،عن سعد، قال: لمّا خرج رسول الله (ص) إلي تبوك خرج عليّ يشيّعه فبكي و قال: « يا رسول الله، أتتركني مع الخوالف؟! فقال النبيّ (ص): يا عليّ، أما ترضي أن تكون منّي بمنزلة هارون من موسي إلاّ النبوّة ».

 

47- حديث: رسول الله چې د تبوك جګړې ته روان شو؛ علي(ک) ورپسې ووت او په ژړا يې رسول الله ته وويل: د الله تعالی رسوله! ما دلته (مدينه كې) پرېږدې؟ رسول الله وويل: علي! آيا خوښ نه يې، ما ته داسې وسې؛ لکه هارون چې موسى ته و؛ خو بې له پېغمبرۍ[57].

 

  1. أخبرني إسحاق بن موسي بن عبد الله بن موسي بن عبد الله بن يزيد الأنصاري، قال: حدّثنا داود بن كثير الرقيّ عن محمّد بن المنكدر، عن سعيد بن المسيّب،عن سعد: أنّ رسول الله (ص) قال لعلـيّ: « أنت منّي بمنزلة هارون من موسي إلاّ أنّه لا نبيّ بعدي ».

 

48- حديث: رسول الله حضرت علي(ک) ته وويل: ((مقام دې راته داسې دى؛ لكه د هارون چې موسى ته و؛ خو په دومره توپير، چې له ما روسته بل پېغمبر نه راځي.[58]

 

 

49.أخبرني صفوان بن عمرو. قال: حدّثنا أحمد بن خالد، قال: حدّثنا عبد العزيز بن [ عقوب بن [ أبي سلمة الماجشون، عن محمّد بن المنكدر: قال سعيد بن المسيّب: أخبرني إبراهيم بن سعد أنّه سمع أباه سعداً و هو يقول: قال النبيّ (ص) لعليّ: «أما ترضي أن تكون منّي بمنزلة هارون من موسي إلاّ أنّه لا نبوّة».

قال سعيد: فلم أرض حتّي أتيت سعداً، فقلت: شيئاً حدّثني به ابنك عنك؟

قال: و ما هو؟! و انتهرني، فقلت: أمّا علي هذا فلا. فقال: ما هو يا بن أخي؟ فقلت: هل سمعت النبيّ (ص) يقول لعليّ كذا و كذا؟

قال: نعم ـ و أشار إلي أذنيه ـ و إلاّ فاستكّتا، لقد سمعته يقول ذلك.[59]

49- حديث: حضرت سعيد بن مسيب(رض) وايي: له ابراهيم بن سعد (بن ابي وقاص) څخه مې اورېدلي، چې له پلار يې داسې اورېدلي دي: رسول الله، حضرت علي(ک) ته وويل: ((ايا پردې خوښ نه يې، مقام دې راته داسې وي؛ لكه د هارون، چې موسى ته و؛ خو په دومره توپير، چې له ما روسته بل پېغمبر نه راځي.))

 حضرت سعيد بن مسيب (رض) وايي: پردې خبره مې زړه صبر و نه کړ او حضرت سعد بن ابي وقاص(رض) ته ورغلم. و مې ويل: زوى دې راته يو څه وويل. و یې ویل: څه يې درته ويلي؟ په ما پسې يې خبرې كړې؟ و مې ويل: نه داسې خبره نه ده. سعد وويل: وراره! څه يې درته ويلي دي؟ و مې ويل: ايا تا له رسول الله نه مې اورېدلي، چې همدغسې يې ويلي دي؟ و یې ويل: هو! خپلو غوږو ته يې اشاره وكړه او و یې ويل: كاڼه دې شي، چې بې له دې بل څه يې اورېدلي وي.))

 

  1. أخبرنا زكريّا بن يحيي،قال: حدّثنا }محمّد بن عبد الملك بن محمّد[ ابن أبي الشوارب،قال: حدّثنا حمّاد بن زيد عن عليّ بن زيد،عن سعيد بن المسّيب، عن عامر بن سعد،عن سعد: أنّ النبيّ (ص) قال لعليّ: « أنت منّي بمنزلة هارون من موسي غير أنّه لا نبيّ بعدي».

قال سعيد: فأحببت أن أشافه بذلك سعداً، فأتيته فقلت: ‌ما حديث حدّثني به عنك عامر؟ فأدخل إصبعيه في أذنيه و قال: سمعت من رسول الله (ص) و إلاّ فاستكّتا.[60]

50- حديث: حضرت سعيد بن مسيب(رض) وايي: له حضرت عامر بن سعد مې اورېدلي، چې رسول الله حضرت علي ته وويل: ((مقام دې را ته داسې دى؛ لكه د هارون، چې موسى ته و؛ خو په دې توپير، چې له ما روسته بل پېغمبر نه راځي.)) حضرت سعيد بن مسيب وايي: زړه مې غوښتل، دا حديث په خپله له سعد څخه واورم. په هغه پسې ولاړم، و مې ويل: دا حديث څنګه دى، چې عامر له تا راته ووايه؟ دواړو غوږونو ته يې په اشارې وويل: په دې مې واورېدل، كه بل څه مې اورېدلي وي؛ نو كاڼه دې شي.

 

  1. أخبرني محمّد بن وهب، قال: حدّثنا مسكين[ بن بكير [ قال: حدّثنا شعبة عن عليّ بن زيد ]بن جدعان [ قال: سمعت سعيد بن المسيّب يحدّث عن سعد: أنّ رسول الله (ص) قال لعليّ: « ] ألا ترضي أن تكون منّي [ بمنزلة هارون من موسي». فقال أوّل مرّة: رضيت رضيت.فسألته بعد ذلك فقال: بلي بلي[61].

 

51- حديث: حضرت سعيد بن مسيب(رض) له حضرت سعد بن ابي وقاص(رض) څخه نقل كړى، چې رسول الله حضرت علي(ک) ته وويل: ((ايا په دې خوشحاله نه يې، مقام دې راته داسې وي؛ لكه د هارون، چې موسى ته و؟

 

  1. أخبرنا محمّد بن بشّار، قال: حدّثنا محمّد بن جعفر غندر،قال: حدّثنا شعبة عن سعد بن إبراهيم،قال: سمعت إبراهيم بن سعد يحدّث عن أبيه،عن النبيّ (ص) أنّه قال لعليّ: « أما ترضي أن تكون منّي بمنزلة هارون من موسي »؟.

52 حديث: رسول الله علي(ک) ته وويل: ايا په دې خوشحاله نه يې، داسې راته وسې؛ لكه هارون چې موسى ته و؛ خو په دومره توپير، چې له ما روسته بل پېغمبر نه راځي[62].

  1. أخبرنا عبيد الله بن سعد بن إبراهيم بن سعد [ لبغدادي[ قال: حدّثني عمّي [ يعقوب [ قال: حدّثنا أبي عن ] محمّد [ بن إسحاق،قال: حدّثني محمّد بن طلحة بن يزيد بن ركانة عن إبراهيم بن سعد أبي وقاص، عن أبيه سعد: أنّه سمع النبيّ (ص) يقول لعليّ حين خلّفه في غزوة تبوك علي أهله: « ألا ترضي أن تكون منّي بمنزلة هارون من موسي إلاّ أنّه لا نبيّ بعدي ».

 53 حديث: دا حديث د 47 حديث په څېر دى؛ خو نسائي په بل سند له حضرت سعد بن ابي وقاص(رض) نه نقل كړى دى[63].

 

 

  1. أخبرنا محمّد بن المثنّي،قال: حدّثنا أبوبكر الحنفي [عبد الكبير بن عبد المجيد[ قال: حدّثنا بكير بن مسمار،قال: سمعت عامر بن سعد يقول: قال معاوية لسعد أبي وقّاص: ما منعك أن تسبّ عليّ بن أبي طالب؟ قال: لا أسبّه ما ذكرت ثلاثاً‌ قالهنّ رسول الله (ص) لأن تكون لي ـ قال ـ واحدة [ منهنّ [ أحبّ إليّ من حمر النعم: لا أسبّه ما ذكرت حين نزل عليه الوحي فأخذ عليّاً و ابنيه و فاطمة،فأدخلهم تحـت ثـوبه ثـمّ قـال: « اللهمّ هؤلاء أهلي و أهل بيتي ».

و الا اسبه [ ما ذكرت ] حين خلفه فى غزوه غزاها، قال علي: “خلفتني مع الصبيان والنساء؟ قال: او لا ترضى ان تكون مني بمنزله هارون من موسى الا انه لا نبوه [ بعدي ] “و لا أسبّه ما ذكرت يوم خيبر حين قال رسول الله (ص): « لأعطين هذه الراية رجلاً يحبّ الله و رسوله، [ و يحبّه الله و رسوله [ و يفتح الله علي يديه ». فتطاولنا فقال: « أين عليّ »؟ فقالوا: هو أرمد. فقال: « ادعوه ». فدعوه، فبصق في عينيه، ثمّ أعطاه الراية ففتح الله عليه.[ قال [: و الله ما ذكره معاوية بحرف حتّي خرج من المدينة.

 54 حديث: معاويه بن ابي سفيان، حضرت سعد بن ابي وقاص (رض) ته وويل: ولې علي نه کنځې؟ سعد بن ابي وقاص وويل: چې د علي(ک) په باب د رسول الله دا درې خبرې مې يادې وي، و به یې نه كنځم. كه هغه يوه هم زما په باب وه؛ نو له سور وېښتو اوښانو به راته ډېره ښه وه.

1: -د تطهير آيت، چې پر رسول الله نازل شو، رسول الله حضرت علي(ک) له لاسه ونيو، دوه زامن او فاطمه يې له ځان سره كړل او تر خپل پټو لاندې يې كړل، و يې ويل: ((خدايه! دا زما اهل او اهل بيت دي)) (چې له هر ډول چټلۍ پاك كړاى شوي دي)

2: -نه یې كنځم؛ ځكه ياد مې دي، چې په يوه جګړه كې رسول الله حضرت علي(ک) خپل ځايناستى وټاكه او حضرت علي(ک) ورته ويل: ايا ما ماشومانو او ښځو ته پرېږدې؟ رسول الله وويل: ايا پردې خوشحاله نه يې، چې مقام دې راته داسې وي؛ لكه د هارون، چې موسى ته و؛ خو په دې توپير چې له ما روسته بل پېغمبر نه راځي.

3: – ورته كنځل نه کوم؛ ځكه هغه ورځ مې ښه ياده ده، چې د جګړې پر ورځ رسول الله وويل: ((سبا به بيرغ داسې سړي ته وسپارم، چې الله تعالی او رسول يې پرې ډېر ګران دى او هغه هم پر الله تعالی او رسول يې ډېر ګران دى او الله تعالی به یې په لاس، د اسلام لښكر ته برى وركړي. )) موږ ټول په تمه وو، چې بيرغ به موږ ته راكړي، چې رسول الله وويل: ((علي چېرې دى؟ وويل شو: سترګې يې خوږېږي.)) رسول الله وويل: ورته غږ كړئ. موږ حضرت علي(ک) ته غږ كړ او راغى. بيا رسول الله خپلې توكاڼې پر سترګو ورته وموږلې او بيرغ يې وركړ او مسلمانان بريالي شول. سعد(رض) وايي: معاويه بن ابي سفيان له دې روسته هېڅ خبره و نه کړه تر هغې، چې له مدينې ووت[64].

 

  1. أخبرنا محمّد بن بشّار، قال: حدّثنا محمّد ] بن جعفر غندر [ قال: حدّثنا شعبة ] بن الحجّاج[ عن الحكم ] بن عتيبة [، عن مصعب بن سعد، عن سعد، قال: خلّف النبيّ (ص) عليّ بن أبي طالب في غزوة تبوك فقال: « يا رسول الله تخلّفني في النّساء و الصبيان؟! فقال: أما ترضي أن تكون منّي بمنزلة هارون من موسي غير أنّه لا نبيّ بعدي »؟

 

55 حديث: ددې حديث مضمون هم د پخواني حديث په څېر دى؛ خو امام نسائي هغه په بل سند راخستى دى:

رسول الله په تبوك غزا كې حضرت علي(ک) په مدينه كې خپل ځايناستى وټاكه. حضرت علي(ک) وويل: د الله تعالی رسوله! ما دلته له ماشومانو او ښځو سره پرېږدې؟رسول الله وويل: ايا په دې خوښ نه يې، ستا مقام ما ته داسې وي؛ لكه د هارون چې موسى ته و؛ خو په دومره توپير، چې له ما روسته بل پېغمبر نه راځي.[65]

 

  1. أخبرنا الحسن بن إسماعيل بن سليمان ]المصيصي المجالدي [ قال: أخبرنا المطلّب ] بن زياد [ عن ليث ]بن أبي سليم [، عن الحكم ] بن عتيبة [، عن عائشة بنت سعد، عن سعد: أنّ رسول الله (ص) قال لعليّ في غزوة تبوك: « أنت منّي بمنزلة هارون من موسي إلاّ أنّه لا نبيّ بعدي ».[66]

56-حديث: دا حديث د پورتني حديث په څېر دى؛ خو امام نسائي په بل سند راخستى دى: رسول الله په تبوك غزا كې حضرت علي(ک) ته وويل: ستا مقام ماته داسې دى؛ لكه د هارون، چې موسى ته و؛ خو په دومره توپير، چې له ما روسته بل پېغمبر نه راځي.

 

57.أخبرني زكريّا بن يحيي قال: أخبرنا أبو مصعب ]أحمد بن أبي بكر [، عن ] عبد العزيز بن محمّد [ الدراوردي، عن الجعيد ]بن عبد الرحمان [، عن عائشة،عن أبيها: أنّ عليّاً خرج مع النبيّ (ص) حتّي جاء ثنية الوداع يريد غزوة تبوك و عليّ يشتكي و هو يقول: « أتخلفني مع الخوالف »؟ فقال النبيّ (ص): « أما ترضي أن تكون منّي بمنزلة هارون من موسي إلاّ النبوّة»؟[67]

57- حديث: دا حديث د 47 حديث په څېر دى؛ خو امام نسائي په بل سند راخستى دى: رسول الله تبوك غزا ته روان و، چې د الله په امانۍ وخت راغى، حضرت علي(ک) له رسول الله ګيله وكړه، چې دلته مې ښځو او ماشومانو ته پرېږدې؟ رسول الله وويل: ايا خوښ نه يې، ستا مقام ما ته داسې دى؛ لكه د هارون چې موسى ته و؛ خو په دومره توپير، چې له ما روسته بل پېغمبر نه راځي.

 

 

  1. أخبرنا القاسم بن زكريّا بن دينار قال: حدّثنا أبو نعيم،قال: حدّثنا فطر عن عبد الله بن شريك، عن عبد الله بن الرقيم الكناني،عن سعد بن أبي وقّاص: أنّ النبيّ (ص) قال لعليّ: « أنت بمنزلة هارون من موسي ».

 

58- حديث: دا حديث د پورتني حديث په څېر دى؛ خو امام نسائي په بل سند راخستى دى: رسول الله وويل: ايا خوښ نه يې، ستا مقام ما ته داسې وي؛ لكه د هارون، چې موسى ته و؛ خو په دومره توپير، چې له ما روسته بل پېغمبر نه راځي[68].

 

  1. اخبرنا القاسم بن زكريا بن دينار قال: حدثنا ابونعيم، قال: حدثنا فطر عن عبدالله بن شريك،عن عبدالله بن الرقيم الكنانى،عن سعد بن ابى وقاص: ان النبى قال لعلي: ((انت منى بمنزله هارون من موسى)).

 

59- حديث: دا حديث د پورتني حدېث په څېر دى؛ خو  امام نسائي په بل سند راخستى دى: رسول الله، علي(ک) ته وويل: مقام دې راته داسې دى؛ لكه د هارون، چې موسى ته و.[69]

 

  1. أخبرنا أحمد بن يحيي، قال: حدّثنا عليّ بن قادم،قال: حدّثنا إسرائيل عن عبد الله بن شريك، عن الحارث بن مالك، قال: قال سعد بن مالك: إنّ رسول الله (ص) غزا علي ناقته الجدعاء و خلف عليّاً، فجاء عليّ حتّي أخذ بغرز الناقة، فقال: « يا رسول الله زعمت قريش أنّك إنّما خلّفتني أنّك استثقلتني و كرهت صحبتي! و بكي عليّ » فنادي رسول الله (ص) في النّاس: « ما منكم أحد إلاّ و له حامة، يا بن أبي طالب أما ترضي أن تكون منّي بمنزلة هارون من موسي إلاّ أنّه لا نبيّ بعدي ». قال عليّ: « رضيت عن الله و عن رسوله (ص) ».

60- حديث: حضرت سعد بن مالك (رض) وايي: رسول الله پر خپل “غوږ بوچي اوښ” سپور غزا ته روان شو او حضرت علي(ک) يې خپل ځايناستى وټاكه. علي(ک) ورغى او د اوښ واښكى يې ونيو، رسول الله ته يې وويل: د الله تعالی رسوله! قريش ګومان كوي؛ ځکه مې پرېږدئ، چې زه مو خوښ نه يم او ملګرتيا مې درته ښه نه ښكاري او په ژړا شو. رسول الله وويل: ((په تاسو كې به هېڅ څوك داسې نه وي، چې خپلوان به نه لري (او علي(ک) زما خپل دى) د ابوطالب زويه! ايا پردې خوښ نه يې، چې مقام دې راته داسې وي؛ لكه د هارون چې موسى ته و؛ خو په دومره توپير چې له ما روسته بل پېغمبر نه راځي[70].

 

 

  1. أخبرنا عمرو بن عليّ ]الصير في الفلاس [ قال: حدّثنا يحيي ـ يعني ابن سعيد ]‌القطّان [ ـ قال: حدّثنا موسي ] بن عبد الله [ الجهني، قال: دخلت علي فاطمة ابنة عليّ فقال لها رفيقي ] أبو مهل [ : هل عندك شيء عن والدك مثبّت؟ قالت: حدثّتني أسماء بنت عميس: أنّ رسول الله (ص) قال لعلي: « أنت منّي بمنزلة هارون من موسي إلاّ أنّه لا نبيّ بعدي ».[71]

61-حديث: دا حديث هم د 60 حديث په څېر دى. امام نسائي هغه له حضرت اسماء بنت عميس نه نقلوي: رسول الله، حضرت علي ته وويل: ستا مقام ماته داسې دى؛ لكه د هارون چې موسى ته و؛ په دومره توپير، چې له ما روسته بل پېغمبر نه راځي.

 

  1. أخبرنا أحمد بن سليمان،قال: حدّثنا جعفر بن عون عن موسي الجهني قال: أدركت فاطمة ابنة عليّ و هي ابنة ثمانين سنةً فقلت لها: تحفظين عن أبيك شيئاً؟ قالت: لا،و لكنّي أخبرتني أسماء بنت عميس أنّها سمعت رسول الله (ص) يقول: «يا عليّ،أنت منّي بمنزلة هارون من موسي إلاّ أنّه ليس بعدي نبيّ».

 

62- حديث: دا حديث هم د پورتني حديث په څېر دى. امام نسائي له حضرت اسماء بنت عميس نه په بل سند نقل كړى دى: له رسول الله نه مې داسې اورېدلي: علي! مقام دې راته داسې دى؛ لكه د هارون، چې موسې ته و؛ په دومره توپير، چې له ما روسته بل پېغمبر نه راځي[72].

 

  1. أخبرنا أحمد بن عثمان بن حكيم الأودي،قال: حدّثنا أبو نعيم، قال: حدّثنا حسن ـ و هو ابن صالح ـ عن موسي الجهني، عن فاطمة بنت عليّ، عن أسماء بنت عميس: أنّ رسول الله (ص) قال لعليّ: « أنت منّي بمنزلة هارون من موسي إلاّ أنّه ليس بعدي نبيّ ».

 

63- حديث: دا حديث هم د پورتني حديث په څېر له اسماء بنت عميس نه په بل سند نقل شوى دى: رسول الله، علي ته وويل: ستا مقام ماته داسې دى؛ لكه د هارون، چې موسى ته و؛ په دومره توپير چې له ما روسته بل پېغمبر نه راځي[73].

 

 

  1. أخبرنا محمّد بن يحيي بن عبد الله النيسابوري و أحمد بن عثمان بن حكيم ـ و اللفظ لمحمّد ـ قالا: حدّثنا عمرو بن طلحة قال: حدّثنا أسباط ]بن نصر [ ، عن سماك ] بن حرب [، عن عكرمة عن ابن عبّاس: أنّ عليّاً كان يقول في حياة رسول الله (ص): « إنّ الله يقول: (أفان مات أو قتل انقلبتم علي أعقابكم و من ينقلب. . . ) ] آل عمران / 144 [‌ و الله؛ لا ننقلب علي أعقابنا بعد إذ هدانا الله، و الله؛ لئن مات أو قتل لأقاتلنّ علي ما قاتل عليه حتّي مات، و الله؛ إنّي لأخوه و وليّه و وارثه و ابن عمّه، و من أحقّ به منّي »؟

 

د رسول الله او علي(ک) رورولي

64- حديث: حضرت علي د رسول الله پر ژوندون وويل: الله تعالی په قرآن كريم كې وايي: ((كه محمد مړ يا ووژل شي؛ نو ايا تاسې به خپل پخواني دين ته ګرځئ.))[74] پر الله تعالی قسم! د الله تعالی له ښیون روسته به هېڅكله پخواني دين ته و نه ګرځم. پر الله تعالی قسم! كه رسول الله مړ يا ووژل شي؛ په مړانه به هغې موخې ته وجنګېږم، چې رسول الله ورته جنګېده. پر الله تعالی قسم! زه د هغه رور، دوست، وارث او د تره زوى يم او څوك ورته تر ما غوره او وړ دى؟[75]

 

  1. أخبرنا الفضل بن سهل، قال: حدّثني عفّان بن مسلم، قال: حدّثنا أبو عوانة عن عثمان بن المغيرة، عن أبي صادق، عن ربيعة بن ناجد: أنّ رجلاً قال لعليّ: يا أمير المؤمنين، لم ورثت ابن عمّك دون عمّك؟‌ قال: « جمع رسول الله (ص) ـ أو قال: دعا رسول الله (ص) ـ بني عبد المطّلب، فصنع لهم مدّاً من طعام، قال: فأكلوا حتّي شبعوا و بقي الطعام كما هو، كأنّه لم يمسّ، ثمّ دعا بغمر فشربوا حتّي رووا و بقي الشراب، كأنّه لم يمسّ أو لم يشرب، فقال: يا بني عبد المطّلب، إنّي بعثت إليكم بخاصّة و إلي النّاس بعامّة، و قد رأيتم في من هذه الآية ما قد رأيتم، فأيّكم يبايعني علي أن يكون أخي، و صاحبي، و وارثي ] و وزيري [؟ فلم يقم إليه أحد، فقمت إليه و كنت أصغر القوم ] سنّاً [ فقال: اجلس. ثمّ قال ثلاث مرّات كلّ ذلك أقوم إليه، فيقول: اجلس حتّي كان في الثالثة ضرب بيده علي يدي، ثمّ قال: ] أنت أخي و صاحبي و وارثي و وزيري [. فبذلك ورثت ابن عمّي دون عمّي».[76]

65- حديث: يو سړي حضرت علي(ک) ته وويل: امير المؤمنينه! تاسې څنګه د خپل تره زوى (رسول الله) وارث ياست، حال دا، حضرت”عباس” ستا تره (چې ښکاره رسول الله ته نږدې و) وارث يې نه شو؟ علي(ک) وويل: رسول الله د عبدالمطلب ټولو زامنو ته مېلمستیا وكړه، ټولو تر مړښته وخوړه؛ خو بيا هم دومره پاتې شوه؛ لكه چاچې بېخي نه وي خوړلې. بيا رسول الله ورته اوبه راوړې او ټولو وڅښلې؛ خو بيا هم دومره پاتې شوې؛ لكه چاچې نه وي څښلې. ورپسې رسول الله وويل: ((د عبدالمطلب زامنو! زه په ځانګړې توګه تاسې او په عمومي توګه ټولو خلكو ته پر رسالت مبعوث شوى يم. تاسې زما معجزه په خوړو او څښلو كې وليده، په تاسو كې كوم يو له ماسره بيعت كوئ (زما پر رسالت ايمان راوړئ)، چې هغه به مې رور، ملګرى او وارث (وزير) وي؟)) په دې باب هيچا څه و نه ويل؛ خو زه پاڅېدم، چې له ټولو کوشنى وم، چې له رسول الله سره بيعت وكړم. رسول الله وويل: “كېنه”! بيا یې هماغه خبره درې ځله وويله او زه به هر ځل پاڅېدم او رسول الله به ويل: “كېنه”! پر درېیم ځل رسول الله زما لاس ونيو، و یې ويل: ((ته به زما رور، ملګرى، وارث او وزير يې))؛ نوځكه زه د خپل تره زوى وارث يم او ټول ترونه مې له دې وراثته بې برخې دي.

 

 

  1. أخبرني زكريّا بن يحيي،قال: حدّثنا عثمان ]بن أبي شيبه [، قال: حدّثنا عبد الله بن نمير،قال: حدّثنا مالك بن مغول عن الحارث بن حصيرة، عن أبي سليمان الجهني، قال: سمعت عليّاً علي الممبر يقول: « أنا عبد الله و أخو رسوله (ص)، لا يقولها ] غيري [ إلاّ كذّاب مفتري».فقال رجل: أنا عبد الله و أخو رسوله (ص)[ مستهزءاً [، فخنق فحمل.[77]

66- حديث: حضرت ابوسليمان جهني وايي: ((وا مې ورېدل، چې علي(ک) پر ممبر وويل: زه د الله تعالی بنده او د الله تعالی د رسول رور يم، بې له ما كه بل چا دا خبره وكړه، دروغجن به وي.)) په دې وخت كې يو سړي په ملنډو وويل: زه د الله تعالی بنده او د هغه د رسول رور يم. پر هماغه شېبه يې مرۍ ټپه او څا يې بنده شوه او خلكو له غونډې وایست.

 

  1. أخبرنا بشر بن هلال عن جعفر بن سليمان،عن يزيد الرشك،عن مطرّف بن عبد الله، عن عمران بن حصين، قال: قال رسول الله (ص): « إنّ عليّاً منّي و أنا منه و ]هو[ وليّ كلّ مؤمن ]بعدي [ ».[78]

 

علي له ما او زه له علي يم

67- حديث: رسول الله وويل: علي له ما او زه له علي يم. علي له ما روسته د هر مؤمن مشر دى.

 

68.أخبرني أحمد بن سليمان،قال: ‌حدّثنا زيد بن حباب،قال: ‌حدّثنا شريك ]بن عبد الله[،قال: حدّثنا أبو إسحاق ] السبيعي [، قال: حدّثني حبشي بن جنادة السلولي، قال: سمعت رسول الله (ص) يقول: « عليّ منّي و أنا منه ».

68- حديث: حضرت حبشي بن جناده سلولي وايي: له رسول الله نه مې اورېدلي، چې ويلې يې دي: ((علي له ما او زه له علي يم.[79]))

 

  1. أخبرنا أحمد بن سليمان، ‌قال: حدّثنا عبيد الله ] بن موسي [، قال: حدّثنا إسرائيل ] بن يونس[، عن أبي إسحاق،عن البراء، قال: قال رسول الله (ص) لعليّ: « أنت منّي و أنا منك».و رواه القاسم بن يزيد الجرمي عن إسرائيل، عن أبي إسحاق، عن هبيرة و هانئ، عن عليّ.[80]

69- حديث: رسول الله،علي ته وويل: ته له ما او زه له تا يم.

 

٧٠. أخبرنا أحمد بن حرب، قال: حدّثنا القاسم ] بن يزيد [، قال: حدّثنا إسرائيل ] بن يونس [ عن أبي إسحاق، عن هيبرة بن يريم و هانئ بن هانئ، عن عليّ، قال: لمّا صدرنا من مكّة إذاً ابنة حمزه تنادي: يا عم يا عم؛ فتناولها علي، فاخذها، فقال لفاطمه: دونك ابنه عمك. فحملتها، فاختصم فيها عليّ و جعفر و زيد فقال عليّ: « أنا أحقّ بها و هي ابنة عمّي ». و قال جعفر: ابنة عمّي و خالتها تحتي. و قال زيد: بنت أخي. فقضي بها رسول الله (ص) لخالتها و قال: « الخالة بمنزلة الأمّ ». و قال لعليّ: « أنت منّي و أنا منك ». و قال لجعفر: « أشبهت خلقي و خلقي ». و قال لزيد: « يا زيد أنت أخونا و مولانا ».

 

70- حديث: علي(ک) وايي: تر عمرې ادا كولو روسته، له مكې د راستنيدو پرمهال د حضرت حمزه(رض) (د رسول الله تره) لور چغې كړې: تره! تره! علي(ک) ځان ور و رساوه او بي بي فاطمې ته يې وسپارله، ورته يې وويل: د كاكا لور دې درسره كېنوه. فاطمى بي بي له ځان سره كېنوله، بيا د پالندوينې په هکله يې د علي (ک) جعفر(رض) او زيد(رض) ترمنځ اړپېچ راغى. علي(ک) وويل: زه ورته ډېر وړ يم؛ ځكه د تره لور مې ده. جعفر بن ابيطالب(رض) وويل: هغه زما د تره لور او زما كورودانه ترور يې ده. زيد بن حارثه (رض) وويل: هغه زما د رور لور ده (د حمزه او زيد ترمنځ رورولي وه). د اړپېچ لرې كولو لپاره رسول الله ته ولاړل. رسول الله د حمزه لور خپلې ترور (د جعفر كورودانې) ته وسپارله، و يې ويل: ((ترور (خاله) د مور په شان وي)) او علي ته يې وويل: ((ته له ما او زه له تا يم.)) جعفر ته يې وويل: ((ته په څېره او خوی كې ماته يې.)) زيد ته يې وويل: ((ته مې رور او ملګرى يې[81].))

 

  1. أخبرنا العبّاس بن محمّد، قال: حدّثنا الأحوص بن جوّاب، قال: حدّثنا يونس بن أبي إسحاق عن أبي إسحاق، عن زيد بن يثيع، عن أبي ذرّ، قال: قال رسول الله (ص): « لينتهينّ بنو وليعة أو لأبعثنّ إليهم رجلاً كنفسي، ينفذ فيهم أمري، فيقتل المقاتلة، و يسبي الذرّيّة ». فما راعني إلاّ و كفّ عمر في حجزتي من خلفي ] قال [: من يعني؟ فقلت: ما إيّاك يعني و لا صاحبك.قال: فمن يعني؟ قلت: ‌خاصف النعل.قال: و عليّ يخصف نعلاً.

 

علي د رسول الله په څېر دى

71- حديث: حضرت ابوذر غفاري(رض) وايي: رسول الله وويل: بنووليعه (د حضر موت د سيمې واكمن) دې له دې چلنه لاس واخلي؛ كه نه نو د خپل ځان په شان سړى به ور ولېږم، چې زما امر پرې ومني، جنګيالي يې ووژني او زامن يې بنديان كړي.)) ابوذر(رض) وايي: د رسول الله دې خبرې سخت چورتي كړم، چې حضرت عمر(رض) له شا راباندې لاس كېښود او و یې ويل: د پېغمبر مطلب څوك دى؟ ابوذر وويل: مطلب يې نه ته او نه ستا ملګرى (حضرت ابوبكر) دى. حضرت عمر وويل: نو مطلب يې څوك و؟ حضرت ابوذر ځواب وركړ: هغه چې اس ته نعل لګوي. او دا مهال علي(ک) اسونو ته نعلونه وهل.[82]

 

  1. أخبرني زكريّا بن يحيي، قال: حدّثنا ] محمّد بن يحيي [ بن أبي عمر و أبو مروان ]محمّد بن عثمان بن خالد [، قالا: حدّثنا عبد العزيز] بن محمّد الدراوردي [، عن يزيد بن عبد الله بن ] أسامة بن [ الهاد، عن محمّد بن نافع بن عجير، عن أبيه، عن عليّ، قال: قال رسول الله (ص): « أمّا أنت يا عليّ فصفيّي و أميني[83]».

 

د رسول الله غوره او امين دوست

72- حديث: حضرت علي(ک) وايي: رسول الله وويل: علي! ته مې غوره او امين دوست يې.

 

  1. أخبرنا أحمد بن سليمان، قال: حدّثنا يحيي بن آدم قال: حدّثنا إسرائيل [ بن يونس [ عن أبي إسحاق، عن حبشي بن جنادة السلولي، قال: قال رسول الله (ص): « عليّ منّي و أنا منه، و لا يؤدّي عنّي إلاّ أنّا أو عليّ ».

73- حديث: رسول الله وويل: علي له ما او زه له علي يم او بې له ما او علي بل څوك زما دندې سر ته نشي رسولاى.[84]

 

 

  1. أخبرنا محمّد بن بشّار، قال: حدّثنا عفّان] بن مسلم [ و عبد الصمد]بن عبد الوارث [،قالا: حدّثنا حمّاد بن سلمة عن سماك بن حرب، عن أنس، قال: بعث النبيّ (ص) ببراءة مع أبي بكر ثمّ دعاه، فقال: « لا ينبغي أن يبلغ هذا عنّي إلاّ رجل من أهلي ».ثمّ دعا عليّاً فأعطاه إيّاه.

 

رسول الله، علي د التوبه سورت تبليغ ته ولېږه

74- حديث: حضرت انس(رض) وايي: رسول الله حضرت ابوبكر(رض) د برائت (التوبه) د سورت ابلاغ ته ولېږه او بېرته يې راوغوښت، ورته يې وويل: ((بې زما له اهل بيتو بل څوك ددې وړ نه دى، چې دا سورت خلكو ته ابلاغ كړي.)) بيا يې امام علي راوغوښت او سورت يې وركړ.[85]

  1. أخبرنا العبّاس بن محمّد ] الدوري [، قال: حدّثنا أبو نوح ـ و اسمه عبد الرحمان بن غزوان ـ قراد، عن يونس بن أبي إسحاق، عن أبي إسحاق، عن زيد بن يثيع، عن عليّ: أنّ رسول الله (ص) بعث ببراءة إلي أهل مكّة مع أبي بكر، ثمّ أتبعه بعليّ فقال له: « خذ الكتاب فامض به إلي أهل مكّة ». قال: « فلحقته فأخذت الكتاب منه، فانصرف أبو بكر و هو كئيب، فقال: يا رسول الله أنزل فيّ شيء؟ قال: « لا ] إلاّ [ أنّي أمرت أن أبلغه أنا أو رجل من أهل بيتي ».[86]

 75- حديث: رسول الله، حضرت ابوبكر(رض) د برائت سورت ابلاغ ته مكې ته ولېږه، بيا يې علي(ک) ورولېږه، ورته يې وويل: ((سورت به ترې واخلې او د مكې خلكو ته به يې ابلاغ كړې.)) علي (ک) وايي: له حضرت ابوبكر مې، چې سورت واخست، خپه شو، راستون شو او پېغمبر ته يې په خپګان وويل: رسول الله! زما په باب وحې نازله شوې (چې له دې كاره دې منع كړم). رسول الله وويل: ((نه! امر راته شوى، چې يا دا كار په خپله وكړم يا زما له اهلبيتو يې وكړي.))

 

  1. أخبرنا زكريّا بن يحيي، قال: حدّثنا عبد الله بن عمر] بن محمّد مشكدانة [ حدّثنا أسباط ] بن محمّد [ عن فطر، عن عبد الله بن شريك، عن عبد الله بن رقيم، عن سعد، قال: بعث رسـول الله (ص) أبا بكر ببراءة حتّي إذا كان ببعض الطريق أرسل عليّاً فأخذها منه، ثمّ سار بها، فوجد أبو بكر في نفسه، فقال: ‌« قال رسول الله (ص): إنّه لا يؤدّي عنّي إلاّ أنا أو رجل منّي ».[87]

76- حديث: حضرت سعيد وايي: رسول الله حضرت ابابكر(رض) د برائت سورت د ابلاغ لپاره مكې ته ولېږه، چې نيمې لارې ته ورسېد؛ علي(ک) يې ورولېږه او سورت يې ترې واخست. حضرت ابوبكر راستون او په دې كار خپه شو. حضرت سعد وايي: رسول الله، حضرت ابوبكر ته وويل: ((يا زه په خپله او يا څوك چې له ما وي، بايد دا دنده سر ته ورسوي.))

 

  1. أخبرنا إسحاق بن إبراهيم، قال: قرأت علي أبي قرّة موسي بن طارق،عن[عبد الملك [ بن جريج، قال: حدّثني عبد الله بن عثمان بن خثيم عن أبي الزبير، عن جابر: أنّ النبيّ (ص) حين رجع من عمرة الجعرّانة بعث أبا بكر علي الحجّ فأقبلنا معه حتّي إذا كنّا بالعرج ثوب بالصبح ثمّ استوي ليكبّر فسمع الرغوة خلف ظهره، فوقف عن التكبير، فقال: هذه رغوة ناقة رسول الله (ص)[الجدعاء [، لقد بدا لرسول الله (ص) في الحجّ، فلعلّه أن يكون رسول الله (ص) فنصلّي معه! فإذا عليّ عليها، فقال له أبوبكر: أمير أم رسول؟ فقال: « لا، بل رسول أرسلني رسول الله (ص) ببراءة أقرأها علي النّاس في مواقف الحجّ». فقدمنا مكّة، فلمّا كان قبل يوم التروية بيوم قام أبو بكر، فخطب النّاس، فحدّثهم عن مناسكهم حتّي إذا فرغ قام عليّ فقرأ علي النّاس براءة حتّي ختمها، ثمّ خرجنا معه حتّي إذا يوم عرفة قام أبو بكر، فخطب النّاس، فحدّثهم عن مناسكهم، حتّي إذا فرغ، قام عليّ فقرأ علي النّاس سورة البراءة حتّي ختمها، ثمّ كان يوم النحر فأفضنا، فلمّا رجع أبو بكر خطب النّاس فحدّثهم عن إفاضتهم و عن نحرهم و عن مناسكهم، فلمّا فرغ، قام عليّ، فقرأ علي النّاس براءة حتّي ختمها، فلمّا كان يوم النفر الأوّل قام أبو بكر، فخطب النّاس، فحدّثهم كيف ينفرون و كيف يرمون فعلّمهم مناسكهم، فلمّا فرغ، قام عليّ فقرأ علي النّاس براءة حتّي ختمها.[88]

77- حديث: حضرت جابر وايي: رسول الله چې له “جعرانه عمرې” راستون شو، حضرت ابوبكر يې حج ته ولېږه. موږ ورسره وو، چې په “عرج” نومي ځاى كې لمونځ ته ودرېد. تر تكبير ويلو روسته يې د اوښ غږ واورېد، و يې ويل: دا د رسول الله د “جرعا” (نوم) د اوښ غږ دى؛ لكه چې رسول الله د حج اراده كړې ده، كه رسول الله وي؛ لمونځ به ورسره وكړو، چې اوښ را و رسېد، و يې ليدل، علي(ک) پرې سپور دى. حضرت ابوبكر وويل: خير خو به وي؟ علي(ک) وويل: له رسول الله نه مې درته پېغام راوړى. رالېږلى يې يم د برائت (توبه) سورت درڅخه واخلم، چې حاجيانو ته يې ابلاغ كړم. موږ مكې ته ولاړو. يوه ورځ مخکې له ترويه (د ذي الحجه اتمه) حضرت ابوبكر پاڅېد او خلكو ته يې د حج طريقه وښووله، چې وينا يې پاى ته ورسېده، علي(ک) پاڅېد او د برائت (توبه) سورت يې خلكو ته ابلاغ كړ، بيا له حضرت ابوبكر سره (له مكې) راووتو، چې د عرفې ورځ شوه؛ حضرت ابوبكر پاڅېد او خلكو ته يې وينا وكړه او د حج طريقه يې وښووله، ورپسې علي (ک) پاڅېد او د برائت (توبه) سورت يې ولوست. د قربانۍ ورځ راورسېده (د ذي الحجې لسمه) موږ منى ته ولاړو. حضرت ابوبكر هلته خلكو ته د حج او قربانۍ طريقه وښووله او ورپسې حضرت علي حاجيانو ته د برائت (توبه) سورت ابلاغ كړ. د بېرته راستنېدو پر لومړۍ ورځ، حضرت ابوبكر حاجيانو ته خطبه وويله او د راستنېدو طريقه يې وښووله، ورپسې علي پاڅېد او د برائت سورت يې ابلاغ كړ.

 

  1. أخبرنا محمّد بن المثنّي،قال: حدّثني يحيي بن حمّاد، قال: حدّثنا أبو عوانة عن سليمان [ بن مهران الأعمش [، قال: حدّثنا حبيب ابن أبي ثابت عن أبي الطفيل، عن زيد بن أرقم، قال: لمّا رجع رسول الله (ص) عن حجّة الوداع و نزل غدير خم أمر بدوحات فقممن، ثمّ قال: « كأنّي قد دعيت فأجبت، إنّي قد تركت فيكم الثقلين، أحدهما أكبر من الآخر: كتاب الله و عترتي أهل بيتي، فانظروا كيف تخلفوني فيهما، فإنّهما لن يتفرّقا حتّي يردا عليّ الحوض ». ثمّ قال: « إنّ الله مولاي و أنا وليّ كلّ مؤمن ». ثمّ أخذ بيد عليّ فقال: « من كنت وليّه فهذا وليّه، اللهمّ و ال من والاه، و عاد من عاداه ». فقلت لزيد: ‌سمعته من رسول الله (ص)؟ فقال: ما كان في الدوحات أحد إلاّ رآه بعينيه و سمعه بأذنيه.[89]

 

د چاچې زه ولي يم؛علي هم ولي يې دى

78- حديث: ابوطفيل له حضرت زيد بن ارقم(رض) نه نقلوي: رسول الله، چې له حجة الوداع نه راستون شو؛ نو په خم غدير كې تم شو؛ امر يې وكړ، چې تر لويو ونو او ګڼو پاڼو لاندې ځاى جارو كړئ. بيا يې وويل: ((لكه چې (ابدي سفر ته) بلل شوى يم او ما هم بلنه منلې ده. زه دوه ګران بيه (درانه) څيزونه درته پرېږدم، چې يو تر بله ستر دي؛ د الله تعالی كتاب او زما د اهلبيتو عترت؛ نو ښه وګورئ، چې تر ما روسته څنګه چلن ورسره كوئ؟ دواړه له يو بل څخه نه بېلېږي، څو حوض (كوثر) ته ماته راشي او ورپسې يې وويل: د چاچې زه ولي يم، علي يې هم ولي دى. خدايه! د دوستانو يې دوست او د دښمنانو يې دښمن وسه.))

 ابوطفيل (د حديث راوي) وايي: حضرت زيد بن ارقم ته مې وويل: ايا تا په خپله له رسول الله څخه داسې اورېدلي دي؟ و يې ويل: (هو!) هلته داسې څوك نه و، چې پر هغه ورځ يې رسول الله نه وي ليدلى او د هغه خبرې به يې نه وي اورېدلي.

 

  1. أخبرنا محمّد بن العلاء، قال: حدّثنا أبو معاوية ]محمّد بن خازم [، قال: حدّثنا الأعمش عن سعد بن عبيدة، عن [عبد الله [ بن بريدة، عن أبيه قال: بعثنا رسول الله (ص) في سرية و استعمل علينا عليّاً، فلمّا رجعنا سألنا: « كيف رأيتم صحبة صاحبكم »؟ فإمّا شكوته أنا و إمّا شكاه غيري، فرفعت رأسي ـ و كنت رجلاً مكباباً ـ فإذا بوجه رسول الله قد احمرّ، فقال: « من كنت وليّه فعليّ وليّه ».

 

79- حديث: حضرت بريده (رض) وايي: رسول الله، د علي په مشرۍ يوې جګړې ته ولېږلو، چې راستانه شو، رسول الله وويل: ((ملګرى مو څنګه و؟)) ما او نورو په علي پسې خوله راوسپړله، چې سر مې را پورته كړ، د رسول الله څېره له غوسې سره شوې وه، و یې ويل: ((د چاچې زه ولي يم، علي هم ولي يې دى.[90]))

 

  1. أخبرنا محمّد بن المثنّي، قال: حدّثنا أبو أحمد ] محمّد بن عبد الله بن الزبير [، قال: حدّثنا عبد الملك بن ] حميد بن [ أبي غنيّة عن الحكم ]بن عتيبة [، عن سعيد بن جبير، عن ابن عبّاس، قال: حدّثني بريدة، قال: بعثني النبيّ (ص) مع عليّ إلي اليمن، فرأيت منه جفوة، فلمّا رجعت شكوته إلي رسول الله (ص) فرفع رأسه إليّ و قال: « يا بريدة؛ من كنت مولاه فعليّ مولاه ».[91]

80- حديث: بيا حضرت بريده وايي: رسول الله، له علي سره يمن ته ولېږلم. (ما په خپل ګومان) له علي څه تېرى وليد، چې راستانه شو، رسول الله ته مې ګيله وكړه، رسول الله وويل: ((بريده! د چاچې زه ولي يم، علي یې هم ولي دى.))

 

  1. أخبرنا أبو داود ]سليمان بن سيف [،قال: حدّثنا أبو نعيم، قال: ‌حدّثنا عبد الملك بن أبي غنيّة، قال: حدّثنا الحكم ] بن عتيبة [ عن سعيد بن جبير،عن ابن عبّاس، عن بريدة، قال: خرجت مع عليّ إلي اليمن، فرأيت منه جفوة، فقدمت علي النبيّ (ص) فذكرت عليّاً فتنقّصته، فجعل رسول الله (ص) يتغيّر وجهه و قال: « يا بريدة؛ ألست أولي بالمؤمنين من أنفسهم »؟ قلت: بلي يا رسول الله. قال: « من كنت مولاه فعليّ مولاه ».

81- حديث: بيا حضرت بريده وايي: له علي(ک) سره يمن ته ولاړم. له علي مې (په خپل ګومان) څه تېرى وليد، چې راغلم؛ نو رسول الله ته مې د علي له لاسه شكايت وكړ، د رسول الله د څېرې رنګ واوړېد، و یې ويل: ((بريده! ايا زه پر مؤمنانو له خپلو ځانو يې غوره نه يم؟)) و مې ويل: هو! د الله تعالی رسوله! رسول الله وويل: ((د چاچې زه ولي يم، علي یې هم ولي دى.))[92]

 

 

  1. أخبرني زكريّا بن يحيي. قال: حدّثنا نصر بن علي،قال: ‌أخبرنا عبد الله بن داود عن عبد الواحد بن أيمن، عن أبيه: أنّ سعداً قال: قال رسول الله: « من كنت مولاه فعليّ مولاه ».[93]

82- حديث: حضرت سعد وايي: رسول الله وويل: د چاچې زه مولى يم، علي یې هم مولى دى.

 

  1. أخبرنا قتيبة بن سعيد، قال: أخبرنا ]محمّد بن إبراهيم بن [ أبي عدّي عن عوف ] الأعرابي [، عن ميمون أبي عبد الله، قال: ] قال [ زيد بن أرقم: قام رسول الله (ص)، فحمد الله، و أثني عليه، ثمّ قال: « ألستم تعلمون أنّي أولي بكلّ مؤمن من نفسه. قالوا: بلي نشهد لأنت أولي بكل مؤمن و من نفسه.قال: « فأنّي من كنت مولاه فهذا مولاه » ] و [ أخذ بيدعلّي.

83- حديث: حضرت زيد بن ارقم (رض) وايي: رسول الله راپاڅېد، د الله تعالی تر ستاېنې روسته يې وويل: ((ايا نه پوهېږئ، زه پر مؤمنانو له هغوى وړ يم؟)) ورته مو وويل: هو! ګواهي وركو، چې همداسې ده. ورپسې یې د علي لاس ونيو، و یې ويل: ((د چاچې زه مولا يم؛ دا علي یې هم مولا دى.[94]))

 

  1. أخبرنا محمّد بن يحيي بن عبد الله النيسابوري و أحمد بن عثمان بن حكيم الأودي، قالا: حدّثنا عبيد الله بن موسي، قال: أخبرني هانئ بن أيّواب عن طلحة الإيامي، قال: حدّثنا عميرة بن سعد: أنّه سمع عليّاً و هو ينشد في الرحبة من سمع رسول الله (ص) يقول: « من كنت مولاه فعليّ مولاه ». فقام بضعه عشر، فشهدوا.[95]

84- حديث: په “رحبه” نومي ځاى كې علي خلكو ته قسم وركړ: [چاچې له رسول الله څخه اورېدلي: ((د چاچې زه مولى يم، علي یې هم مولى دى)) شاهدي دې ووايي.] بيا هلته تر لسو تنو زياتو شاهدي وركړه.

 

  1. أخبرنا محمّد بن المثنّي، قال: حدّثنا محمّد ] بن جعفر غندر [ قال: حدّثنا شعبة عن أبي إسحاق، قال: سمعت سعيد بن وهب، قال: لمّا ناشدهم عليّ قام خمسة ـ أو ستّة ـ من أصحاب النبيّ (ص)، فشهدوا أنّ رسول الله (ص) قال: « من كنت مولاه فعليّ مولاه ».[96]

85- حديث: حضرت سعيد بن وهب وايي: داچې علي (ک) قسم وركړ؛ نو پينځه يا شپږو تنو اصحابو شاهدي وركړه، چې له رسول الله يې اورېدلي ول: ((د چاچې زه مولا يم، علي یې هم مولى دى.))

 

  1. أخبرنا عليّ بن محمّد بن عليّ ] قاضي المصيصة [، قال: حدّثنا خلف ]بن تميم [، قال: حدّثنا إسرائيل عن أبي إسحاق، قال: حدّثني سعيد بن وهب أنّه قام ممّا يليه ستّة، و قال زيد بن يثيع: و قام ممّا يليني ستّة،فشهدوا أنّهم سمعوا رسول الله (ص) يقول: « من كنت مولاه فإنّ عليّاً مولاه ».

86- حديث: دا حديث هم د پورتني حديث په څېر دى. امام نسائي په بل سند له حضرت سعيد بن وهب نه نقل كړى چې: په څنګ كې مې شپږ تنه پاڅېدل او زيد بن يثيع هم وايي: په څنګ كې مې شپږ تنه پاڅېدل او ګواهي يې وركړه، چې له رسول الله څخه مو اورېدلي ول: ((د چاچې زه مولى يم، علي یې هم مولى دى.))[97]

 

  1. أخبرنا أبو داود[سليمان بن سيف الحراني [، قال: حدّثنا عمران بن أبان، قال: حدّثنا شريك ] بن عبد الله [، قال: حدّثنا أبو إسحاق عن زيد بن يثيع، قال: سمعت عليّ بن أبي طالب يقول علي ممبر الكوفة: « إنّي منشد الله رجلاً ـ و لا أنشد إلاّ أصحاب محمّد (ص) ـ[من [ سمع رسول الله (ص) يقول يوم غدير خمّ: « من كنت مولاه فعليّ مولاه، اللهمّ و ال من والاه، و عاد من عاداه ».فقام ستّة من جانب الممبر و ستّة من الجانب الآخر، فشهدوا أنّهم سمعوا رسول الله (ص) يقول ذلـك. قال شريك: فقلت لأبي إسحاق: هل سمعت البراء بن عازب يحدّث بهذا عن رسول الله (ص)؟ قال: نعم.

87- حديث: حضرت زيد بن يثيع وايي: له علي بن ابيطالب نه مې د كوفې جومات پر ممبر واورېدل: قسم دركوم (او بې د رسول الله له اصحابو بل چاته قسم نه وركوم)، چې چا له رسول الله څخه د “غدير خم” پر ورځ اورېدلي ول: ((د چاچې زه مولا يم، علي یې هم مولا دى. خدايه! د دوستانو يې دوست او د دښمنانو يې دښمن وسه))؛ نو پا دې څي او ګواهي دې وركړي. بيا شپږ تنه (له اصحابو) د ممبر له يوې خوا او شپږ تنه د ممبر له بلې خوا پاڅېدل او ګواهي يې وركړه، چې له رسول الله څخه مو دا خبره اورېدلې ده.

شريك بن عبدالله (ددې حديث له راويانو دى) وايي: ما ابواسحاق (ددې حديث بل راوي) ته وويل: ايا له حضرت براء بن عازب(رض) نه دې همدا حديث اورېدلى؟ و یې ويل: هو!

 

  1. اخبرنا قتيبة بن سعيد، قال: حدّثني جعفر ـ يعني ابن سليمان ـ، عن يزيد[الرشك [، عن مطرّف بن عبد الله، عن عمران بن حصين، قال: بعث رسول الله (ص) جيشاً فاستعمل عليهم عليّ بن ابي طالب، فمضي في السريّة فأصاب جارية فأنكروا عليه، و تعاقدوا أربعة من أصحاب رسول الله (ص): إذا لقينا رسول الله (ص) أخبرناه بما صنع، و كان المسلمون إذا رجعوا من السفر بدؤوا برسول الله (ص) فسلّموا عليه، ثمّ انـصرفوا إلي رحالهم، فلمّا قدمت السرّية سلموا علي النبيّ (ص) فقام أحد الأربعة، فقال: يا رسول الله! ألم تر إلي عليّ بن أبي طالب صنع كذا و كذا؟ فأعرض عنه رسول الله (ص)، ثمّ قام ـ يعني الثاني ـ فقال مثل ذلـك، ثمّ قام الثالث فقال مثل مقالته، ثمّ قام الرابع فقال مثل ما قالوا، فأقبل إليهم رسول الله (ص) و الغضب ]يبصر[ في وجهه، فقال: « ما تريدون من عليّ؟! إنّ عليّاً منّي و أنا منه، و هو وليّ كلّ مؤمن من بعدي».[98]

 

تر رسول الله روسته د هر مؤمن ولي او مشر

88- حديث: حضرت عمران بن حصين وايي: رسول الله، د علي پر مشرۍ يو لښكر جګړې ته ولېږه، په جګړه كې حضرت علي بنديان ونيول او يوه مينځه يې ځان ته ځانګړې كړه. د علي(ک) دې كار پر ځينو اصحابو ښه اغېز و نه کړ، پر علي(ک) يې نيوكه وكړه، د پېغمبر څلورو تنو اصحابو ژمنه وكړه، چې څنګه له رسول الله سره مخ شول؛ نو له علي به ورته شكايت كوو.د مسلمانانو عادت و، چې له هر سفره په راستنېدو كې به لومړى رسول الله ته تلل او بيا خپلو كورونو ته. لښكر چې راورسېد او د رسول الله ليدو ته ولاړ؛ نو په هغو څلورو اصحابو كې يو راپاڅېد، و يې ويل: رسوله الله! دې علي ته نه ګورې، چې څه يې كړي؟ رسول الله ترې مخ واړو، ورپسې دويم تن پاڅېد، هماغه خبره يې وكړه، رسول الله له هغه هم مخ واړو، درېیم تن پاڅېد، هماغه خبره يې وكړه؛ همداسې څلورم تن هم هماغه خبره وكړه. رسول الله غوسه وويل: ((له علي څه غواړئ؟ علي له ما او زه له علي يم او هغه له ما روسته د هر مؤمن ولي دى.))[99]

 

  1. أخبرنا واصل بن عبد الأعلي عن ]محمّد [ بن فضيل، عن الأجلح،عن عبد الله بن بريدة، عن أبيه، قال: بعثنا رسول الله (ص) إلي اليمن مع خالد بن الوليد، و بعث عليّاً علي جيش آخر و قال: « إن التقيتما فعليّ علي النّاس، و إن تفرّقتما فكلّ واحد منكما علي حدته ». فلقينا بني زبيد من أهل اليمن، و ظهر المسلمون علي المشركين، فقتلنا المقاتلة و سبينا الذرّيّة، فاصطفي عليّ جارية لنفسه من السبي، فكتب بذلك خالد بن الوليد إلي النبيّ (ص)، و أمرني أن أنال منه، فقال: فدفعت الكتاب إليه و نلت من عليّ، فتغيّر وجه رسول الله (ص) فقلت: هذا مكان العائذ، بعثتني مع رجل و أمرتني بطاعته، فبلّغت ما أرسلت به، فقال رسول الله (ص): « لا تقعنّ يا بريدة؛ في عليّ، فإنّ عليّاً منّي و أنا منه، و هذا وليّكم بعدي ».

 

رسول الله وويل:

علي تر ما روسته ستاسې مشر او ولي دى

89- حديث: حضرت بريده وايي: موږ رسول الله د حضرت خالد بن وليد په مشرۍ او بل لښكر د حضرت علي بن ابيطالب په مشرۍ يمن ته ولېږلو، و یې ويل: ((كه دواړه لښكرې یوځای شوې؛ نو علي به د لښكرو مشر وي او كه جلا وې، د هر لښكر  مشري به جلا وي. موږ د “بني زيد” له ټبر سره پر جګړه شو او تر جګړې روسته مسلمانان پر مشركانو لاسبر شول. جنګيالي مو ورته ووژل او زامن مو ترې بنديان كړل. حضرت علي(ک) يوه ښځه ځان ته پرېښوده. حضرت خالد بن وليد ددې چار ګيله رسول الله (ص) ته وليكله او ماته يې دنده راكړه،چ ې رسول الله ته يې ورسوم او په خپله به هم ورته ګيله وكړې. ما د خالد بن وليد ليك، رسول الله ته وركړ او له علي مې شكايت ورته وكړ. د ليک پر لوستو یې له غوسې رنګ واوړېد، ما وويل: په دې خبره کې خو زما څه ګناه نشته. له حضرت خالد بن وليد سره مو لېږلى وم او امر مو كړى و، چې حکم به يې منئ او هغه دنده راكړې وه او ما خپله دنده سر ته ورسوله. رسول الله وويل: ((په علي پسې خبرې مه کوه! علي له ما او زه له علي يم او هغه تر ما روسته ستاسو ولي دى.))[100]

 

  1. أخبرنا العبّاس بن محمّد ]الدوري [، قال: حدّثنا يحيي بن أبي بكير، قال: حدّثنا إسرائيل، عن أبي إسحاق، عن أبي عبد الله الجدلي، قال: دخلت علي أمّ سلمة، فقالت: أيسبّ رسول الله (ص) فيكم؟! فقلت: سبحان الله ـ أو: معاذ الله ـ! قالت: سمعت رسول الله (ص) يقول: « من سبّ عليّاً فقد سبّني ».

 

علي ته كنځل رسول الله ته کنځل دي

90-حديث: حضرت عبدالله بن جدلي وايي: له ام سلمې رضي الله عنها كره ولاړم، و یې ویل: په تاسو كې څوك رسول الله ته كنځل كوي؟ و مې ويل: سبحان الله! (له خدايه پناه غواړم) ام سلمه وويل: (؛ نو) ولې علي ته كنځل كوئ ما له رسول الله اورېدلي: ((څوك چې علي كنځي، زه یې کنځلی یم.))

 

  1. أخبرنا عبد الأعلي بن واصل بن عبد الأعلي ]الكوفي [، قال: حدّثنا جعفر بن عون عن شقيق بن أبي عبد الله، قال: حدّثنا أبو بكر بن خالد بن عرفطة، قال: رأيت سعد بن مالك بالمدينة، فقال: ذكر[ لي [ أنّكم تسبّون عليّاً؟! قلت: قد فعلنا. قال: لعلّك سببته؟! قلت: معاذ الله. قال: لا تسبّه، فإن وضع المنشار علي مفرقي علي أن أسبّ عليّاً ما سببته بعد ما سمعت رسول الله (ص) ما سمعت.[101]

 

91-حديث: ابوبكر بن خالد وايي: سعد بن مالك مې په مدينه كې وليد، و یې ویل: خبر شوى يم، علي(ک) كنځئ. و مې ويل: هو همداسې ده! و یې ویل: په ګومان مې اوس به هم دا كار كوئ. و مې ويل: له خدايه پناه غواړم. و یې ویل: هېڅكله علي(ک) ته كنځل مه کوه، كه سر مې اره كړي، علي(ک) ته به كنځل و نه کړم؛ ځكه له رسول الله مې د هغه په اړه اورېدلي: ((څوک علي كنځي، زه یې کنځلی یم.))[102]

 

 

92 و 93. أخبرني هارون بن عبد الله[البغدادي الحمّال [، قال: حدّثنا مصعب بن المقدام، قال: حدّثنا فطر بن خليفة عن أبي الطفيل.

و أخبرنا أبو داود ] سليمان بن سيف [، قال: حدّثنا محمّد بن سليمان ] بن أبي داود الحراني [، قال: حدّثنا فطر عن أبي الطفيل عامر بن واثلة، قال: جمع عليّ النّاس في الرحبة فقال: « أنشد بالله كل امرئ سمع من رسول الله (ص) يقول يوم غدير خمّ ما سمع ». فقام أناس، فشهدوا أنّ رسول الله (ص) قال يوم غدير خمّ: « ألستم تعملون أنّي أولي بالمؤمنين من أنفسهم ». و هو قائم، ثمّ أخذ بيد عليّ فقال: « من كنت مولاه فعليّ مولاه، اللهمّ و ال من والاه، و عاد من عاداه ».

قال أبو الطفيل: فخرجت و في نفسي منه شيء، فلقيت زيد بن أرقم، فأخبرته فقال: و ما تنكر؟ أنا سمعته من رسول الله (ص).[103]

 

الله تعالی د علي(ک) پر دوستۍ خوښېږي

 92- حديث: ابوطفيل عامر بن واثله وايي: حضرت علي(ک) خلك په “رحبه”نومي ځاى كې راټول كړل، و يې ويل: پر الله تعالی مو قسم ! د خم غدير پر ورځ، چې تاسې زما په باب څه اورېدلي وي، ووايئ؟ بيا يوه ډله پاڅېده او ګواهي يې وركړه، چې رسول الله د خم غدير پر ورځ وويل: ((پوهېږئ، پر مؤمنانو یې له خپلو ځانو وړ يم)). رسول الله ولاړ و، چې د علي(ک) لاس يې ونيو، و یې ويل: ((د چاچې زه مولى يم، علي هم مولى دى. خدايه! د دوستانو يې دوست او د دښمنانو يې دښمن وسه.))

ابوطفيل وايي: چې له ډلې رابېل شوم؛ په زړه كې مې په دې باب څه راوګرځېدل، چې حضرت زيد بن ارقم(رض) مې وليد او څه مې چې په زړه کې وو، وويل. و یې ویل: چرت مه خرابوه! په دې خبره کې بېخي د انكار/ نټې ځاى نشته، ما هم له رسول الله څخه همدغسې اورېدلي دي.

93- حديث: دا حديث هم د 92 حديث په څېر دى؛ خو امام نسائي دا حديث په بل سند نقل كړى دى.

 

  1. أخبرني زكريّا بن يحيي ]السجستاني [، قال: حدثني محمّد بن عبد الرحيم قال: حدّثنا إبراهيم] بن المنذر[ قال: حدّثنا معن]بن عيسي[، قال: حدّثني موسي بن يعقوب عن المهاجر بن مسمار،عن عائشة بنت سعد و عامر بن سعد،عن سعد: أنّ رسول الله (ص) خطب النّاس فقال: «أمّا بعد: أيّها النّاس فإنّي وليّكم».قالوا صدقت.ثمّ أخذ بيد عليّ فرفعها،ثمّ قال: «هذا وليّي،و المؤدّي عنّي، و ال الله من والاه، و عاد من عاداه ».[104]

94-حديث: حضرت سعد وايي: رسول الله خلكو ته تر خطبې روسته وويل: زه ستاسو ولي يم؟))

خلكو وويل: همداسې ده، بيا يې د حضرت علي(ک) لاس جګ كړ، و يې ويل: ((دا علي زما محبوب دى او زما د دندو سرته رسوونكى دى. خدايه! د دوستانو يې دوست او د دښمنانو يې دښمن وسه.))

 

  1. أخبرنا أحمد بن عثمان [لبصري [ أبو الجوزاء، قال: حدّثنا ابن عثمة[و هو محمّد بن خالد البصري [، قال: حدّثنا موسي بن يعقوب عن المهاجر بن مسمار، عن عائشة بنت سعد، عن سعد، قال: أخذ رسول الله (ص) بيد عليّ، فخطب، فحمد الله و أثني عليه ثمّ قال: « ألستم تعلمون أنّي أولي بكم من أنفسكم»؟ قالوا: ‌نعم، صدقت يا رسول الله. ثمّ أخذ بيد عليّ فرفعها، فقال: « من كنت وليّه فهذا وليّه، و إنّ الله يوالي من والاه و يعادي من عاداه».

 

95- حديث: حضرت سعد وايي: رسول الله د حضرت علي(ک) لاس ونيو، خطبه يې وويله، د الله تعالی تر ستاېنې روسته یې وويل: ((ايا نه پوهېږئ، زه پر مؤمنانو یې له خپلو ځانونو غوره او وړ يم.)) خلكو وويل: هو همداسې ده! بيا يې د حضرت علي لاس راجګ كړ، و یې ويل: ((د چاچې زه ولي او مشر يم، علي یې هم ولي او مشر دى، په دې کې شك نشته چې د علي دښمن د الله تعالی دښمن او دوست يې د الله تعالی دوست دى.))[105]

 

  1. أخبرني زكريّا بن يحيي، قال: حدّثنا محمّد بن يحيي ] بن أبي عمر [، قال: حدّثنا يعقوب بن جعفر بن أبي كثير عن مهاجر بن مسمار، قال: أخبرتني عائشة بنت سعد، عن سعد، قال: كنّا مع رسول الله (ص) بطريق مكّة[إلي المدينة [ و هو متوجّه إليها، فلمّا بلغ غدير خمّ وقّف النّاس، ثمّ ردّ من مضي و لحقه من تخلّف، فلمّا اجتمع النّاس إليه، قال: « أيّها النّاس هل بلّغت »؟ قالوا: نعم. قال: « اللهمّ اشهد » ثلاث مرّات يقولها، ثمّ قال: « أيّها النّاس من وليّكم »؟ قالوا: « الله و رسوله » ثلاثاً، ثمّ أخذ بيد عليّ فأقامه، ثمّ قال: «من كان الله و رسوله وليّه فهذا وليّه، اللهمّ وال من والاه و عاد من عاداه».

 

96- حديث: حضرت سعد وايي: موږ له رسول الله سره له مكې نه مدينې ته روان وو، چې د ” خم غدير ” په نامه ځاى ته ورسېدو، خلك يې ودرول. څوك چې مخکې تللي ول، را و يې ګرځول او نورو ته يې صبر وكړ، چې را و رسي. خلك چې له رسول الله نه راټول شول، و يې ويل: ((ايا تاسو ته مې (څه چې د الله تعالی له لوري ول) در و رسول؟)) خلكو وويل: هو همداسې ده. دا خبره يې درې ځل وويله: ((خدايه شاهد وسه!)) بيا يې وويل: ((خلكو! ولي مو څوك دى؟)) خلكو درې ځل وويل: الله تعالی او رسول يې. بيا رسول الله د حضرت علي لاس ونيو، جګ يې كړ، و يې ويل: ((د چاچې الله تعالی او رسول يې ولي وي؛ نو علي به یې هم ولي وي. خدايه! له دوستانو سره يې دوست او له دښمنانو سره يې دښمن وسه.))[106]

 

  1. أخبرنا إسحاق بن أبراهيم [ ابن راهويه [، قال: أخبرنا النضر بن شميل، قال: حدّثنا عبد الجليل بن عطيّة، قال: حدّثنا عبد الله بن بريدة، قال: حدّثني أبي، قال: لم يكن أحد من النّاس أبغض إليّ من عليّ بن أبي طالب حتّي أحببت رجلاً من قريش، لا أحبّه إلاّ علي بغضاء عليّ، فبعث ] النبيّ (ص) [ ذلك الرجل علي خيل، فصحبته، و ما أصحبه إلاّ علي بغضاء علـيّ، فأصاب سبياً، فكتب إلي النّبي (ص) أن يبعث إليه من يخمّسه، فبعث إلينا عليّاً، في السبي و صيفة من أفضل السبي، فلمّا خمّسه صارت الوصيفة في الخمس، ثمّ خمّس، فصارت في أهل بيت النبيّ (ص)، ثمّ خمّس فصارت في آل عليّ، فأتانا و رأسه يقطر، فقلنا: ما هذا؟ فقال: « ألم تروا الوصيفة صـارت فـي الخمس، ثمّ صارت في أهل بيت النبيّ (ص)، ثمّ صارت في آل عليّ؟ فوقعت عليها ». فكتب و بعثني مصدّقاً لكتابه إلي النبيّ (ص)، مصدّقاً لما قال ] في [ عليّ، فجعلت أقرأ عليه و أقول: صدق، و أقرأ و أقول: صدق، فأمسك بيدي رسول الله (ص) و قال: « أتبغض عليّاً »؟ فقلت: نعم، فقال: « لا تبغضه و إن كنت تحبّه فازدد له حبّاً، فو الّذي نفسي بيده؛ لنصيب آل عليّ في الخمس أفضل من وصيفة ». فما كان أحد بعد رسول الله (ص) أحبّ إليّ من عليّ.

قال عبد الله بن بريدة: و الله؛ ما في الحديث بيني و بين النبيّ (ص) غير أبي.[107]

 

د علي دوستۍ ته هڅونه

97- حديث: حضرت عبدالله بن بريده وايي: پلار مې وويل: له علي بن ابيطالب سره مې ډېره كينه درلوده، له قريشو يو تن هم ورسره ډېره كينه درلوده؛ نوځكه مې ښه ايسېده. دغه قريشي، رسول الله يوې جګړې ته ولېږه، زه هم ورسره ولاړم (په جګړه کې يې) بنديان ونيول. رسول الله ته يې ليك وليكه، چې يو تن راولېږه، چې له غنيمته خمس جلا كړي. رسول الله،علي(ک) ورولېږه. په بنديانو کې ښکلې مينځه وه. علي(ک) چې د مال(پينځمه) خمس جلا كړه، مينځه په خمس کې ووته، ورپسې یې چې د برخې خمس وایست، مينځه د رسول الله د اهل بيتو ورسېده. ورپسې یې چې د دې برخې خمس وایست؛ مينځه د آل علي(ک) ورسېده. چې علي(ک) راغى او له سره يې اوبه څڅېدې؛ ورته مو وويل: پر تا څه شوي؟ و یې ويل: له هغې مينځې سره مې كوروالى وكړ، چې په خمس كې راوتې وه، بيا قريشي، رسول الله ته ليك وليكه او له علي يې پکې ګيله وكړه او د ګواه په توګه يې زه هم له ليك سره ولېږلم، رسول الله ته به مې ليك لوست؛ نو ويل يې: ((په ليك كې، چې څه ليكل شوي، سم دي؟)) روسته پېغمبر زما لاس ونيو، و يې ويل: (( ايا ليكونكى يې له علي سره كينه لري؟)) ورته مي وويل: ((هو!)) رسول الله وويل: ((له علي سره كينه مه لرئ، كه دوستي ورسره كوئ؛ نو دوستۍ ته مو دوام وركړئ. قسم پر الله تعالی، چې ژوند مې د هغه په لاس کې دى، په خمس کې د آل علي برخه له هغې مينځې ډېره ده.)) له دې (خبرې) روسته له پېغمبر روسته، راباندې بل څوك له علي(ک) هومره ګران نه دى. عبدالله بن بريده وايي: پر الله تعالی قسم چې په دې پېښه کې زما او د رسول الله ترمنځ يوازې زما پلار و.

 

 

  1. أخبرنا الحسين بن حريث ]المروزي [، قال: حدّثنا الفضل بن موسي عن الأعمش، عن أبي إسحاق، عن سعيد بن وهب، ‌قال: قال عليّ في الرحبة: « أنشد بالله من سمع رسول الله (ص) يوم غدير خمّ يقول: إنّ الله وليّي و أنا وليّ المؤمنين، و من كنت وليّه فهذا وليّه، اللهمّ وال من والاه، و عاد من عاداه، و انصر من نصره ». قال: فقال سعيد: قال إلي جنبي ستّة، و قال زيد بن يثيع: قام عندي ستّة. و قال عمرو ذو مرّ: « أحبّ من أحبّه و أبغض من أبغضه. . . . » و ساق الحديث، رواه إسرائيل عن أبي إسحاق عن عمرو ذي مرّ: أحبّ. [108]

 

98- حديث: ابواسحاق له سعد بن وهب نه رانقلوي: علي(ک) په رحبه نومي ځاې کې ناست و، و یې ويل: ستاسو دې پر الله تعالی قسم وي! چاچې د غدير خم پر ورځ له رسول الله اورېدلي وي: ((الله تعالی زما ولي او زه د مؤمنانو ولي يم او د چاچې زه ولي يم؛ علي یې هم ولي دى؛ خدايه! د دوستانو يې دوست او د ښمنانو يې دښمن وسه او د هغوى مرستندوی وسه، چې له علي سره مرسته كوي.)) (ودرېږئ او ګواهي وركړئ) ابواسحاق وايي: سعيد بن وهب وويل: څنګ ته مې شپږ تنه ناست ول، پاڅېدل او ګواهي يې وركړه او زيد بن يثيع هم وويل: زما څنګ ته هم شپږ تنه ناست ول، پاڅېدل (او ګواهي يې وركړه).

“عمرو ذومر” د ((اللهم و ال من والاه)) عبارت پر ځاى راوړي، چې ((احب من احبه وابغض من ابغضه)) د علي له دوست سره دوست او له دښمن سره يې دښمن وسه.

 

  1. أخبرنا عليّ بن محمّد بن عليّ: حدّثنا خلف ] بن تميم [، قال: حدّثنا إسرائيل، قال: حدّثنا أبو إسحاق عن عمرو ذي مرّ، قال: شهدت عليّاً بالرحبة ينشد أصحاب محمّد (ص): ‌« أيّكم سمع رسول الله (ص) يقول يوم غدير خمّ ما قال »؟ فقام أناس فشهدوا أنّهم سمعوا رسول الله (ص) يقول: « من كنت مولاه فإنّ عليّاً مولاه، اللهمّ وال من والاه، و عاد من عاداه،و أحبّ من أحبّه و أبغض من أبغضه،وانصر من نصره».[109]

99- حديث: “عمرو ذومر” وايي: علي(ک) مې په رحبه نومي ځاې كې وليد، چې د رسول الله اصحابو ته يې قسم وركړ او و یې ويل: په تاسو کې كوم يو هغه څه اورېدلي، چې رسول الله د غديرخم پر ورځ ويلي دي؟ په دې وخت كې يوه ډله پاڅېده،  و یې ويل: ((د چاچې زه مولى يم، علي يې هم مولى دى. خدايه! د دوستانو يې دوست او د دښمنانو يې دښمن وسه او د هغه مرسته وکړه، چې له علي سره مرسته كوي او له هغه سره كينه ولرې، چې له علي سره كينه لري.))

 

100 ـ أخبرنا ] أبو كريب [ محمّد بن العلاء ] الكوفي [، قال: حدّثنا أبو معاوية عن الأعمش، عن عديّ بن ثابت، عن زرّ بن حبيش، عن عليّ، قال: والّذي فلق الحبّة و برأ النّسمة؛ ] إنّه [ لعهد النبيّ الأميّ (ص) إليّ ] أن [ لا يحبّني إلاّ مؤمن و لا يبغضني إلاّ منافق».[110]

 

د منافق او مؤمن ترمنځ بريد

100- حديث: علي(ک) وويل: ((قسم پر هغه الله تعالی، چې دانه زرغونوي او هستي ترې راټوكېږي. اُمّي پېغمبر وويل او سپارښتنه يې وكړه: ((بې له مؤمن به څوك ستا دوست نه وي او بې له منافق به څوك كينه درسره نه لري.))

 

  1. أخبرنا واصل بن عبد الأعلي[الكوفي [، قال حدّثنا وكيع عن الأعمش،عن عدي بن ثابت، عن زرّ بن حبيش، عن عليّ، قال: « عهد إليّ النبيّ (ص) أن لا يحبّني إلاّ مؤمن و لا يبغضني إلاّ منافق».[111]

101- حديث: علي(ک) وويل: رسول الله وويل او سپارښتنه يې وكړه: ((بې له مؤمنه به څوك دوستي راسره نه کوي او بې له منافق به څوك كينه راسره نه لري.))

 

  1. أخبرنا يوسف بن عيسي، قال: أخبرنا الفضل بن موسي، قال: أخبرنا الأعمش عن عديّ،‌عن زرّ، قال: قال عليّ: « إنّه لعهد النبيّ الأمّي (ص) إليّ أنّه لا يحبّك إلاّ مؤمن و لا يبغضك إلاّ منافق ».

 

102- حديث: علي(ک) وايي: ((اُمي پېغمبر راته سپارښتنه وكړه او و یې ويل: بې له مؤمن به دې څوك دوست نه وي او بې له منافق به دې څوك دښمن نه وي.))[112]

 

  1. أخبرنا ] أبوجعفر[ محمّد بن عبد الله بن المبارك ] المخرّمي[، قال: حدّثنا يحيي بن معين،‌ قال: حدّثنا ]عمر بن عبد الرحمان [ أبو حفص الأبّار عن الحكم بن عبد الملك، عن الحارث بن حصيرة، عن أبي صادق، عن ربيعة بن ناجد، عن عليّ، قال: « قال رسول الله (ص): يا عليّ، فيك مثل من عيسي، أبغضته يهود حتّي بهتوا أمّه، و أحبّه النصاري حتّي أنزلوه بالمنزل الّذي ليس به ».[113]

 

د علي(ک) په باب د رسول الله مثال

103- حديث: علي(ک) وايي: رسول الله وويل: ((علي! ته د عيسى په څېر يې، يهودو دومره كينه ورسره وكړه، چې په مور پورې يې بُهتان او تور وتړه او نصاراوو (دومره) مينه ورسره درلوده، چې پر خدايي يې ومانه او داسې مقام ته يې ورساوه، چې وړ يې نه و.))

 

  1. أخبرنا إسماعيل بن مسعود ] البصري [، قال: حدّثنا خالد ] بن الحارث [ عن شعبة، عن أبي إسحاق، عن العلاء ] بن عرار [، قال: سأل رجل ابن عمر عن عثمان، قال: كان من الّذين تولّوا يوم التقي الجمعان،‌ فتاب الله عليه، ثمّ أصاب ذنباً فقتلوه،و سأله عن عليّ، فقال: لا تسأل عنه، ألا تري قرب منزله من رسول الله (ص).

104- حديث: يو سړي د حضرت عثمان(رض) په باب حضرت عبدالله بن عمر(رض) وپوښته. و یې ويل: هغه د اُحد په غزا كې وتښتېد او الله تعالی یې له ګناه تېر شو. بيا يې بله ګناه وكړه او امت پرې راپاڅېد، و يې واژه. بيا سړي د علي(ک) په باب پوښتل. ورته يې وويل: ولې یې په باب پوښتې؟ نه ګورې، كور يې د رسول الله د كور ترڅنګ دى؟[114]

  1. أخبرنا أحمد بن سليمان[الرهاوي [، قال: حدّثنا عبيد الله ] بن موسي [، قال: حدّثنا إسرائيل عن أبي إسحاق، عن العلاء بن عرار، قال: سألت ابن عمر و هو في مسجد رسول الله (ص) عن عليّ و عثمان؟ فقال: أمّا عليّ: فلا تسألني عنه و انظر إلي منزله من رسول الله (ص) ليس في المسجد بيت غير بيته، و أمّا عثمان: فإنّه أذنب ذنباً عظيماً ] تولّي [ يوم التقي الجمعان فعفا الله عنه و غفر له، فأذنب فيكم دون ذلك فقتلتموه.

106- حديث: دا حديث هم د پورتني حديث په څېر دى. علاء بن عرار وايي: په نبوي جومات کې مې له حضرت عبدالله بن عمر(رض) نه د حضرت عثمان(رض) او علي(ک) په باب وپوښتل. و یې ویل: د علي(ک) په باب خو مه پوښته! په باب يې دومره بس، چې بې د علي(ک) له كوره، يو كور هم په نبوي جومات کې نشته. حضرت عثمان د احد غزا پر ورځ وتښتېد او ستره ګناه ترې وشوه او الله تعالی وبښه؛ خو په تاسو کې ترې وړه ګناه وشوه؛ خو و مو واژه.[115]

 

  1. أخبرنا إسماعيل بن يعقوب بن إسماعيل، قال: حدّثنا ابن موسي ـ و هو محمّد بن موسي بن أعين ـ قال: حدّثنا أبي عن عطاء ] بن السائب[ عن سعد بن عبيدة، قال: جاء رجل إلي ابن عمر، فسأله عن عليّ؟ فقال: لا تسأل عن عليّ، و لكن انظر إلي بيته من بيوت النبيّ (ص)، قال: فإنّي أبغضه، قال: أبغضك الله.

107- حديث: حضرت سعد بن عبيده وايي: يو سړي له حضرت عبدالله بن عمر نه د علي(ک) په باب وپوښتل. ورته يې وويل: په باب يې د پوښتنې اړتيا نشته، كور ته يې وګوره؛ يوازې د علي كور، د رسول الله د كور ترڅنګ دى. سړي وويل: علي مې بدې ايسي. ورته يې وويل: نو ته به هم د الله تعالی بدې ايسې.[116]

 

  1. أخبرني هلال بن العلاء بن هلال، قال: حدّثنا حسين ـ هو ابن عيّاش ـ قال: حدّثنا زهير[بن معاوية [، قال: حدّثنا أبو إسحاق، قال: سال عبدالرحمان ] بن خالد]قثم بن العباس: من أين ورث عليّ رسول الله، قال إنّه كان أوّلنا به لحوقاً و أشدّنا به لزوقاً. [117]

108- حديث: حضرت عبدالرحمن بن خالد وپوښتل شو: ولې علي(ک) د رسول الله وارث دى؟ ورته يې وويل: ځكه لومړى تن و، چې ايمان يې راووړ، له رسول الله سره یوځای شو او له ټولو زيات رسول الله ته نږدې و.

 

  1. أخبرنا هلال بن العلاء، قال: حدّثنا أبي، قال: حدّثنا عبيد الله ] بن عمرو الرقّي [ عن زيد بن أبي أنيسة، عن أبي إسحاق، عن خالد بن قثم أنّه قيل له: ما لعليّ ورث رسول الله (ص) دون جدّك و هو عمّه؟ قال: إنّ عليّاً كان أوّلنا به لحوقاً، و أشدّنا به لصوقاً.

 

109- حديث: حضرت خالد بن قثم (د رسول الله د تره عباس، لمسي) وپوښتل شو: ولې علي د رسول الله وارث شو او ستا نيكه نه شو؟ حال دا، نيكه دې (په ظاهره) رسول الله ته نږدې و. و يې ويل: ځکه علي(ک) لومړى تن و، چې پر رسول الله يې ايمان راوړ او ورسره یوځای شو او له موږ مخكې ورسره ملګرى شو. [118]

 

  1. أخبرني في عبدة بن عبد الرحيم[المروزي [، قال: أخبرنا عمرو بن محمّد، قال: أخبرنا يونس بن إسحاق عن العيزار بن حريث، ‌عن النعمان بن بشير، قال: استأذن أبو بكر علي النبيّ (ص)، فسمع صوت عائشة عالياً و هي تقول: ‌و الله؛ لقد علمت أنّ عليّاً أحبّ إليك من أبي. فأهوي إليها أبو بكر ليلطمها و قال: يا ابنة فلانة! أراك ترفعين صوتك علي رسول الله (ص)؟! فأمسكه رسول الله (ص)، و خرج أبو بكر مغضباً، فقال رسول الله (ص): « يا عائشة؛ كيف رأيتني أنقذتك من الرجل »؟ ثمّ استأذن أبو بكر بعد ذلك و قد اصطلح رسول الله (ص) و عائشة، فقال: أدخلاني في السلم كما أدخلتماني في الحرب، فقال رسول الله (ص): « قد فعلنا ».[119]

110- حديث: حضرت ابوبكر(رض) له رسول الله نه د ننوتو اجازه وغوښته، په دې وخت کې یې د لور غږ پورته شو، و يې ويل: پر الله تعالی قسم، پردې ښه پوهېږم، چې علي درته زما تر پلاره ډېر ګران دى. حضرت ابوبكر  غوسه شو، پر عايشې بي بي د بريد په تكل كې و، و يې ويل: د پلاني لورې! وينم، غږ دې د رسول الله تر غږ لوړ دى. رسول الله حضرت ابوبكر له دې كاره منع كړ. حضرت ابوبكر غوسه ووت. رسول الله حضرت عايشې بي بي ته وويل: عايشې! و دې ليدل، څنګه مې ترې خلاصه كړې؟ د رسول الله او عايشې بي بي ترمنځ چې اړپېچ پاى ته ورسېد، حضرت ابوبكر د ننوتو اجازه وغوښته، و يې ويل: ايا په پخلاينه كې اجازه راكوئ؛ لكه چې په جګړه كې مو راكړه.رسول الله و یې ويل: هو! اجازه ده.

 

  1. أخبرني محمّد بن آدم ] بن سليمان المصيصي [، قال: حدّثنا ] يحيي بن عبد الملك بن حميد[ بن أبي غنيّة عن أبيه، عن أبي إسحاق الشيباني، عن جميع ـ و هو ابن عمير ـ قال: دخلت مع أمّي علي عائشة و أنا غلام، فذكرت لها عليّاً، ‌فقالت: ما رأيت رجلاً أحبّ إلي رسول الله (ص) منه، و لا امرأة أحبّ إلي رسول الله (ص) من امرأته.[120]

111- حديث: حضرت جميع بن عمير وايي: ژڼی وم، چې له مور سره مې حضرت عايشې بي بي كره ولاړو. مور مې د علي(ک) خبره راواچوله. حضرت عايشې بي بي وويل: په سړو کې د علي هومره او په ښځو کې د هغې د ښځې (فاطمې بي بي) هومره، څوك پر رسول الله ګران نه وو.

 

  1. أخبرنا عمرو بن عليّ[البصري [، قال: حدّثنا عبد العزيز بن الخطّاب ـ ثقة ـ قال: حدّثنا محمّد بن إسماعيل بن رجاء الزبيدي عن أبي إسحاق الشيباني،عن جميع بن عمير، قال: دخلت مع أمّي علي عائشة، فسمعتها تسألها من وراء الحجاب عن عليّ؟ فقالت: تسألني عن رجل ما أعلم أحداً كان أحبّ ألي رسول الله (ص) منه، و لا أحبّ إليه من امرأته.[121]

112- حديث: دا حديث د پورتني حديث په څېر دى. امام نسائي دا حديث په لږ اړپېچ، له جميع بن عمير نه نقل كړى: جميع بن عمير وايي: ژڼی وم چې له مور سره مې حضرت عايشې كره ولاړو. د پردې له شا مې واورېدل، چې مور مې له عايشې بي بي د علي(ک) په باب پوښتنه وكړه: حضرت عايشې وويل: د داسې سړي په باب پوښتې، چې د هغه او ښځې (فاطمې بي بي) هومره يې، بل څوك پر رسول الله ګران نه و.

 

  1. أخبرني زكريّا بن يحيي، قال: حدّثنا إبراهيم بن سعيد، قال: حدّثنا ] أسود بن عامر [ شاذان عن جعفر ] بن زياد [ الأحمر، عن عبد الله بن عطاء، عن ابن بريدة، قال: جاء رجل إلي أبي، ‌فسأله: أيّ النّاس كان أحبّ إلي رسول الله (ص)؟ فقال: كان أحبّ النّاس إلي رسول الله (ص) من النساء فاطمة و من الرجال عليّ.[122]

113- حديث: ابن بريده وايي: يو سړي مې پلار وپوښت: څوك پر رسول الله ډېر ګران دي؟ و یې ويل: په ښځو کې بي بي فاطمه او په سړيو کې علي.

 

  1. أخبرني محمّد بن وهب، قال: حدّثنا محمّد بن سلمة، قال: حدّثني أبو عبد الرحيم ] خالد بن أبي يزيد [، قال: حدّثني زيد ـ و هو ابن أبي أنيسة ـ عن الحارث[بن يزيد [، عن أبي زرعة بن عمرو بن جرير،عن عبد الله بن نجيّ: سمع عليّاً يقول: « كنت أدخل علي نبيّ الله (ص) فإن كان يصلّي سبح فدخلت،و إن لم يكن يصلّي أذن لي فدخلت ».[123]

114- حديث: حضرت عبدالله بن نجي له علي (ک) اورېدلي: له رسول الله کره چې تلم؛ كه پر لمانځه به و (د اجازې نښه يې دا وه، چې) تسبيح يې ويله؛ نو ورننوتم او كه پر لمانځه به نه و؛ نو اجازه يې راكوله، چې ورننوځم.

 

  1. أخبرني زكريّا بن يحيي، قال: حدّثنا محمّد بن عبيد ] بن حساب البصري [ و أبو كامل ]فضيل بن حسين [، قالا: حدّثنا عبد الواحد بن زياد، قال: حدّثنا عمارة بن القعقاع عن الحارث ]بن يزيد [ العكلي، عن أبي زرعة بن عمرو بن جرير، عن عبد الله بن نجيّ، قال: قال عليّ: «كانت لي ساعة من السحر أدخل فيها علي رسول الله (ص) فإن كان في صلاته سبّح فكان ذلك إذنه لي،و إن لم يكن في صلاته أذن لي ».[124]

115- حديث: دا حديث د پورتني حديث په څېر دى. امام نسائي په بل سند له عبدالله بن نجي نقل كړى: علي(ک) وويل: سهار به پر ټاكلي وخت رسول الله ته ورتلم، كه پر لمانځه به و؛ نو تسبيح يې ويله، دا زما د اجازې نښه وه او كه پر لمانځه به نه و؛ نو د ننوتو اجازه يې راكوله.

 

  1. أخبرني محمّد بن قدامة، قال: حدّثنا جرير ]بن عبد الحميد [ عن المغيرة ] بن مقسم[، عن الحارث ] بن يزيد [، عن أبي زرعة بن عمرو، قال: حدّثنا عبد الله بن نجيّ عن عليّ: قال: « كانت لي من رسول الله (ص) ساعة من السحر آتيه فيها، إذا أتيته استأذنت فإن وجدته يصلّي سبح فدخلت، و إن وجدته فارغاً أذن لي ».[125]

116- حديث: دا حديث هم د پورتني حديث په څېر دى. امام نسائي په بل سند له عبدالله بن نجي داسې نقل كړى، چې علي(ک) وويل: په سهار کې پر ټاكلي وخت د رسول الله كور ته تلم، چې و به رسېدم؛ نو له رسول الله څخه به مې اجازه غوښته، كه پر لمانځه به و؛ نو تسبيح يې ويله، دا زما د اجازې نښه وه او كه پر لمانځه به نه و، نو د ننوتو اجازه يې راكوله.

 

  1. أخبرني محمّد بن عبيد بن محمّد، قال: حدّثنا[أبو بكر [ ابن عيّاش عن المغيرة، عن الحارث العكلي، عن ابن نجيّ، قال: قال عليّ: «كان لي من النبيّ (ص) مدخلان: مدخل بالليل، و مدخل بالنهار، فكنت إذا دخلت بالليل تنحنح لي».[126]

 117- حديث: علي(ک) وويل: (په شواروز کې) دوه ټاكلي وختونه ول، چې رسول الله ته ورتلم (اجازه يې، چې نه راكوله)؛ نو څو ځل يې مصنوعي ټوخى كاوه.

 

  1. أخبرنا القاسم بن زكريّا بن دينار،قال: حدّثنا أبو أسامة[حمّاد بن أسامة [، قال: حدّثني شر حبيل ـ يعني ابن مدرك الجعفي ـ قال: حدّثني عبد الله بن نجيّ الحضرمي عن أبيه ـ و كان صاحب مطهرة عليّ ـ قال: قال عليّ: « كانت لي منزلة من رسول الله (ص) لم تكن لأحد من الخلائق، فكنت آتيه كلّ سحر فأقول: السلام عليك يا نبيّ الله، فإن تنحنح انصرفت إلي أهلي، و إلاّ دخلت عليه ».

118- حديث: علي(ک) وويل: زه رسول الله ته د ځانګړي مقام خاوند يم، چې بل څوك يې نه لري او هغه داچې هر سهار رسول الله ته ور تلم، ويل مې: السلام عليك يا نبي الله! كه رسول الله مصنوعي ټوخې كاوه؛ نو بېرته ستنېدم، كه نه؛ ورتلم به. [127]

 

  1. أخبرنا محمّد بن بشار،‌قال: حدثني أبو المساور]الفضل بن مساور [، قال: حدّثنا عوف ] بن أبي جميلة [ عن عبد الله بن عمرو بن هند الجملي، قال: قال عليّ: « كنت إذا سألت رسول الله (ص) أعطاني، و إذا سكتّ ابتداني ».

119- حديث: علي(ک) وايي: د رسول الله كور ته تلم، له رسول الله څخه مې پوښتنه كوله، ځواب یې راكاوه او چې غلی به شوم؛ نو رسول الله به پر خبرو شو.[128]

 

  1. أخبرنا محمّد بن المثنّي، قال: حدّثنا أبو معاوية، قال: حدّثنا الأعمش عن عمرو بن مرّة، عن أبي البختري، عن عليّ، قال: «كنت إذا سألت أعطيت و إذا سكتّ ابتديت ».[129]

120- حديث: علي(ک) وايي: (د رسول الله كور ته به تلم) د پوښتنې ځواب يې راكاوه او چې غلې به شوم؛ نو رسول الله به خبرې پيل كړې.

 

  1. أخبرنا يوسف بن سعيد، قال: حدّثنا حجّاج[بن محمّد الأعور [ عن ] عبد الملك [ ابن جريج، قال: حدّثنا أبو حرب] بن أبي الأسود [ عن أبي الأسود،‌ و ]حدّثنا [ رجل آخر عن زاذان، قالا: قال عليّ: «كنت و الله؛ إذا سألت أعطيت و إذا سكتّ ابتديت ».[130]

121- حديث: دا حديث هم د پورتني حديث په څېر دى. امام نسائي په بل سند داسې نقل كړى: علي(ک) وايي: پر الله تعالی قسم ! چې رسول الله مې پوښته، ځوابولم يې او چې غلی به شوم، په خپله به يې (خبرې) پېل كړې.

 

  1. أخبرنا أحمد بن حرب، قال: حدّثنا أسباط[بن محمّد [ عن نعيم بن حكيم المدائني، قال: حدّثنا أبو مريم، قال: قال عليّ: « انطلقت مع رسول الله (ص) حتّي أتينا الكعبة، فصعد رسول الله (ص) علي منكبي فنهضت به، فلمّا رأي رسول الله (ص) ضعفي، قال لي: اجلس. فجلست، فنزل نبيّ الله (ص)[و جلس لي [، فقال: اصعد علي منكبي، فنهض بي رسول الله (ص) فإنّه ليخيّلني أنّي لو شئت لنلت أفق السماء، فصعدت علي الكعبة و عليها تمثال من صفر أو نحاس، فجعلت أعالجه لأزيله يميناً و شمالاً و قداماً و مـن بين يديه و من خلفه حتّي إذا استمكنت منه قال نبيّ الله (ص): اقذفه. فقذفت به، فكسرته كما تكسر القوارير، ثمّ نزلت، فانطلقت أنا و رسول الله (ص) نستبق حتّي توارينا بالبيوت خشية أن يلقانا أحد من النّاس ».[131]

يوازې علي(ک) د رسول الله پر اوږو وخوت

122- حديث: علي(ک) وايي: له رسول الله سره روان وم، چې كعبې ته ورسېدو (د كعبې ترڅنګ كېناستو) رسول الله زما پر اوږو وخوت او جګ مې كړ، رسول الله پوه شو، چې کمزورى يم؛ و يې ويل: كېنه، كېناستم، رسول الله راكوز شو، و يې ويل: پر اوږو مې ودرېږه! بيا رسول الله ودرېد، زه يې جيګ كړم، دومره جيګ شوم؛ لكه چې اسمانو ته ورسېدم، د كعبې بام ته يې وروخېجولم. پر كعبه د مسو بوت و، ورته ونښتم او له ځايه مې راونړو. رسول الله وويل: لاندې يې راوغورځوه! لاندې مې راوغورځاوه او ټوټه ټوټه مو كړ، په منډه كور ته راغلو، چې څوك مو و نه ويني.

 

  1. أخبرنا الحسين بن حريث، قال: أخبرنا الفضل بن موسي عن الحسين بن واقد، عن عبد الله بن بريدة، عن أبيه، قال: خطب أبو بكر و عمر فاطمة، فقال رسول الله (ص): « إنّها صغيرة ». فخطبها عليّ فزوّجها منه.

 

123- حديث: حضرت ابوبكر او حضرت عمر پر فاطمې بي بي مركه وكړه. رسول الله وويل: لا کوشنۍ ده. علي چې مركه پرې وكړه، ور يې كړه.[132]

 

  1. أخبرنا إسماعيل بن مسعود، قال: حدّثنا حاتم بن وردان، قال حدّثنا أيّوب السختياني عن أبي يزيد المدني، عن أسماء بنت عميس، قالت: كنت في زفاف فاطمة بنت رسول الله (ص)، فلمّا أصبحنا جاء النبيّ (ص)، فضرب الباب ففتحت له أم أيمن الباب فقال: « يا أمّ أيمن، ادعي لي أخي ». قالت: هو أخوك و تنكحه؟! قال: « نعم، يا أمّ أيمـن». و سمعن النساء صوت النبيّ (ص) فتنحّين، قالت: و اختبأت أنا في ناحية، قالت: فجاء عليّ، فدعـا له رسول الله (ص) و نضح عليه من الماء ثمّ قال: « ادعوا لي فاطمة ». فجاءت خرقة من الحياء، فقال لها: « قد أنكحتك أحبّ أهل بيتي ». و دعا لها و نضح عليها من الماء، فخرج رسول الله (ص) فرأي سواداً، فقال: « من هذا »؟ قلت: أسماء. قال: « ابنة عميس »؟ قلت: نعم. قال: « كنت في زفاف فاطمة بنت رسول الله (ص) تكرمينه »؟ قلت: نعم.قالت: فدعا لي.

124- حديث: حضرت اسماء بنت عميس وايي: د فاطمې بي بي د واده پر شپه وركره وم، چي سهار شو، رسول الله راغى، ور يې وواهه. حضرت ام ايمن (د رسول الله يوه ښځه) ور پرانست. رسول الله وويل: ام ايمن! رور مې (علي(ک) راوغواړه. ام ايمن وويل: څنګه مو خپل رور ته لور وركړې ده؟ رسول الله وويل: هو! هغه مې رور او زوم دى. د پېغمبر ښځو واورېدل، چې رسول الله، علي(ک) راغوښتى، هره يوه، يو ګوټ ته شوه. اسماء د عميس لور وايي: زه هم په يوه ګوټ كې پټه شوم، چې علي(ک) راغى. رسول الله ورته دعا وكړه، پر سر يې اوبه ور وشيندلې. ورپسې يې وويل: فاطمه راوغواړه. فاطمه، چې راغله؛ لكه د حيا ټوټه، چې را روانه وه؛ نو رسول الله وويل: ((ته مې په اهل بيتو كې تر ټولو راباندې ګران سړي ته واده كړې.)) ورته يې دعا وكړه، پر سر يې اوبه وروشيندلې، چې رسول الله له كوره وته؛ نو په ګوټ كې يې سيورى وليد، پوښتنه يې وكړه: هغه څوك دى؟ و مې ويل: اسماء يم. و یې ويل: د عميس لور؟ و مې ويل: هو! رسول الله وويل: دلته د چوپړ لپاره وې؟ و مې ويل: هو! بيا يې ماته هم دعا وكړه.[133]

 

  1. أخبرنا زكريّا بن يحيي، قال: حدّثنا محمّد بن صدران، قال: حدّثنا سهيل بن خلاد العبدي، قال: حدّثنا محمّد بن سواء عن سعيد بن أبي عروبة، عن أيّوب السختياني، ‌عن عكرمة، عن ابن عبّاس، قال: لمّا زوّج رسول الله (ص) فاطمة من عليّ كان فيما أهدي معها سريراً مشروطاً، و وسادةً من أدم حشوها ليف، و قربةً.

قال: و جاؤوا ببطحاء الرمل، فبسطوه في البيت، و قال لعليّ: « إذا أتيت بها فلا تقربها حتّي آتيك ». فجاء رسول الله (ص)، فدقّ الباب فخرجت إليه أمّ أيمن، فقال لها: « أثمّ أخي »؟

فقالت: و كيف يكون أخوك و قد زوّجته ابنتك؟‌ قال: « فإنّه أخي ».

قال: ثمّ أقبل[علي الباب و رأي سواداً، فقال: « من هذا »؟ قالت: أسماء بنت عميس، فأقبل [عليها فقال لها: « جئت تكرمين ابنة رسول الله »؟‌ قالت: نعم. فدعا لها، و قال لها خيراً، ثمّ دخل رسول الله (ص). قال: و ما كان اليهود يؤاخذون الرجل عن امرأته إذا دخل بها، قال: فدعا رسول الله (ص) بتور من ماء فتفل فيه و عوّذ فيه، ثمّ دعا عليّاً فرشّ من ذلك الماء علي وجهه و صدره و ذراعيه، ثمّ دعا فاطمة فأقبلت تعثر في ثوبها حياءً من رسول الله (ص) ففعل لها مثل ذلك، ثمّ قال لها: ‌« إنّي و الله؛ ما آلوت أن أزوّجك خير أهلي». ثمّ قام، فخرج.

 125- حديث: حضرت عبدالله بن عباس وايي: رسول الله، چې فاطمه بي بي، حضرت علي ته واده كړه، جهيز يې يو كټ (چې د کجورو په پاڼو بڼل شوى و) يو د پوټكي بالښت (چې د کجورو پاڼې په کې وې) او يو مشك و. ورپسې يې وويل: شګه راوړئ او په كوټه كې يې هواره كړئ. رسول الله، علي(ک) ته وويل: ((د واده پر شپه تر هغې، چې نه يم درغلى، له ښځې سره دې كوروالۍ مه کوه! )) روسته رسول الله ورغى او ور يې وواهه. ام ايمن (د پېغمبر يوې ښځې) ور پرانست. رسول الله وويل: ايا رور مې دلته دى. ام ايمن وويل: څنګه دې رور دى، چې لور دې وركړه؟ رسول الله وويل: هو هغه مې رور دى. حضرت عبدالله بن عباس وايي: پېغمبر وره ته وکتل، چې يو سيورى يې وليد، و یې ويل: هغه څوك دى؟ ام ايمن وويل: اسماء د عميس لور ده. رسول الله یې خوا ته ورغى، ورته يې وويل: راغلې يې، د رسول الله د لور چوپړ وكړې؟ ورته يې وويل: هو! رسول الله ورته د خير دعا وكړه او كور ته ننوت.

 حضرت عبدالله بن عباس وايي: د يهوديانو دود و، چې په جادو يې سړى په كوروالي كې بنداوه. رسول الله اوبه راوغوښتې، خپلي توكاڼې یې پکې واچولې، د ساتنې دعا يې پرې چوف كړه، اوبه يې د حضرت علي(ک) پر څېره، ټټر او لاسونو وشيندلې. ورپسې يې فاطمه بي بي راوغوښته، نږدې وه، له حيا یې پښې په جامو کې ونښلي او راوغورځېږي. بيا رسول الله د علي(ک) په څېر پر فاطمې بي بي هم اوبه وشيندلې او ورته يې وويل: ((پر الله تعالی قسم لنډون مې نه دی كړی، چې ته مې د اهلبيتو غوره سړي ته وركړې يې.))[134]

 

  1. أخبرني عمران بن بكار بن راشد، قال: حدّثنا أحمد بن خالد، قال: حدّثنا محمّد[بن إسحاق [ عن عبد الله بن أبي نجيح، عن أبيه: ‌أنّ معاوية ذكر عليّ بن أبي طالب، فقال سعد بن أبي وقّاص: و الله: لا تكون لي إحدي خلاله الثلاث أحبّ إليّ من أن يكون لي ما طلعت عليه الشمس، لأن يكون قال لي ما قال له حين ردّه من تبوك: ‌« أما ترضي أن تكون منّي بمنزلة هارون من موسي إلاّ أنّه لا نـبيّ بعـدي » أحبّ إليّ من أن يكون لي ما طلعت عليه الشمس، و لأن يكون قال لي ما قال في يوم خيبر: « لأعطينّ الراية رجلاً يحبّ الله و رسوله و يحبّه الله و رسوله، يفتح الله علي يديه ليس بفرّار » أحـبّ إلـيّ مـن أن يكون لي ما طلعت عليه الشمس، و لأن أكون كنت صهره علي ابنته لي منها من الولد ما له أحبّ إليّ من أن يكون لي ما طلعت عليه الشمس.

126- حديث: معاويه بن ابي سفيان، په علي بن ابيطالب (ک) پسې بدې خبرې وكړې. حضرت سعد بن ابي وقاص وويل: پر الله تعالی قسم! كه د علي په درې ګونو ځانګړنو كې، يوه مې درلودای؛ نو له ټولې نړۍ راته ښه وه.

1: – رسول الله، علي(ک) د تبوك غزا ته د تلو پر مهال پرېښود، ورته يې وويل: ((ايا خوښ نه يې، مقام دې راته داسې وي؛ لكه د هارون چې موسى ته و؛ خو په دومره توپير، چې له ما روسته بل پېغمبر نه راځي.)) كه دا خبره يې ماته كړې واى؛ نو له ټولو هغو څيزونو راته ښه وه، چې لمر پرې لږېږي.

2: – ((بيرغ به داسې سړي ته وركړم، چې الله تعالی او رسول يې پرې ډېر ګران دى او هغه هم پر الله تعالی او رسول يې ډېر ګران دى، هېڅكله د جګړې له ډګره نه تښتي او الله تعالی به یې سوبه پر برخه كړي.)) كه دا خبره يې ماته كړې واى؛ نو له هر هغه څه به راته ښه وه، چې لمر پرې لږيږي.

3: – كه زه د رسول الله زوم واى او د هغه له لور مې اولاد واى؛ نو له هر هغه څه به راته ښه واى، چې لمر پرې لږېږي.[135]

 

  1. أخبرنا محمّد بن بشار، قال: حدّثنا عبد الوهاب[بن عبد المجيد [، قال: حدّثنا محمّد بن عمرو ] الليثي [ عن أبي سلمة، عن عائشة، قالت: مرض رسول الله (ص)، فجاءت فاطمة فأكبّت علي رسول الله (ص)، فسارّها، فبكت، ثمّ أكبّت عليه، فسارّها فضحكت. فلمّا توفّي النبيّ (ص) سألتها فقالت: ‌« لمّا أكببت عليه أخبرني أنّه ميّت من وجعه ذلك فبكيت، ‌ثمّ أكببت عليه فأخبرني أنّي أسرع أهل بيتي ] به [ لحوقاً، و أنّي سيّدة نساء أهل الجنّة إلاّ مريم بنت عمران، فرفعت رأسي فضحكت.[136]

 

127- حديث: حضرت عايشه بي بي وايي: رسول الله رنځور شو (او په كټ پرېوت) فاطمه بي بي راغله، ځان يې پر رسول الله ور و غورځاوه، رسول الله ورته يوه خواله وویله او پر ژړا شوه، ځان يې پر رسول الله ورواچوه؛ خو چې رسول الله ورته يوه بله خواله وويله، په خندا شوه. د رسول الله تر وفات روسته مې له فاطمې د خوالې پوښتنه وكړه. و یې ویل: په لومړي ځل يې وويل: له دې رنځورۍ مرم؛ نو په ژړا شوم او په دويم ځل يې وويل: په اهل بيتو كې مې ته لومړى تن يې، چې راسره به يوځاى شې (وفات به شې) او هم زه بې له مريم (د عمران لور) د جنت د ښځو اغلې يم؛ نو سر مې راپورته كړ او و مې خندل.

 

  1. أخبرني هلال بن بشر، قال: حدّثنا محمّد بن خالد، قال: حدّثنا موسي بن يعقوب، قال: حدثني هاشم بن هاشم عن عبد الله بن وهب[بن زمعة [ أنّ أمّ سلمة أخبرته: أنّ رسول الله (ص) دعا فاطمه فناجاها فبكت، ثمّ حدّثها فضحكت، قالت أم سلمة: فلمّا توفّي رسول الله (ص) سألتها عن بكائها و ضحكها؟‌ فقالت: « أخبرني رسول الله (ص) أنّه يموت فبكيت، ثمّ أخبرني رسول الله (ص) أنّي سيّدة نساء أهل الجنّة بعد مريم بنت عمران فضحكت.[137]

128- حديث: حضرت ام سلمه رضي الله عنها (د پېغمبر اکرم يوه ښځه) وايي: رسول الله رنځور و، فاطمه بي بي يې راوغوښته او يوه خواله يې ورته وويله، چې فاطمه په ژړا شوه. ورپسې يې بله خواله ورت وويله، چې په خندا شوه. حضرت ام سلمه وايي: رسول الله چې وفات شو؛ نو د هغې ژړا او ورپسې خندا پوښتنه مې ترې وكړه. راته يې و ويل: رسول الله له خپل وفاته خبره كړم؛ نو و مې ژړل. بيا يې وويل: ((ته بې له مريم (د عمران لور) د جنت د ښځو اغلې يې))؛ نو  و مې وخندل.

 

 

  1. أخبرنا إسحاق بن إبراهيم ] بن راهويه [،قال: أخبرنا جرير[بن الحميد [ عن يزيد[بن أبي زياد [، عن عبد الرحمان بن أبي نعم، عن أبي سعيد قال: قال رسول الله (ص): « الحسن و الحسين سيّدا شباب أهل الجنّة، و فاطمة سيّدة نساء أهل الجنّة إلاّ ما كان من مريم ابنة عمران ».[138]

129- حديث: رسول الله وويل: حسن او حسين د جنت د ځوانانو ښاغلي دي او فاطمه بې له مريم د عمران لور د جنت د ښځو اغلې ده.

 

  1. أخبرنا محمّد بن منصور] الطوسي [، قال: حدّثنا الزبيري محمّد بن ]عبد الله بن الزبير أبو أحمد [، قال: حدّثنا أبو جعفر ـ و اسمه محمّد بن مروان ـ، قال: حدّثني أبو حازم [ سلمة بن دينار [‌، عن أبي هريرة، قال: أبطأ رسول الله (ص) عنّا يوماً صدر النهار، فلمّا كان العشيّ قال له قائلنا: يا رسول الله قد شقّ علينا لم نرك اليوم.قال: « إنّ ملكاً من السماء لم يكن رآني فاستأذن الله في زيارتي، فأخبرني ـ أو: بشرّني ـ أنّ فاطمة ابنتي سيّدة نساء أمّتي، و أنّ حسناً و حسيناً سيّدا شباب أهل الجنّة ».[139]

 

حضرت فاطمة الزهرا (رضي الله عنها) د دې امت د ښځمنو اغلې ده

130- حديث: حضرت ابوهريره(رض) وايي: سهار شو، رسول الله مو و نه ليد، چې ماښام شو، ورته مو وويل: سهار مو و نه ليدې، سخته راباندې تېره شوه. و یې ویل: ((له اسمانه پرښته راغله، چې تر اوسه یې زه نه وم ليدلى او له خدايه یې زما د ليدو اجازه اخستې وه، زېرى يې راكړ: ((فاطمه زما لور د دې امت د ښځو اغلې ده او حسن او حسين د جنت د ځوانانو ښاغلي دي.))

 

  1. أخبرنا أحمد بن سليمان، قال: حدّثنا أبو نعيم الفضل بن دكيـن، قال: ‌حدّثنا زكريّا[بن أبي زائدة [ عن فراس ] بن يحيي [، عن الشعبي،عن مسروق،عن عائشة،قالت: أقبلت فاطمة ] تمشي [ كأنّ مشيتها مشية رسول الله (ص)، فقال: ‌« مرحباً بـابنتي». ثمّ أجلسها عن يمينه أو شماله، ثمّ أسرّ إليها حديثاً فبكت، فقلت لها: استحضّك رسول الله (ص) بحديثه و تبكين؟ ثمّ إنّه أسرّ إليها حديثاً فضحكت، فقلت لها: ما رأيت كاليوم فرحاً أقرب من حزن، و سألتها عمّا قال؟ فقالت: « ما كنت لأفشي سرّ رسول الله (ص) حتّي إذا قبض سألتها فقالت: « إنّه أسرّ إليّ فقال: إنّ جبرئيل كان يعارضني بالقرآن كلّ سنة مرّة، و إنّه عارضني به العام مرّتين، و لا أراني إلاّ قد حضر أجلي و إنّك أوّل أهل بيتي لحاقاً بي، و نعم السلف أنا لك. ـ قالت: ـ فبكيت لذلك، ثمّ قال: أما ترضين أن تكوني سيّدة نساء هذه الأمّة، أو: نساء المؤمنين. ـ قالت: ـ فضحكت[140]».

 

131- حديث: حضرت عايشه رضي الله عنها وايي: فاطمه بي بي راغله، تګ يې د رسول الله په څېر و. بيا رسول الله وويل:
((زما پر لور دې آفرين وي.)) فاطمه يې خپل کيڼ يا ښي اړخ ته كېنوله، بيا يې يوه خبره ورته وكړه، چې فاطمه په ژړاه شوه. فاطمې ته مې وويل: رسول الله خو يوازې تا سره خبرې كولې؛ نو (ددې پر ځاى، چې خوشحاله شې) ولې ژاړې؟ ورپسې رسول الله بله خبره ورته وكړه، په خندا شوه، فاطمې ته مې وويل: داسې ورځ مې نه وه ليدلې، چې په غم پسې دومره ژر خوشحالي راشي؟ بيا مې ترې وپوښتل، چې رسول الله څه ورته ويلي ول. فاطمې بي بي وويل: زه د رسول الله خواله نه برسېروم. چې رسول الله وفات شو؛ نو د خوالې پوښتنه مې ترې وكړه. و یې ویل: ((جبرائيل هر كال يو ځل قرآن راوړاندې كاوه؛ خو سږ كال دوه ځل. په ګومان مې، د مرګ وخت رانږدې دى او په اهل بيتو كې مې ته لومړى تن يې، چې راسره به يوځاى شې او زه درته سترګې پر لار يم.))

حضرت عايشه وايي: فاطمې بي بي وويل: نوځكه مې وژړل. بيا رسول الله وويل: ((ايا خوښه نه يې، ته د دې امت د ښځو اغلې يې يا د مؤمنو اغلې يې.)) فاطمې بي بي وويل: نوځكه مې وخندل.

 

  1. أخبرنا محمّد بن معمّر ] البحراني [، قال حدّثنا أبو داود ] الطيالسي [. قال: حدّثنا أبو عوانة عن فراس، عن الشعبي، عن مسروق، قال: أخبرتني عائشة،قالت: كنّا عند رسول الله (ص) جميعاً ما تغادر منّا[امرأة [ واحدة، فجاءت فاطمة تمشي، و لا و الله، إن تخطئ مشيتها ] من [ مشية رسول الله (ص) حتّي انتهت إليه فقال: « مرحباً بابنتي ». فأقعدها عن يمينه أو عن يساره، ثمّ سارّها بشيء فبكت بكاءً شديداً، ثمّ سارّها بشيء فضحكت، فلمّا قام رسول الله (ص) قلت لها: خصّك رسول الله (ص) من بيننا بالسرار و أنت تبكين؟! أخبريني ما قال لك؟ قالت: « ما كنت لأفشي علي رسول الله (ص) سرّه » فلمّا توفّي قلت لها: أسألك بالّذي[لي [ عليك من الحقّ ما الّذي سارّك به رسول الله (ص)؟ قالت: « أمّا الآن: فنعم، سارّني أمّا مرّته الأولي فقال: إنّ جبرئيل كان يعارضني بالقرآن في كلّ عام مرّة، و إنّه عارضني به العام مرّتين، و لا أري الأجل إلاّ قد اقترب، فاتّقي الله و اصبري. ] فبكيت [، ثمّ قال: يا فاطمة؛ أما ترضين أنّك سيّدة نساء هذه الأمّة أو: نساء العالمين. فضحكت ».[141]

132- حديث: دا حديث هم د پخواني حديث په څېر دى. امام نسائي په بل سند، بيا هم له حضرت عايشې بي بي نقل كړى: حضرت عايشه وايي: موږ له رسول الله سره ناست وو. په موږ كې څوك بهر نه و، چې فاطمه راغله. پر الله تعالی قسم، چې تګ يې له رسول الله سره توپير نه درلود. بيا رسول الله خپل كيڼ يا ښي خوا ته كېنوله، و یې ويل: ((آفرين دې زما پر لور وي)) يوه خواله یې ورت وویله. فاطمه په ژړا شوه، بيا یې ورته يوه بله خواله وویله او فاطمې وخندل. بيا چې رسول الله پاڅېد، و مې ويل: رسول الله خپلې خبرې يوازې تاته كوي (ددې پر ځاى چې خوشحاله شې) ژاړې؟ اوس راته ووايه، چې څه يې درته وويل؟ فاطمى بي بي وويل: زه چا ته د رسول الله خواله نه وايم.

رسول الله چې وفات شو، فاطمې ته مې وويل: ستا دې پر هغه قسم وي، چې پر تا حق لري، رسول الله څه درته ويلي ول؟ فاطمې وويل: ښه نو اوس غوږ شه: په لومړي ځل يې وويل: جبرائيل به هر كال، قرآن کریم يو ځل راوړاندې كاوه او سږ كال دوه ځل، په ګومان مې چې وفات مې رانږدې شوى دى. لورې! تقوا ولره او صبر جامه كړ.))؛ نو و مې ژړل، بيا يې وويل: فاطمې! ايا خوښه نه يې د نړۍ د ښځو اغلې يې؟)) بيا مې وخندل.

 

  1. الحارث بن مسكين قراءةً عليه و أنا أسمع عن سفيان [ بن عيينة [، عن عمرو ] بن دينار [، عن ابن أبي مليكة،عن المسور بن مخرمة: أنّ النبيّ (ص) قال: « إنّ فاطمة مضغة منّي، من أغضبها أغضبني ».[142]

 133- حديث: رسول الله وويل: فاطمه زما د بدن ټوټه ده. چاچې غوسه كړه؛ نو زه غوسه كړى يم.

 

  1. أخبرنا محمّد بن خالد بن خلي، قال: حدّثنا بشر بن شعيب[بن أبي حمزة الحمصي [ عن أبيه، عن الزهري، قال: أخبرني عليّ بن حسين أنّ المسور بن مخرمة أخبره أنّ رسول الله (ص) قال: «إنّ فاطمة مضغة منّي».[143]

134- حديث: رسول الله وايي: ((فاطمه زما د بدن ټوټه ده.))

 

  1. أخبرني عبيد الله بن سعد بن أبراهيم بن سعد، قال: حدّثني عمّي[يعقوب[، قال: حدّثنا أبي عن الوليد بن كثير، عن محمّد بن عمرو بن حلحلة، أنّه حدّثه أنّ ابن شهاب[الزهري]حدّثه، أنّ عليّ بن حسين حدّثه، أنّ المسور بن مخرمة، قال: سمعت رسول الله (ص) يخطب علي ممبره هذا و أنا يومئذ محتلم فقال: « إنّ فاطمة مضغة منّي ».

 

135- حديث: حضرت مسور بن مخرمه وايي: ځوان وم، رسول الله پر ممبر ناست و، وا مې ورېدل: ((فاطمه مې د بدن ټوټه ده.))[144]

 

  1. أخبرنا أحمد بن بكار الحراني، قال: حدّثنا محمّد بن سلمة عن[محمّد [ بن إسحاق عن يزيد بن عبد الله بن قسيط، عن محمّد بن أسامة بن زيد، عن أبيه، قال: قال رسول الله (ص): «اما أنت يا عليّ؛ فختني، و أبو ولدي، و أنت منّي و أنا منك[145]».

136- حديث: رسول الله وويل: ((ته اى علي! زما زوم، زما د دوو زامنو پلار، ته له ما او زه له تا يم.))

 

  1. أخبرني القاسم بن زكريّا بن دينار، قال، حدّثنا خالد بن مخلّد، ‌قال: حدّثني موسي ـ و هو ابن يعقوب الزمعي ـ عن عبد الله بن أبي بكر بن زيد بن المهاجر، قال: أخبرني مسلم بن أبي سهل النبّال، قال: أخبرني حسن بن أسامة بن زيد بن حارثة، قال: أخبرني أسامة بن زيد، قال: طرقت رسول الله (ص) ليلة لبعض الحاجة، فخرج و هو مشتمل علي شيء لا أدري ما هو، فلمّا فرغت من حاجتي قلت: ما هذا الّذي أنت مشتمل عليه؟ فكشفه فإذا الحسن و الحسين علي وركيه،‌فقال: « هذان ابناي و ابنا بنتي، اللهمّ؛ إنّك تعلم أنّي أحبّهما فأحبّهما، اللهمّ؛ إنّك تعلم أنّي أحبّهما فأحبّهمـا ».[146]

137- حديث: حضرت اسامه بن زيد(رض) وايي: يوه شپه د يوه كار لپاره، د رسول الله كور ته ولاړم، چې راووت، تر پټو لاندې يو څيز ورسره و،پوه نه شوم، چې څه و. كار مې چې خلاص شو، و مې ويل: څه درسره دي؟ خپل پټو يې لرې كړ؛ حسن او حسين يې پر پښو ناست وو، و یې ويل: دا دواړه زما زامن او زما د لور زامن دي. (او بيا يې دوه ځل ويل) خدايه! ته ښه پوهېږې، دواړه راباندې ډېر ګران دي؛ نو خدايه! پر تا دې ډېر ګران وي.

 

  1. أخبرنا عمرو بن منصور، قال: حدّثنا أبو نعيم، قال: حدّثنا يزيد بن مردانبه عن عبد الرحمان بن أبي نعم، عن أبي سعيد الخدري، قال: قال رسول الله (ص): « الحسن و الحسين سيّدا شباب أهل الجنة».[147]

138- حديث: رسول الله وويل: حسن او حسين د جنتي ځوانانو ښاغلي دي.

 

  1. أخبرني محمّد بن إسماعيل بن إبراهيم، قال: حدّثنا أبونعيم عن سفيان ]الثوري [، عن يزيد بن أبي زياد، عن ابن أبي نعم، عن أبي سعيد الخدري،قال: قال رسول الله (ص): « الحسن و الحسين سيّدا شباب أهل الجنّة ».[148]

 139- حديث: دا حديث هم د پورتني حديث په څېر دى. امام نسائي هغه په بل سند نقل كړى دى: رسول الله وويل: حسن او حسين د جنت د ځوانانو ښاغلي دي.

 

  1. أخبرنا أحمد بن حرب، قال: حدّثنا[محمّد [ بن فضيل عن يزيد ]بن أبي زياد]،عن عبد الرحمان بن أبي نعم، عن أبي سعيد الخدري، عن النبيّ (ص) قال: « إنّ حسناً و حسيناً سيّدا شباب أهل الجنّة ».

ما استثني من ذلك.[149]

140- حديث: دا حديث هم د پورتني حديث په څېر دى. رسول الله وويل: ((حسن او حسين د جنتي ځوانانو ښاغلي دي.)) په دې حديث کې يې څوك نه دي استثناء كړي.

 (لاندې حديث ته اشاره كوي، چې دوه تنه يې استثناء كړي)

 

  1. أخبرنا يعقوب بن أبراهيم و محمّد بن آدم عن مروان[بن معاوية [، عن الحكم بن عبد الرحمان ـ و هو ابن أبي نعم ـ عن أبيه، ‌عن أبي سعيد قال: قال رسول الله (ص) « الحسن و الحسين سيّدا شباب أهل الجنّة إلاّ ابني الخالة عيسي بن مريم، و يحيي بن زكريّا ».[150]

 141- حديث: دا حديث هم د پورتني حديث په څېر دى. رسول الله وويل: ((خو بې زما د ترور (خاله) له زوى عيسى بن مريم او يحيى بن زكريا، حسن او حسين د جنت د ځوانانو ښاغلي دي.))

 

  1. أخبرنا محمّد بن عبد الأعلي، قال: حدّثنا خالد[بن الحارث [، قال: حدّثنا أشعث[بن عبد الملك]، عن الحسن ] البصري [، عن بعض أصحاب رسول الله (ص) ـ قال: ‌يعني أنس بن مالك ـ قال: دخلنا ـ و ربّما قال: دخلت ـ علي رسول الله (ص) و الحسن و الحسين ينقلبان علي بطنه، قال: و يقـول: « ريحانتيّ من هذه الأمّة ».[151]

142- حديث: حضرت انس بن مالك(رض) وايي: د رسول الله كور ته ولاړو- يا ولاړم، چې حسن او حسين، د رسول الله پر نس لوغړېدل (لوبې يې كولې) و یې ويل: ((په دې امت کې دا دواړه، زما دوه خوشبويه ګلان دي.))

 

  1. أخبرني إبراهيم بن يعقوب، قال: حدّثنا وهب بن جرير[بن حازم [ أنّ أباه حدّثه، قال سمعت محمّد بن عبد الله بن أبي يعقوب عن[عبد الرحمان [ بن أبي نعم، قال كنت عند ابن عمر، فأتاه رجل، فسأله عن دم البعوض يكون في ثوبه، أيصلّي به؟ فقال ابن عمر: ممّن أنت؟ قال: من أهل العـراق. قال: من يعذرني من هذا! ! يسألني عن دم البعوض! ! و قد قتلوا ابن رسول الله (ص)؟! سمعت رسول الله (ص) يقول: « هما ريحانتيّ من الدنيا ».[152]

143- حديث: عبدالرحمن بن ابي نعم وايي: له حضرت عبدالله بن عمر سره ناست وو، يو سړى راغى، چې پر جامو يې د ماشي وينه پرته وه. پوښتنه يې وكړه: ايا له دې جامو سره لمونځ كړاى شم؟ ورته يې وويل: د كوم ځاى يې؟ و يې ويل: د عراق يم. عبدالله ورته ويل: هېښنده ده، د ماشي د وينې پوښتنه كوې؛ خو د رسول الله د زوى حسين وينه تويوئ؟ له رسول الله مې اورېدلي: ((حسن او حسين مې ددې دنيا دوه خوشبويه ګلان دي.))

 

  1. أخبرني زكريّا بن يحيي، قال: حدّثنا[محمّد بن يحيي]بن أبي عمر، قال: حدّثنا سفيان[بن عيينة]عن [عبد الله]بن أبي نجيح، عن رجل، قال: سمعت عليّاً علي الممبر بالكوفة يقول: « خطبت إلي رسول الله (ص) فاطمة فزوّجني، فقلت: يا رسول الله، أنا أحبّ إليك أم هي؟ فقال: هي أحبّ إليّ منك، و أنت أعزّ عليّ منها ».[153]

144- حديث: يو سړى وايي: علي(ک) د كوفې پر ممبر ناست و، و یې ويل: پر رسول الله مې د فاطمى بي بي مركه وكړه. رسول الله دا خبره ومنله، رانكاح يې كړه. بيا مې وويل: د الله تعالی رسوله! زه درباندې ډېر ګران يم كه فاطمه؟ راته يې ويل: ((فاطمه را ته له تا او ته راته تر فاطمې ګران يې.))

 

  1. أخبرنا عبد الأعلي بن واصل بن عبد الأعلي، قال: حدّثنا عليّ بن ثابت، قال: حدّثنا منصور بن أبي الأسود عن يزيد بن أبي زياد، عن سليمان بن عبد الله بن الحارث[بن نوفل]،عن جدّه، عن عليّ، قال: « مرضت فعادني رسول الله (ص)، فدخل عليّ و أنا مضطجع، فاتّكأ إلي جنبي، ثمّ سجاني بثوبة، فلمّا رآني قد هدئت قام إلي المسجد يصلّي، فلمّا قضي صلاته جاء فرفع الثوب عنّي، و قال: قم يا عليّ؛ قد برئت فقمت كأنّما لم أشتك شيئاً قبل ذلك، فقال: ما سألت ربّي شيئاً في صلاتي إلاّ أعطاني، و ما سألت لنفسي شيئاً إلاّ و قد سألت لك».[154]

145- حديث: علي(ک) وايي: رنځور شوم، رسول الله مې پوښتنې ته راغى. پر اړخ ويده وم، چې رسول الله مې ترڅنګ كېناست، زه يې تر هغه په خپل څادر کې ونغاړلم، چې احساس يې كړ، چې ښه شوم؛ نو پاڅېد او لمونځ يې وكړ، له لمانځه روسته راغى، څادر يې رانه راټول كړ، و يې ويل: ((علي! پاڅه، ښه شوې.)) پاڅېدم او درد مې نه احساساوه، بيا و یې ویل: ((په لمانځه كې مې چې څه له خدايه غوښتي، راكړي يې دي او چې څه مې ځان ته غوښتي، تاته مې هم غوښتې دي.))

 

  1. أخبرنا القاسم بن زكريّا بن دينار، قال: حدّثنا عليّ ] بن قادم [، قال: حدّثنا جعفر ]بن زياد [ الأحمر عن يزيد بن أبي زياد، عن عبد الله بن الحارث، عن عليّ قال: « وجعت وجعاً شديداً، فأتيت النبيّ (ص)، فأقامني في مكانه، و قام يصلّي، و ألقي عليّ طرف ثوبه، ثمّ قال، ‌قم يا عليّ؛ قد برئت، لا بأس عليك، و ما دعوت لنفسي بشيء إلاّ دعوت لك مثله، و ما دعوت بشيء إلاّ قد استجيب لي ـ أو قال: أعطيت ـ إلاّ أنّه قيل لي: لا نبيّ بعدك ».[155]

146- حديث: علي(ک) وايي: رنځور شوم، سخت درد مې درلود، چې رسول الله ته ورغلم، رسول الله زه پر خپل ځاى كېنولم، د خپل څادر يوه څنډه يې پر ما راواچوله او لمانځه ته ودرېد او (له لمانځه روسته يې) وويل: ((علي! پاڅه ښه شوې، هېڅ تكليف نه لرې. ما چې كوم څيز له خدايه غوښتى، هغه مې تاته هم غوښتی او هر څيز، چې مې غوښتى، الله تعالی راكړى (يا راډالۍ شوى)؛ خو ما ته ويل شوي، چې تر ما روسته بل پېغمبر نه شته. ))

 

  1. أخبرنا محمّد ابن المثنّي عن أبي داود[الطيالسي [، قال حدّثنا شعبة، قال: أخبرني فضيل[بن مسيرة [ أبو معاذ عن الشعبي، عن عليّ،قال: « لمّا رجعت إلي النبيّ (ص) قال لي كلمة ما أحبّ أنّ لي بها الدنيا».

 

147- حديث: دا حديث هم د پخواني حديث يوه برخه ده، چې پکې راغلي: علي(ک) وايي: رسول الله ته ورغلم، يوه خبره يې وكړه، چې له ټولې دنيا راته غوره وه.[156]

 

  1. أخبرنا محمّد بن يحيي بن أيّوب بن أبراهيم، قال: حدّثنا هاشم بن مخلّد ]بن إبراهيم [، قال: حدّثنا عمّي أيّوب بن إبراهيم ـ قال محمّد بن يحيي: و هو جدّي ـ عن إبراهيم ]بن ميمون [ الصائغ، عن أبي إسحاق الهمداني، عن عبد الرحمان بن أبي ليلي: أنّ عليّاً خرج علينا في حرّ شديد، و عليه ثياب الشتاء، و خرج علينا في الشتاء و عليه ثياب الصيف، ثمّ دعا بماء فشرب، ثمّ مسح العرق عن جبهته. فلمّا رجع إلي أبيه قال: يا أبه؛ أ رأيت ما صنع أمير المؤمنين؟ خرج إلينا في الشتاء و عليه ثياب الصيف، و خرج علينا في الصيف و عليه ثياب الشتاء! فقال أبو ليلي: هل فظنت؟ و أخذ بيد ابنه عبد الرحمان، فأتي عليّاً[فقال له الّذي صنع [، فقال له عليّ: « إنّ النبيّ (ص) كان بعث إليّ و أنا أرمد، شديد الرمد، فبزق في عيني، ثمّ قال: افتح عينيك، ففتحتهما فما اشتكيتهما حتّي الساعة، و دعا لي فقال: اللهمّ أذهب عنه الحرّ و البرد. فما وجدت حرّاً و لا برداً حتّي يومي هذا ».[157]

148- حديث: حضرت عبدالرحمن وايي: علي(ک) به په ګرمۍ كې د ژمي او په يخنۍ كې د دوبي جامې اغوستې، په سړه هوا کې يې يخې اوبه څښلې او له تندي يې خولې وچولې. عبدالرحمن خپل پلار ابوليلي ته وويل: پلاره! ايا اميرالمؤمنان دې وليد، چې په ژمي كې د دوبي او په دوبي كې د ژمي جامې اغوندي. ابوليلي وويل: ايا پر دليل يې پوهېږې؟ ابوليلي د عبدالرحمن لاس ونيو، اميرالمؤمنين ته يې بوت او د دې كار لامل يې وپوښته. حضرت علي(ک) وويل: يوه ورځ رسول الله راوغوښتم، حال دا، سترګې مې خوږېدي، رسول الله خپلې توكاڼې پر سترګو راته وموږلې، و یې ویل: ((سترګې دې خلاصې كړه.)) سترګې مې خلاصې كړې، چې لا تر اوسه مې د سترګو درد نه دى ليدلى او بيا يې راته دعا وكړه: ((خدايه! له يخنۍ او ګرم يې وساته.)) چې تر اوسه مې ګرمي او يخني نه ده احساس كړې.

 

  1. أخبرني محمّد بن وهب بن عبد الله بن سماك بن أبي كريمة الحراني، قال: حدّثنا محمّد بن سلمة، قال: حدّثنا[محمّد [ بن إسحاق عن يزيد بن محمّد بن خثيم، عن محمّد بن كعب القرظي، عن محمّد بن خثيم، عن عمّار بن ياسر،قال: كنت أنا و عليّ بن أبي طالب رفيقين في غزوة العشيرة، فلمّا نزلها رسول الله (ص) و أقام بها، رأينا أناساً من بني مدلج يعملون في عين لهم أو في نخل، فقال لي عليّ: « يا أبا اليقظان؛ هل لك] في [ أن نأتي هؤلاء[القوم [ فننظر كيف يعملون »؟ قال: ‌قلت: إن شئت. فجئنا هم فنظرنا إلي عملهم ساعة، ثمّ غشينا النوم فانطلقت أنا و عليّ حتّي اضطجعنا في ظلّ صور من النخل، و في دقعاء من التراب فنمنا، فو الله؛ ما أنبهنا إلاّ رسول الله (ص) يحرّكنا برجله و قد تتربّنا من تلك الدقعاء الّتي نمنا فيها، فيومئذ قال رسول الله (ص) لعليّ: « ما لك يا أبا تراب » لما يري ممّا عليه من التراب، ثمّ قال: « ألا أحدّثكما بأشقي النّاس[رجلين [ »؟ قلنا: بلي يا رسول الله. قال: « أحيمر ثمود الّذي عقر الناقة، و الّذي يضربك يا عليّ؛ علي هذه » و وضع يده علي قرنه « حتّي يبلّ منها هذه » و أخذ بلحيته.

 

بدمرغه انسان د علي(ک) وژونكى دى

149- حديث: حضرت عمار ياسر (رض) وايي: د “عشيره” په غزا كې له علي(ک) سره وم، داچې رسول الله هلته راغلى و؛ نو پاتې شو. د “بني مدلج” د ټبر سړيو په خپلو ويالو يا د کجورو په بڼونو كې كار كاوه. علي(ک) وويل: راځه د هغو كار وګورو. ولاړو او د هغوى كار ته مو كتل، چي خوب راغى او تر سيوري لاندې پر اړخ سملاستو، رسول اكرم په خپله پښه له خوبه راويښ كړو او بدنونه مو پر خاورو شوي وو؛ نو پردې مهال علي(ک) ته يې وويل: ((ابوترابه! پر تا به څه كېږي! ايا دوه بدمرغه انسانان دروښيم؟)) و مو وويل: هو يا رسول الله! رسول الله وويل: ((يو تن (د حيمر په نامه) د ثمود په قوم كې و، چې د “صالح” اوښه يې چو كړه او و یې وژله او علي! هغه چې ستا دغه ځاى په توره وهي.)) او لاس يې د علي(ک) پر سر كېښود، بيا يې د علي(ک) ږيره ونيوه، و یې ويل: ((تردې چې وينه دې دا ځاى سور كړي.))[158]

 

  1. أخبرنا عليّ بن حجر[المروزي [، قال: أخبرنا جرير[بن عبد الحميد] عن مغيرة[بن مقسم]، عن أمّ موسي[سرّية عليّ (ع) [ قالت: قالت أم سلمة: إنّ أحدث الناس عهداً برسول الله (ص) عليّ.

 

علي(ک) رسول اكرم ته خورا نږدې و

150- حديث: حضرت ام سلمه رضي الله عنها (د پېغمبر يوه ښځه) وايي: رسول الله ته نژدې تن حضرت علي(ک) و.[159]

 

  1. أخبرنا محمّد بن قدامة، قال: حدّثنا جرير[بن عبد الحميد [ عن مغيرة ] بن مقسم[،عن أمّ موسي، ‌قالت: قالت أمّ سلمة: و الّذي تحلف به أمّ سلمة؛إن كان أقرب النّاس عهداً برسول الله (ص) علي. قالت: لمّا كان غداة قبض رسول الله (ص)، فأرسل إليه رسول الله (ص)، و كان أري في حاجة أظنّه بعثه فجعل يقول: « جاء عليّ » ثلاث مرّات. قالت: ‌فجاء قبل طلوع الشمس، فلمّا أن جاء عرفنا أنّ له إليه حاجة، فخرجنا من البيت، و كنّا عدنا رسول الله (ص) يومئذ في بيت عائشة، فكنت في آخر من خرج من البيت، ثمّ جلست أدناهنّ من الباب، فأكبّ عليه عليّ فكان آخر النّاس به عهداً، جعل يسارّه و يناجيه.

151- حديث: حضرت ام سلمه بي بي وايي: قسم پر هغه چې ام سلمه پرې قسم خوري، چې علي، رسول الله ته ګران و او زياتوي: پر هغه ورځ چې رسول الله له دنيا تله، په علي(ک) پسې يې څوك ولېږه، په ګومان مې، چې د كوم حاجت لپاره و. موږ پر هغه ورځ د عايشې په خونه كې له رسول الله سره وو، چې رسول اكرم درې ځل وويل: ((علي دې راشي.))

 علي چې راغى، لمر لا راختلى نه و. موږ پوه شو، چې دوى په خپلو كې خبرې لري، له خونې راووتو او زه روستۍ وم، چې راووتم. زه د وره غاړې ته د رسول الله له نورو ښځو سره ناسته وم، چې علي(ک) د پېغمبر خبرو ته غوږ نيولى و؛ رسول الله ورسره خوالې کولې او علي(ک) تر پايه له رسول الله سره و.[160]

 

  1. أخبرنا إسحاق بن إبراهيم[ابن راهويه [ و محمّد بن قدامة و اللفظ له عن جرير[بن عبد الحميد]،عن الأعمش، عن إسماعيل بن رجاء[بن ربيعة الزبيدي [، عن أبيه، عن أبي سعيد الخدري، قال: كنّا جلوساً ننتظر رسول الله (ص)، فخرج إلينا قد انقطع شسع نعله، فرمي بها إلي عليّ فقال: « إنّ منكم من يقاتل علي تأويل القرآن، كما قاتلت علي تنزيله». فقال أبو بكر: أنا؟ قال: « لا ». قال: عمر: أنا؟ قال: « لا، و لكن صاحب النعل ».[161]

 

علي به د قرآن د تاويل لپاره جنګېږي؛ لكه چې

زه یې تنزيل ته جنګېږم

152- حديث: حضرت ابوسعيد خدري (رض) وايي: رسول الله ته په تمه وو، د رسول الله څپلۍ شلېدلې وه، چې راغى، علي(ک) ته يې وركړه، چې و يې ګنډي، بيا يې وويل: ((په تاسو کې څوك شته چې د قرآن د تاويل لپاره به جنګېږي؛ لكه زه یې چې تنزيل د لپاره جنګېږم.)) حضرت ابوبكر وويل: زه يم. رسول الله وويل: نه! حضرت عمر وويل: زه يم. رسول الله وويل: نه. رسول الله وويل: ((هغه چې څپلۍ ګنډي.))

 

  1. أخبرنا يوسف بن عيسي، قال: حدّثتا الفضل بن موسي، قال: ‌حدّثنا الأعمش عن أبي إسحاق، عن سعيد بن وهب، قال: قال عليّ في الرحبة: أنشد بالله من سمع رسول الله (ص) يوم غدير خمّ يقول: الله وليّي و أنا وليّ المؤمنين، و من كنت وليّه فهذا وليّه، اللهمّ؛ وال من والاه، و عاد من عاداه، و انصر من نصره }و اخذل من خذله]». فقال سعيد: قال إلي جنبي ستّة، و قال حارثة بن مضرب: قام عندي ستّة، و قال زيد بن يثيع، قام عندي ستّة.و قال عمرو ذو مرّ: ‌«أحبّ من أحبّه و أبغض من أبغضه».[162]

153- حديث: حضرت سعيد بن وهب وايي: علي(ک) په “رحبه” نومي ځاې کې خلكو ته وويل: پر الله تعالی مو قسم! چاچې په خم غدير کې له رسول الله څخه اورېدلي وي، چې و یې ويل: ((الله تعالی زما پالندوى او ولي دى او زه د مؤمنانو پالندوى او ولي يم. د چاچې زه ولي يم، دا (علي) به یې هم ولي او پالندوى وي. خدايه! د دوستانو يې دوست او د دښمنانو يې دښمن وسه او د هغه مرستندوى شې، چې له علي(ک) سره مرسته كوي (او خوار كړې هغه چې علي(ک) خواروي).)) (پاڅئ او ګواهي وركړئ) حضرت سعيد بن وهب وايي: په څنګ کې مې شپږ تنه پاڅېدل. حضرت حارثه بن مضرب وايي: زما په څنګ کې هم شپږ تنه پاڅېدل. حضرت زيد بن يثيع وايي: زما په څنګ کې هم شپږ تنه پاڅېدل. (او ټولو ګواهي وركړه) عمرو ذومره (د دې پېښې شاهد) وايي: پردې سربېره، رسول الله وويل: ((خدايه! د علي دوستان دوست وګڼه او څوك چې كينه ورسره لري؛ ته هم كينه ورسره ولره.))

  1. أخبرنا عبد الله بن محمّد بن عبد الرحمان[الزهري]، قال: حدّثنا غندر [محمّد بن جعفر [، قال: حدّثنا شعبة، قال: سمعت خالد[الحذّاء [ يحدّث عن سعيد بن أبي الحسن، عن أمّه، عن أمّ سلمة: أنّ رسول الله (ص) قال لعمّار: « تقتلك الفئة الباغية ».[163]

 

 حضرت عمار(رض) به ظالمه ډله وژني

154- حديث: حضرت ام سلمه رضي الله عنها (د پېغمبر يوه مېرمن) وايي: رسول الله، حضرت عمار(رض) ته وويل: عماره! تا به ياغي او ظالمه ډله وژني.

 

  1. أخبرني عمرو بن عليّ،‌قال: حدّثني أبوداود ]الطيالسي [، قال: حدّثنا شعبة، ‌قال: حدّثنا أيّوب ]السختياني [ و خالد ] الحذّاء [ عن الحسن، عن أمّه، عن أمّ سلمة: أنّ رسول الله (ص) قال لعمّار: « تقتلك الفئة الباغية ». قال أبو عبد الرحمان: و قد رواه ابن عون الحسن.[164]

155- حديث: دا حديث د پورتني حديث په څېر دى. امام نسائي هغه په بل سند له ام سلمه بي بي نقل كړى. دا حديث له حسن بصري هم نقل شوى دى.

 

156: أخبرنا حميد بن مسعدة، عن يزيد ـ و هو ابن زريع ـ قال: حدّثنا ] عبد الله [ بن عون، عن الحسن، عن أمّه، عن أمّ سلمة، قالت: لمّا كان يوم الخندق و هو يعاطيهم اللبن و قد اغبرّ شعر صدره قالت: فو الله ما نسيته و هو يقول: « اللهمّ إنّما الخير خير الآخرة، فاغفر للأنصار و المهاجرة ». قالت: و جاء عمّار فقال: « ابن سميّة؛ تقتلك الفئة الباغية ».

156- حديث: حضرت ام سلمه بي بي وايي: د خندق ورځ به مې له ياده و نه وځي. رسول الله به خپلو يارانو ته خښتې وركولې او د سينې وېښتان يې پر خاورو وو. و یې ويل: ((خدايه! يوازې ښېګڼه خو د اخرت ده، انصار او مهاجرين وبښې)) عمار، چې رسول الله ته رانږدې شو، ورته يې وويل: ((د سميه زويه! تا به ظالمه او ياغي ډله وژني.))[165]

 

  1. حدّثنا محمّد بن عبد الأعلي، ‌قال: حدّثنا خالد[ابن الحارث]،قال: حدّثنا ]عبد الله [ بن عون عن الحسن ] البصري [، قال: قالت: أمّ الحسن: قالت أمّ المؤمنين أمّ سلمة: ما نسيت يوم الخندق و هو يعاطيهم اللبن و قد اغبرّه شعره و هو يقول: « اللهمّ إنّ الخير خير الآخرة. فاغفر للأنصار و المهاجرة ». و جاء عمّار، فقال: « يا بن سميّة؛ تقتلك الفئة الباغية[166]».

157- حديث: دا حديث هم د پورتني حديث په څېر دى. امام نسائي په بل سند له ام سلمه نقل كړى دى.

 

158.أخبرنا أحمد بن عبد الله بن الحكم و محمّد بن الوليد، قالا: حدّثنا محمّد بن جعفر ]غندر[. قال: حدّثنا شعبة بن خالد[بن مهران الحذاء [، عن عكرمة، عن أبي سعيد الخدري: أنّ رسول الله (ص) قال لعمّار: « تقتلك الفئة الباغية ».

158- حديث: حضرت ابوسعيد خدري (رض) وايي: رسول الله حضرت عمار(رض) ته وويل: ((ظالمه او ياغي ډله به دې وژني[167].))

 

  1. أخبرنا إسحاق بن أبراهيم ] بن راهويه [، ‌قال: ‌حدّثنا النضر بن شميل عن شعبة، ‌عن أبي مسلمة[سعيد بن يزيد]،عن أبي نضرة[العبدي]،‌عن أبي سعيد الخدري،قال: حدّثني من هو خير منّي أبو قتادة: أنّ رسول الله (ص) قال لعمّار: « بؤساً لك يا بن سميّة ـ و مسح الغبار عن رأسه ـ تقتلك الفئة الباغية ».[168]

159- حديث: حضرت ابوقتاده(رض) وايي: رسول الله، حضرت عمار(رض) ته چې د عمار له سره يې خاورې پاكولې، وويل: ((د سميه زويه! دا پر كوم غم ككړ يې، تا به ظالمه او ياغي ډله وژني.))

 

  1. أخبرنا أحمد بن سليمان، قال: حدّثنا يزيد[بن هارون]،‌قال: أخبرنا العوّام[بن حـوشب]عن الأسود بن مسعود، عن حنظلة بن خويلد، قال: كنت عند معاوية فأتاه رجلان يختصمان في رأس عمّار، يقول كلّ واحد منهما: أنا قتلته، فقال عبد الله بن عمرو: ليطب به أحدكما نفساً لصاحبه، فإنّي سمعت رسول الله يقول: « تقتله الفئة الباغية»[169].

160- حديث: حضرت حنظله د خويلد زوى وايي: له معاويه بن ابي سفيان سره وم، چې دوو تنو، د حضرت عمار(رض) له بدنه غوڅ سر راوړ او شخړه يې شوه، هر يو ويل: ما وژلی. عبدالله (رض) د عمرو العاص زوى (چې هلته حاضر و) وويل: له تاسو دې، يو دا تور داغ له ځانه لرې كړي؛ ځكه له رسول الله مې اورېدلي، چې و یې ويل: ((عمار به ظالمه او ياغي ډله وژني.))

 

  1. أخبرنا محمّد بن االمثنّي، قال: حدّثنا محمّد[بن جعفر غندر]،قال، حدّثنا شعبة عن العوّام بن حوشب، ‌عن رجل من بني شيبان، عن حنظلة بن سويد، ‌قال: جيء برأس عمّار،فقال عبد الله بن عمرو: سمعت رسول الله (ص) يقول: « تقتله الفئة الباغية ».[170]

161- حديث: حضرت حنظله بن سويد وايي: د حضرت عمار(رض) سر يې راوړ، عبدالله (رض) د عمروالعاص زوى هلته حاضر و، و یې ويل: له رسول الله څخه مې اورېدلي، چې و یې ويل: ((عمار به ظالمه او ياغي ډله وژني.))

 

  1. أخبرنا محمّد بن قدامة، قال: حدّثنا جرير [ بن عبد الحميد [عن الأعمش، عن عبد الرحمان[بن زياد مولي بني هاشم]، عن عبد الله بن عمرو، قال: سمعت رسول الله (ص) يقول: « تقتل عمّاراً الفئة الباغية ».[171]

162- حديث: عبدالله (رض) د عمروالعاص زوى وايي: له رسول الله مې اورېدلي چې ويلي یې دي: ((عمار به سرغړانده او باغي ډله ووژني))

 

  1. أخبرنا عبد الله بن محمّد[بن يحيي الطرسوسي]،قال: حدّثنا أبو معاوية [محمـّد بن خازم [، قال: حدّثنا الأعمش عن عبد الرحمان بن زياد، عن عبد الله بن الحارث، قال عبد الله بن عمرو: نحوه. [172]

163- حديث: دا حديث هم د پورتني حديث په څېر دى، چې امام نسائي په بل سند له عبدالله بن عمروالعاص څخه نقل كړى دى.

  1. أخبرنا عمرو بن منصور، قال: حدّثنا أبو نعيم عن سفيان[الثوري [، عن الأعمش، ‌عن عبد الرحمان بن أبي زياد، عن عبد الله بن الحارث، قال: إنّي لأسائر عبد الله بن عمرو و عمرو بن العاص و معاوية، فقال عبد الله بن عمرو: سمعت رسول الله (ص) يقول: « تقتل الفئة الباغية عمّاراً». فقال عمرو لمعاوية: أتسمع ما يقول هذا، فحذفه، قال: نحن قتلناه؟ إنّما قتله من جاء به، لا تزال داحضاً في بولك.[173]

164- حديث: حضرت عبدالله د حارث زوى وايي: له عبدالله بن عمروالعاص، معاويه او عمروالعاص سره ناست وم، چې عبدالله بن عمروالعاص وويل: له رسول الله څخه مې اورېدلي، چې و یې ويل: ((عمار به ظالمه او ياغي ډله وژني)) عمروالعاص معاويه ته وويل: وا دې ورېدل، چې څه يې وويل؟ معاويه بن ابي سفيان هغه شاته ټېل واهه، ورته يې وويل: ما وژلى؟ هغه وژلى، چې (جګړې ته يې) راوستى، ته ثابت قدمه نه يې….

 

  1. أخبرنا محمّد بن المثنّي، قال: حدّثنا عبد الأعلي[بن عبد الأعلي]،‌ قال: حدّثنا داود[بن أبي هند]عن أبي نضرة[العبدي]، عن أبي سعيد الخدري: أنّ رسول الله (ص) قال: « تمرق مارقة من النّاس، سيلي قتلهم أولي الطائفتين بالحقّ ».

 

يوه ډله به له دينه وځي او حق پلوي به يې وژني

165- حديث: رسول الله وويل: يوه ډله به له دينه وځي (خوارج) او يوه ډله به يې وژني، چې پر حق ده ( حضرت علي او ياران يې).[174]

 

  1. أخبرنا قتيبة بن سعيد، قال: حدّثنا أبو عوانة [ الوضّاح بن عبد الله [‌ عن قتادة[بن دعامة]،‌ عن أبي نضرة، عن أبي سعيد الخدري، قال: قال رسول الله (ص): « ستكون أمّتي فرقتين، فتخرج من بينهما مارقة يلي قتلها أولاهما بالحقّ ».

 

166- حديث: رسول الله وويل: ډېر ژر به زما امت دوه ډلې شي، يوه ډله به له دينه ووځي او بله به يې ووژني، چې پر حق ده.

 

  1. أخبرنا عمرو بن عليّ، قال: حدّثنا يحيي[بن سعيد القطّان [، قال: حدّثنا عوف]الأعرابي[، قال: حدّثنا أبو نضره، ‌عن أبي سعيد، قال: قال رسول الله (ص): « تفترق أمّتي فرقتين، يمرق بينهما مارقة تقتلهم أولي الطائفتين بالحقّ».[175]

167- حديث: دا حديث هم د پخواني حديث په څېر دى، امام نسائي په بل سند له حضرت ابوسعيد خدري (رض) نقل كړى دى.

 

  1. أخبرنا سليمان بن عبيد الله بن عمرو الغيلاني، قال: حدّثنا بهز[بن أسد العمّي]عن القاسم ـ و هو ابن الفضل ـ، قال: حدّثنا أبو نضرة عن أبي سعيد: أنّ رسول الله (ص) قال: « تمرق مارقة عند فرقة من النّاس تقتلها أولي الطائفتين بالحقّ ».

168- حديث: رسول الله وويل: امت مې چې څو ډلې شو؛ نو يوه به له دينه وځي او بله ډله، چې پر حق ده، له منځه به يې يوسي[176].

 

  1. أخبرنا محمّد بن عبد الأعلي، قال: حدّثنا المعتمر[بن سليمان [، قال: سمعت أبي، قال: حدّثنا أبو نضرة عن أبي سعيد، عن نبيّ الله (ص) أنّه ذكر ناساً في أمّته يخرجون في فرقة من النّاس، سيما هم التحليق، يمرقون من الدين كما يمرق السهم من الرمية، هم من شرار الخلق ـ أو هم شرّ الخلق ـ تقتلهم أدني الطائفتين إلي الحقّ. قال: و قال كلمة أخري، قلت [ لرجل [ بيني و بينه ما هي؟ قال: أنتم قتلتموهم يا أهل العراق.[177]

169- حديث: حضرت ابوسعيد خدري (رض) وايي: رسول الله په خپل امت کې د داسې ډلې خبر راكړ، چې ((له امته به بېلېږي او نښه يې داده، چې سرونه به يې خريلي وي، له دينه به داسې وځي؛ لكه غشى له ليندۍ؛ دا ډېر ناوړه خلك دي او بله ډله، چې پر حق ده، دوى به له منځه يوسي.))

 راوي وايي: ابوسعيد خدري (رض) په دې خبرې پسې يوه بله خبره هم وكړه، چې ما له هغه سړي وپوښتل، چې زما او ترمنځ يې ولاړ و، چې څه يې وويل: و یې ویل: هغوى، تاسو عراقيانو د امام علي(ک) پر مشرۍ ووژل.

 

  1. أخبرنا عبد الأعلي بن واصل بن عبد الأعلي، قال: حدّثنا محاضر بن المورّع، قال: حدّثنا الأجلح عن حبيب[بن أبي ثابت]أنّه سمع الضحّاك[بن شراحيل] المشرقي يحدّثهم و معهم سعيد بن جبير، و ميمون بن أبي شبيب، و أبو البختري ] سعيد بن فيروز [، و أبو صالح ] ذاكون [، و ذرّ ]‌ بن عبد الله [ الهمداني، و الحسن ] بن عبد الله [‌ العرني: أنّه أبا سعيد الخدري يروي عن رسول الله (ص) في قوم يخرجون من هذه الأمّة، فذكر من صلاتهم، و زكاتهم، و صومهم « يمرقون من الإسلام كما يمرق السهم من الرمية، لا يجاوز القرآن تراقيهم، يخرجون في فرقة من النّاس، يقاتلهم أقرب النّاس إلي الحقّ ».

170- حديث: حضرت ابوسعيد خدري (رض) له رسول الله نه د هغې ډلې په باب روايت كړى، چې له دې امته به بيلېږي (او رسول الله د دوى د لمونځ او روژې څرنګوالى هم ښوولى دى) او ويلې يې دي: ((هغوى به له دينه داسې وځي؛ لكه غشى له ليندۍ؛ قرآن یې له ستوني نه تېرېږي. دوى به زما له امته بېل شي او پر حق ولاړه ډله به ورسره وجنګېږي.))[178]

 

  1. أخبرنا يونس بن عبد الأعلي و الحارث بن مسكين قراءة عليه و أنا أسمع ـ و اللفظ له ـ عن[عبد الله [ بن وهب ] بن مسلم [ قال: أخبرني يونس ] بن يزيد [، عن ] محمّد بن مسلم [ بن شهاب، قـال: أخبرني أبو سلمة بن عبد الرحمان، ‌عن أبي سعيد الخدري، قال: بينا نحن عند رسول الله (ص) و هو يقسم قسماً، أتاه ذو الخويصرة ـ و هو رجل من بني تميم ـ فقال: يا رسول الله اعدل! فقال رسول الله (ص): « و من يعدل إذا لم أعدل؟! قد خبت و خسرت إن لـم أعـدل ». فقال عمر: ائذن لي فيه اضرب عنقه. قال: « دعه فإنّ له أصحاباً يحقر أحدكم صلاته مع صلاتهم، صيامه مع صيامهم، يقرؤون القرآن لا يجاوز تراقيهم، يمرقون من الإسلام مروق السهم من الرمية، ينظر إلي نصله فلا يوجد فيه شيء، ثمّ ينظر إلي رصافه فلا يوجد فيه شيء، ثمّ ينظر إلي نضيه فلا يوجد فيه شيء ـ و هو القدح ـ، ثمّ ينظر إلي قذذه فلا يوجد فيه شيء سبق الفرث و الدم،آيتهم رجل أسود،‌إحدي عضديه مثل ثدي المرأة أو مثل البضعة تدردر يخرجون علي خير فرقة من النّاس». قال أبو سعيد: فأشهد أنّي سمعت هذا من رسول الله (ص)، و أشهد أنّ عليّ بن أبي طالب قاتلهم و أنا معه، فأمر بذلك الرجل فالتمس، فوجد فأتي به حتّي نظرت إليه علي نعت رسول الله (ص) الّذي نعت.

 

له مارقينو سره جګړه د علي(ک) ځانګړنه ده

 171- حديث: حضرت ابوسعيد خدري (رض) وايي: له رسول الله سره وم، چې پر ويش بوخت و، د “ذوالخويصيره” په نوم د “بني تميم” د ټبر يو سړى راغى، رسول الله ته يې وويل: (په ويش کې) عادل وسه. رسول الله وويل: ((كه زه پر عدالت چلن و نه کړم؛ نو څوك به عدالت وكړي؟! كه عدالت و نه کړم؛ نو زيان مې كړى.)) حضرت عمر وويل: اجازه راكړه، چې سر ترې غوڅ كړم.

رسول الله وويل: ((پرېږده يې! داسې ياران به لري، چې ستاسو لمونځ او روژې به یې پر وړاندې هېڅ هم نه وي؛ قرآن به یې له ستوني نه تېرېږي، له اسلامه به داسې وځي؛ لكه غشى له ليندۍ، دا غشى به تېره نه وي، چې بدن پرې غوڅ شي. نښه يې داده، چې يو سړى پکې دى، چې تور مخ لري (لنډ لاسونه لري) او يو مټ يې د ښځې د تي په شان او يا د غوښې د بوټۍ په شان خوځېږي او هغوى به د دې امت له غوره خلكو سره جنګېږي.))

 حضرت ابوسعيد وايي: ګواهي وركوم، چې دا خبره مې له رسول الله څخه واورېده او علي بن ابيطالب ورسره وجنګېد او زه هم ورسره وم. (علي(ک) له خوارجو سره له جګړې روسته) حکم وكړ، چې هغه تورمخى پيدا كړئ. د هغه مړى يې پيدا كړ، چې ور و مې ليدل؛ نو هغه ځانګړنې مې پکې وموندې، چې رسول الله یې په باب ويلې وې[179].

 

  1. أخبرنا محمّد بن المصفي بن بهلول، قال: حدّثنا الوليد بن مسلم. قال ]ابن المصفّي]: و حدّثنا بقيّة بن الوليد و ذكر آخر، قالوا: حدّثنا ]عبد الرحمان بن عمرو [ و الضحّاك[المشرقي]،عن أبي سعيد الخدري، قال: بينما رسول الله (ص) يقسم ذات يوم قسماً فقال ذو الخويصرة التميمي: يا رسول الله اعدل. قال: « و يحك و من يعدل إذا لم أعدل »؟‌ فقام عمر فقال: يا رسول الله ائذن لي حتّي أضرب عنقه. فقال له رسول الله (ص): « لا أصحاباً يحتقر أحدكم صلاته مع صلاتهم، صيامه مع صيامهم، يمرقون من الدين مروق السهم من الرمية، حتّي أنّ أحدهم لينظر إلي نصله فلا يجد فيه شيئاً، ثمّ ينظر إلي رصافه فلا يجد فيه شيئاً، ثمّ ينظر إلي نضيه فلا يجد فيه شيئاً، ثمّ ينظر إلي قذذه فلا يجد فيه شيئاً سبق الفرث و الدم، يخرجون علي خير فرقة من النّاس، آيتهم رجل أدعج، إحدي يديه مثل ثدي المـرأة أو كالبضعة تدردر ». قال أبو سعيد: أشهد لسمعت هذا من رسول الله (ص)، و أشهد أنّي كنت مع عليّ بن أبي طالب حين قاتلهم، فأرسل إلي القتلي فأتي به علي النعت الّذي نعت رسول الله (ص).[180]

172- حديث: دا حديث هم د پورتني حديث په څېر دى. امام نسائي په بل سند له حضرت ابوسعيد خدري (رض) نقل كړى دى.

 

  1. قال الحارث بن مسكين قراءة عليه و أنا أسمع عن[عبد الله]بن وهب[بن مسلم]، قال: أخبرني عمرو بن الحارث، عن بكير بن الأشج، عن يسر بن سعيد، عن عبيد الله بن أبي رافع: أنّ الحرورية لمّا خرجت مع عليّ بن أبي طالب، فقالوا: لا حكم إلاّ لله، قال عليّ « كلمة حقّ أريد بها باطل، إنّ رسول الله (ص) وصف لي ناساً، إنّي لأعرف صفتهم في هؤلاء الّذين يقولون الحقّ بألسنتهم لا يجوز هذا منهم ـ و أشار إلي حلقه ـ، من أبغض خلق الله إليه، منهم أسود إحدي يديه طبي شاة أو حلمة ثدي ».[181]

173- حديث: حضرت عبيدالله د ابورافع زوى وايي: د “حروريه” ډله (خوارج) چې د حضرت علي(ک) پرخلاف راپاڅېده، چغې يې وهلې: (لاحكم الا الله =حكم يوازې د الله دى) حضرت علي(ک) وويل: دا حق خبره ده؛ خو تاسې يې په باطله اراده كوئ. رسول الله راته د يوې ډلې ځانګړنې ويلې وې، چې اوس یې په تاسو کې وينم، د حق خبرې كوئ؛ خو عمل پرې نه کوئ. هغوى د الله تعالی ناوړه مخلوقات دي، د دوى په منځ کې يو تورمخى سړى دى، چې غوڅ لاس يې د مېږې د تي يا د تي په څېر دى. علي(ک) چې ورسره وجنګېد؛ و يې ويل: په مړيو کې په هغه سړي پسې وګرځئ. دوه درې ځل يې مړي ولټول؛ خو پيدا يې نه کړ. حضرت علي(ک) وويل: وګرځئ (په لټه کې شئ) پر الله تعالی قسم، چې هېڅكله مې دروغ نه دي ويلي او نه مې له رسول الله اورېدلي؛ نو د هغه سړى مړى يې په يوه كنډره كې پيدا كړ او د حضرت علي(ک) مخې ته يې كېښود.

عبيدالله وايي: زه په دې پېښه کې حاضر وم او د علي(ک) د خبرو هم شاهد وم.

 

  1. أخبرنا محمّد بن معاوية بن يزيد، قال: حدّثنا عليّ بن هاشم[بن البريد [ عن الأعمش، عن خيثمة[بن عبد الرحمان [‌، عن سويد بن غفلة، قال: سمعت عليّاً يقول: « إذا حدّثتكم عن نفسي فإنّ الحرب خدعة، و إذا حدّثتكم عن رسول الله (ص) فلأن أخّر من السماء أحبّ إليّ من أن أكذب علي رسول الله (ص)، سمعت رسول الله (ص) يقول: يخرج قوم أحداث الأسنان، سفهاء الأحلام، يقولون من خير قول البريّة،لا يجاوز إيمانهم حناجرهم، يمرقون من الدين كما يمرق السهم من الرمية،‌فإن أدركتهم فاقتلهم، ‌فإنّ في قتلهم أجراً لمن قتلهم يوم القيامة ».

174- حديث: حضرت سويد بن غفله وايي: له علي(ک) نه مې واورېدل، چې و یې ويل: زه چې درته (له دښمن سره د جګړې په باب) څه ووايم، امكان لري، چې و نه شي(ځكه په جګړه کې چل روا دى)؛ خو كه د رسول الله له خولې مې درته خبره وكړه؛ نو هغه به هرومرو پېښېږي، زه به له اسمانه راګوزار شم؛ خو په رسول الله پسې به دروغ و نه تړم. له رسول الله نه مې اورېدلي، چې و یې ويل: ((يوه نوې او بې عقله ډله به راپيدا شي، د خلكو د خوښې خبرې به كوي، يوازې په خوله به ايمان لري، له دينه داسې وځې؛ لكه غشى له ليندۍ. (علي! ) كه و دې ليدل، و يې وژنه؛ ځكه د قيامت پر ورځ یې وژونكيو ته بېل اجر شته.[182]))

 

  1. أخبرنا أحمد بن سليمان ] الرهاوي [ و القاسم بن زكريّا، قالا: حدّثنا عبيد الله[بن موسي]،عن إسرائيل[بن يونس]، عن[جدّه]أبي إسحاق،عن سويد بن غفلة،‌عن عليّ قال: « قال رسول الله (ص): يخرج قوم من آخر الزمان يقرؤون القرآن لا يجاوز تراقيهم، يمرقون من الدين كما يمرق السهم من الرمية،‌ قتالهم حقّ علي كلّ مسلم».[183]

175- حديث: رسول الله وويل: “په اخره زمانه کې به يوه ډله راپيدا شي، چې قرآن به وايي؛ خو عمل به پرې نه کوي. له دينه به داسې وځي؛ لكه غشى له ليندۍ او ورسره جنګېدل پر هر مسلمان حق دى.

 

  1. أخبرني زكريّا بن يحيي، قال: حدّثنا[أبو كريب]محمّد بن العلاء، قال: حدّثنا إبراهيم بن يوسف[بن إسحاق بن أبي إسحاق]، عن أبيه، عن أبي إسحاق، عن أبي قيس الأودي، عن سويد بن غفلة، ‌عن عليّ، عن النبيّ (ص) قال: « يخرج في آخر الزمان قوم يقرؤون القرآن لا يجاوز تراقيهم، يمرقون من الدين مروق السهم من الرمية، قتالهم حقّ علي كلّ مسلم، سيماهم[التحليق [ ».[184]

176 -حديث: دا حديث هم د پورتني حديث په څېر دى. امام نسائي په بل سند له رسول الله نقل كړى. له پورتني حديث سره يې توپير دادى، چې يوه بله نښه يې هم ښوولې، چې ويلي يې دي: ((له نښو يې يوه هم د سر خريل دي. ))

 

  1. أخبرنا أحمد بن بكار الحراني،قال: حدّثنا] مخلّد بن يزيد [‌، قال: حدّثنا إسرائيل ] بن يونس [، عن إبراهيم بن عبد الأعلي، عن طارق بن زياد، قال: خرجنا مع عليّ إلي الخوارج فقتلهم، ثمّ قال: « انظروا فإنّ نبي الله (ص) قال: إنّه سيخرج قوم يتكلّمون بالحقّ لا يجاوز حلوقهم، يخرجون من الحقّ كما يخرج السهم من الرمية، سيما هم أنّ فيهم رجلاً أسود مخدج اليد، في يده شعرات سود. إن كان هو فقد قتلتم شرّ النّاس، و إن لـم يكن هو فقد قتلتم خير النّاس ». فبكينا ثمّ قال: « اطلبوا ». فطلبنا فوجدنا المخدج، فخررنا سجوداً و خرّ عليّ معنا ساجداً غير أنّه قال: « يتكلّمون بكلمة الحقّ»[185]

177- حديث: حضرت طارق بن زياد وايي: له علي(ک) سره د خوارجو جګړې ته روان شو. علي(ک) هغوى له منځه يووړل، و یې ويل: وګورئ، رسول الله ويلي وو: ژر به يوه ډله راپيدا شي، چې د حق خبرې به كوي؛ خو له ستوني به يې نه تېرېږي، هغوى له حقه داسې دباندې راوځي؛ لكه غشى له ليندۍ او نښه يې داده، چې پکې يو تورمخى او لنډ لاسى سړى دى، چې پر لنډ لاس يې تور وېښتان دي. كه هغه سړى (په مړيو کې) و؛ نو د دې امت له ټولو ناوړه به مو وژلى وي او كه پکې نه و؛ نو ښه خلک به مو وژلي وي. موږ په ژړا شو (چې هسې نه پکې نه وي)؛ په لټه مو پيل وكړ، د سړي مړى مو پيدا كړ او د شكر سجده مو وكړه. علي(ک) هم راسره سجده وكړه، و یې ويل: په باطله اراده يې د حق خبره كوله او پر حق يې عمل نكاوه.

 

  1. أخبرنا الحسن بن مدرك، قال: حدّثنا يحيي بن حمّاد، قال: أخبرنا أبو عوانة، قال: أخبرنا أبو بلج يحيي بن سليم بن بلج، قال: أخبرني أبي، سليم بن بلج: أنّه كان مع علي في النهروان قال: كنت قبل ذلك أصارع رجلاً علي يده شيء فقلت: ما شأن يدك؟ قال: أكلها بعير. فلمّا كان يوم النهروان و قتل عليّ الحروريّة، فجزع عليّ من قتلهم حين لم يجد ذا الثدي، فطاف حتّي وجده في ساقية، فقال: « صدق الله و بلّغ رسوله » و قال: في منكبه ثلاث شعرات مثل حلمة الثدي.[186]

178- حديث: حضرت يحيى د سليم بن بلج زوى وايي: پلار مې د “نهروان” په جګړه كې له علي(ک) سر و، و یې ویل: د نهروان له جګړې مخکې، له يوه سړي سره مخ شوم، يو لاس يې نيم و. و مې ويل: پر لاس دې څه شوي؟ و یې ویل: اوښ خوړلى دى. د نهروان له جګړې روسته، هغه سړى مو پيدا نه کړ، چې لاس يې د ښځې د تي په څېر و؛ خواشيني وو، پلټنه مو پيل كړه، چې د هغه مړى مو په يوه لښتي کې پيدا كړ. علي(ک) وويل: الله تعالی رښتيا وويل او رسول يې هم، د هغه پېغام (څنګه چې و) موږ ته راورساوه؛ ځكه رسول الله په خوارجو کې د داسې سړي له شتونه خبر كړي يو. پلار مې وويل: د تي په څېر پر لاس يې درې تاره ويښتان هم وو.”

 

  1. أخبرنا عليّ بن المنذر، قال: أخبرنا[محمّد]بن فضيل، قال: حدّثنا عاصم بن كليب[بن شهاب]الجرمي، عن أبيه، قال: كنت عند عليّ جالساً إذ دخل رجل، عليه ثياب السفر، قال: ـ و عليّ يكلّم النّاس و يكلّمونه فقال: ـ يا أمير المؤمنين أتأذن أن أتكلّم؟ فلم يلتفت إليه و شغله ما هو فيه، فجلست إلي الـرجل فسألته: ما خبرك؟ قال: كنت معتمراً فلقيت عائشة فقالت لي: هؤلاء القوم الّذين خرجوا في أرضكـم يسمّـون حروريّة؟ قلت: خرجوا في موضع يسمّي حروراء فسمّوا بذلك. فقالت طوبي لمن شهد هلكتهم، لو شاء ابن أبي طالب لأخبركم خبرهم، قال: فجئت أسأله عن خبرهم. فلمّا فرغ عليّ قال: « أين المستأذن »؟ فقصّ عليه كم قصّ علينا، قال ] علي [: « إنّي دخلت علي رسول الله (ص) و ليس عنده أحد غير عائشة أمّ المؤمنين، فقال لي: كيف أنت يا عليّ و قوم كذا و كذا؟‌ قلت: الله و رسوله أعلم. و قال ثمّ أشار بيده فقال: قوم يخرجون من المشرق يقرؤون القرآن لا يجاوز تراقيهم، يمرقون من الدين كما يمرق السهم من الرمية، فيهم رجل مخدج كأنّ يده ثدي. أنشد كم بالله؛ أخبرتكم بهم؟‌ ـ قالوا: نعم. قال: ـ أناشدكم بالله أخبرتكم أنّه فيهم؟ ـ قالوا: نعم. قال: فاتيموني فأخبرتموني أنّه ليس فيهم، فحلفت لكم بالله أنّة فيهم فأتيتموني به تجرونه كما نعتّ لكم؟‌ ـ قالوا: نعم. قال: ـ صدق الله و رسوله ».

 

له خوارجو سره د جګړې ثواب

179-حديث: حضرت كليب جرمي وايي: له علي(ک) سره وو، له خلكو سره يې خبرې كولې، چې يو سړى راورسېد؛ د سفر جامې يې اغوستې وې، و يې ويل: اميرالمؤمنان! د يوې خبرې اجازه راكړه: حضرت علي(ک) پر خبرو بوخت و او دې سړي ته يې توجه و نه کړه. ما ترې وپوښتل: څه خبره ده. و یې ویل: ايا هغوى، چې له سيمې مو وتلي، حروريه نومېږي؟ و مې ويل: هو؛ ځكه له كومې سيمې، چې وتلي، ورته “حر وراء” وايي؛ نوځکه ورته حروريه وايي. حضرت عايشې بي بي وويل: هغه به څومره نېكمرغه وي، چې دوى له منځه يوسي. كه علي بن ابيطالب وغواړي؛ نو تاسې به د دوى له جريانه خبر كړم، زه د همدې لپاره راغلى يم، چې د دوى په باب له علي(ک) معلومات واخلم. څنګه چې د علي(ک) خبرې پای ته ورسېدې، و يې ويل: چا د خبرو اجازه غوښته؟ هغه سړي حضرت علي(ک) ته قيصه وکړه؛ لكه چې څنګه يې ماته كړې وه. علي(ک) وويل: زه د رسول الله كور ته ولاړم، چې بې له عايشې بي بي، بل څوك ورسره نه و. رسول الله وويل: ((له داسې ډلې سره به څه كوې، چې داسې او هاغسې به وي؟)) ما وويل: الله تعالی او رسول يې ښه پوهېږي. رسول الله په خپل لاس ختيځ ته اشاره كوله، و یې ويل: ((له ختيځه به يوه ډله راپيدا شي، چې قرآن شريف به وايي؛ خو له ستوني به يې نه تېرېږي، له دينه به داسې وځي؛ لكه غشى له ليندۍ. په منځ کې يې يو لنډلاسى دی، چې لاس يې د تي په څېر دى.)) علي(ک) وويل: پر الله تعالی مو قسم! ايا له داسې ډلې مې خبر نه کړئ؟ وويل شول: هو! علي(ک) وويل: پر الله تعالی مو قسم، ايا تاسې ته مې نه ول ويلي چې داسې سړى به پکې وي. وويل شو: هو! علي(ک) وويل: راغلئ او راته مو وويل، چې داسې سړى پکې نشته، بيا مې پر الله تعالی قسم دركړ، چې په يقين داسې سړى پکې شته (لټه مو پيل كړه، چې مړى يې پيدا شو) او ماته مو راوست او هماغسې و؛ لكه څنګه مې چې درته ويلي وو. وويل شو: هو! نو بيا علي(ک) وويل: ((رسول الله رښتيا ويلي وو.))[187]

 

  1. أخبرنا محمّد بن العلاء، قال: حدّثنا أبو معاوية] محمّد بن خازم [ عن الأعمش، عن زيد ـ و هو ابن وهب ـ عن عليّ بن أبي طالب، قال: لمّا كان يوم النهروان لقي الخوارج فلم يبرحوا حتّي شجروا بالرماح، فقتلوا جميعاً، قال علي: « اطلبوا ذا الثدية ». فطلبوه[فلم يجدوه، فقال علي: « ما كذبت و لا كذبت، اطلبوه ». فطلبوه]فوجدوه في وهدة من الأرض عليه ناس من القتلي، فإذا رجل علي يده مثل سبلات السنور، فكبّر عليّ و النّاس، و أعجبهم ذلك.[188]

180- حديث: حضرت زيد بن وهب(رض) وايي: علي(ک) د نهروان پر ورځ له خوارجو سره پر جګړه بوخت شو، ډېر وخت تير نه شو، چې وځپل شول. بيا علي(ک) وويل: ((هغه سړى پيدا كړئ، چې لاس يې د تي په څېر دى))؛ خو پيدا يې نه کړ. علي(ک) وويل: ((هېڅكله مې دروغ نه دي ويلي او له رسول الله مې هم دروغ نه دي اورېدلي؛ بيا يې په لټه کې شئ.)) خلك په لټه کې شول او هغه يې په يوه كنده کې تر مړيو لاندې وموند. د سړي پر لاس د پيشو د برېتو په څېر ويښتان وو. بيا علي(ک) او خلكو تكبير ووايه او له دې پېښې حيران وو.

 

 

  1. أخبرنا عبد الأعلي بن واصل بن عبد الأعلي، قال: حدّثنا الفضل بن دكين، عن موسي بن قيس الحضرمي، عن سلمة بن كهيل، عن زيد بن وهب، قال: خطبنا عليّ بقنطرة الديزجان، فقال: « إنّه قد ذكر لي خارجة تخرج من قبل المشرق و فيهم ذو الثدية » فقاتلهم، فقالت الحرورية بعضهم لبعض: لا تكلّموه فيردّكم كما ردّكم يوم حروراء، فشجر بعضهم بعضاً بالرماح، فقال رجل من أصحاب عليّ: اقطعوا العوالي. ـ و العوالي: الرماح ـ فداروا و استداروا، و قتل من أصحاب عليّ اثني عشر رجلاً أو ثلاثة عشر رجلاً، فقال عليّ: « التمسوا المخدج ». و ذلك في يوم شات فقالوا: ما نقدر عليه. فركب عليّ بغلة النبيّ (ص) الشهباء، فأتي وهدة من الأرض، فقال: « التمسوه في هؤلاء ». فأخرج فقال: « ما كذبت و لا كذبت ». ـ فقال: ـ اعملوا و لا تتّكلوا، لو لا إنّي أخاف أن تتّكلوا لأخبرتكم بما قضي الله لكم علي لسانه ـ يعني النبيّ (ص) ـ و لقد شهدنا ناس باليمن. قالوا: كيف يا أمير المؤمنين؟ قال: كان هواهم معنا ». [189]

181 حديث: حضرت زيد بن وهب وايي: علي(ک) راته په “ديزجان” نومي ځاى کې وينا وكړه، و يې ويل: ((راته ويل شوي: له ختيځه به يوه ډله راوځي، چې د يو تي خاوند به په کې وي او راته امر شوى، چې ورسره وجنګېږم.)) خوارجو يو بل ته وويل: ورسره خبرې مه کوئ، هغه مو د “حروراء” د ورځې، له جګړى ژغوري. جګړه پيل شوه او د علي(ک) له يارانو يوه چغه كړه. په نېزه يې ووژنئ! خوارج کلابند شول. په دې جګړه کې د علي(ک) له يارانو دولس يا ديارلس تنه شهيدان شول. بيا علي(ک) وويل: ((د نيملاسي سړي په لټه کې شئ.)) ډېره سړه ورځ وه. علي(ک) ته وويل شو: موږ ورپسې نه شو ګرځېداى. بيا په خپله حضرت علي(ک) د رسول الله پر غاترې (شهباء) سپور شو، په لټه کې یې شو او له هغې كندې يې راوایست چې مړي پکې وو. بيا علي(ک) وويل: ((هېڅكله مې دروغ نه دي ويلي او نه مې له رسول الله اورېدلي، د عمل خاوندان شئ او خپل كارونه بل ته مه سپارئ. كه له كارونو د ځان پټونې وېره نه واى او كارونه مو بل ته نه سپارلاى؛ نو تاسې به مې له هغه څه خبر كړي واى، چې الله تعالی په دې باب ټاکلي او د رسول الله په خوله يې ويلي.)) بيا علي(ک) وويل: ((په موږ کې د يمن خلك شته؟)) وويل شول: څنګه امير المؤمنان؟! حضرت علي(ک) وويل: ((ځكه زړونه يې له موږ سره دي.))

 

  1. أخبرنا العبّاس بن عبد العظيم، قال: حدّثنا عبد الرزاق[بن همام [، قال: أخبرنا عبد الملك بن أبي سليمان، عن سلمة بن كهيل، قال: حدّثنا زيد بن وهب: أنّه كان في الجيش الّذين كانوا مع عليّ الّذين ساروا إلي الخوارج، فقال عليّ: « أيّها النّاس؛ إنّي سمعت رسول الله (ص) يقول: سيخرج قوم من أمّتي يقرؤون القرآن، ليس قراءتكم إلي قراءتهم بشيء، و لا صلاتكم إلي صلاتهم بشيء، و لا صيامكم إلي صيامهم بشيء، يقرؤون القرآن يحسبون أنّه لهم و هو عليهم، لا تجاوز صلاتهم تراقيهم، يمرقون من الإسلام كما يمرق السهم من الرمية، لو يعلم الجيش الّذين يصيبونهم ما قضي لهم علي لسان نبيّهم (ص) لاتّكلوا عن العمل، و آية ذلك أنّ فيهم رجلاً عضد و ليست له ذراع، علي رأس عضده مثل حلمة ثدي المرأة، عليه شعرات بيض، [لهُ فتذهبون إلي معاوية و أهل الشام، و تتركون هؤلاء يخلفونكم في ذراريكم و أموالكم؟! و الله! إنّي لأرجو أن يكونوا هؤلاء القوم فإنّهم قد سفكوا الدم الحرام، و أغاروا في سرح النّاس، فسيروا علي اسم الله]».قال سلمة: فنزّلني زيد منزلاً حتّي مررنا علي قنطرة[فلما التقيناو [ علي الخوارج عبد الله بن وهب الراسبي، فقال لهم: ألقوا الرماح و سلّوا سيوفكم من جفونها، فإنّي أخاف أن يناشدوكم] كما ناشدوكم يوم حروراء [. قال: فسلوا السيوف و ألقوا جفونها، و شجرهم النّاس ـ يعني برماحهم ـ فقتل بعضهم علي بعض، و ما أصيب من الناس يومئذ ألاّ رجلان. قال عليّ: « التمسوا فيهم المخدج ». فلم يجدوه، فقام عليّ بنفسه حتّي اتى أناساً قتلي بعضهم علي بعض. قال: «جرّدوهم».فوجده مما يلي الأرض فكبّر عليّ و قال: « صدق الله و بلّغ رسوله (ص) ». فقام إليه عبيدة السلماني، فقال: يا أمير المؤمنين، الله الّذي لا إله إلاّ هو سمعت هذا الحديث من رسول الله (ص)؟ قال: إي والله الّذي لا إله إلاّ هو لسمعته من رسول الله (ص). حتّي استحلفه ثلاثاً و هو يحلف له.

 

182- حديث: حضرت زيد بن وهب (رض) له خوارجو سره په جګړه کې له حضرت علي(ک) سره و.[190]

 

  1. أخبرنا قتيبه بن سعيد، قال: حدّثنا[محمّد بن إبراهيم [ بن أبي عدي، عن[عبد الله[ بن عون، عن محمّد[بن سيرين [، عن عبيدة[السلماني [، قال: قال عليّ: « لولا أن تبطروا لأنبأتكم ما وعد الله الّذين يقتلونهم علي لسان محمّد (ص) ». فقلت: أنت سمعته من رسول الله (ص)؟ قال: « إي و ربّ الكعبة، إي و ربّ الكعبة، إي و ربّ الكعبة ».

 

18٣- حديث: حضرت عبديه سلماني وايي: د نهروان خوارج، چې وځپل شول. علي(ک) وويل: ((په مړيو کې په لنډلاسي سړي پسې وګرځئ! كېداى شي، دا هماغه ډله وي، چې رسول الله ترې خبر كړى وم.)) تر لټې روسته مو مړى وموند او حضرت علي ته مو وښود. علي(ک) درې ځل تكبير ووايه، و يې ويل: ((كه نه مغرورېدئ؛ نو له خوارجو سره د جګړې له ثوابه مې خبرولئ.)) عبيده وايي: علي(ک) ته مې وويل: ايا په خپله مو داسې له رسول الله اورېدلي دي؟ درې ځل يې وويل: ((هو! د كعبې پر څښتن قسم! [191]))

 

18٤. أخبرنا محمّد بن عبيد بن محمّد، قال: حدّثنا أبو مالك عمرو ـ و هو ابن هاشم ـ، [عن إسماعيل ـ و هو ابن أبي خالد ـ قال: أخبرني عمرو بن قيس، عن المنهال بن عمرو]، عن زرّ بن حبيش، أنّه سمع عليّاً يقول: « أنا فقأت عين الفتنة، و لولا أنا ما قوتل أهل النهروان[و أهل الجمل]، و لولا أنّي أخشي أن تتركوا العمل لأخبرتكم بالّذي قضي الله[عزّ و جلّ]علي لسان نبيّكم (ص) لمن قاتلهم مبصراً لضلالتهم، عارفاً بالهدي الّذي نحن عليه ».

18٤- حديث: حضرت زر بن حبيش وايي: له علي(ک) څخه مې اورېدلي، چې و يې ويل: ((د فتنې جرړه مې وایسته، بې له ما، چا له نهروان (او اهل جمل) سره جګړه نه شوه كړاى، كه له كاره د لاس اخستو وېره نه واى، چې اوږې وباسئ؛ نو تاسې به مې له هغه څه خبر كړي واى، چې الله تعالی ټاکلي او رسول الله ويلي؛ د هغه ثواب په باب، چې تاسې جګړه وكړه او پر بې لارۍ يې پوه او پر خپل سم لاريتوب هم پوهېدئ.[192]

 

18٥. أخبرنا عمرو بن عليّ، قال: حدّثنا عبد الرحمان بن مهدي، قال: حدّثنا عكرمة بن عمّار، قـال: حدّثنا أبو زميل[سماك بن الوليد]، قال: حدّثني عبد الله بن عبّاس، قال: لمّا خرجت الحروريّة اعتزلوا في دار و كانوا سِتّة آلاف، فقلت لعلي: يا أمير المؤمنين أبرد بالصلاة لعليّ أكلّم هؤلاء القوم. قـال: « إنّي أخافهم عليك » قلت: كلاّ. فلبست و ترجّلت و دخلت عليهم في دار نصف النهار و هم يأكلون، فقالوا: مرحباً بك يا ابن عبّاس، فما جاء بك؟! قلت لهم: أتيتكم من عند أصحاب النبيّ (ص) المهاجرين و الأنصار، و من عند ابن عمّ النبيّ (ص) و صهره، و عليهم نزل القرآن، فهم أعلم بتأويله منكم، و ليس فيكم منهم أحد، ‌لأبلغكم ما يقولون، ‌و أبلغهم ما تقولون. فانتحي لي نفر منهم، قلـت: هاتـوا ما نقمتم علي أصحاب رسول الله (ص) و ابن عمّه؟ قالوا: ثلاث. قلت: ما هنّ؟ قالـوا: أمّـا إحـداهنّ: فإنّه حكّم الرجال في أمر الله، و قال الله: (إِن الحكم إلاّ لله)[58 / الأنعام: 6، 40 و 67 / يوسف: 12 [ ما شأن الرجال و الحكم؟ قلت: هذه واحدة. قالوا: و أمّا الثانية: فإنّه قاتل و لم يسب [سباهم [ و لم يغنم، و إن كانوا كفّاراً لقد حلّ سبيهم، و لئن كانوا مؤمنين ما حلّ سبيهم و لا قتالهم. قلت: هذه ثنتان، فما الثالثة؟ و ذكر كلمة معناها: قالوا: محي نفسه من أمير المؤمنين، فإن لم يكن أمير المؤمنين فهو أمير الكافرين. قلت: هل عندكم شيء غير هذا؟ قالوا: حسبنا هذا. قلت لهم: أ رأيتكم إن قرأت عليكم من كتاب الله جلّ ثناؤه و سنّة نبيّه (ص) ما يردّ قولكم أترجعون؟ قالوا: نعم. قلت: أمّا قولكم: « حكّم الرجال في أمر الله » فإنّي أقرأ عليكم في كتاب الله أن قد صيّر الله حكمه إلي الرجال في ثمن ربع درهم، فأمر الله تبارك و تعالي أن يحكّموا فيه، أ رأيت قول الله تبارك و تعالي: (يا أيّها الّذين آمنوا لا تقتلوا الصّيد و أنتم حرم و من قتله منكم فجزاء مثل ما قتل من النّعم يحكم به ذوا عدل منكم)[95 / المائدة: 5 [ و كان حكم الله أنّه صيّره إلي الرجال يحكمون فيه، و لو شاء يحكم فيه، فجاز من حكم الرجال، أنشدكم بالله أحكم الرجال في صلاح ذات البين و حقن دمائهم أفضل أو في أرنب؟ قالوا: بلي، بل في هذا أفضل. و في المرأة و زوجها[قال الله عزّ وجلّ]: (و إن خفتم شقاق بينهما فابعثوا حكماً من أهله و حكماً من أهلها)[35 / النساء: 4]فنشدتكم بالله حكم الرجال في صلاح ذات بينهم و حقن دمائهم أفضل من حكمهم في بضع امرأة؟‌ خرجت من هذه؟‌ قالوا: نعم. قلت: و أمّا قولكم: « قاتل و لم يسب و لم يغنم» أفتسبون أمّكم عائشة تستحلّون منها ما تستحلّون من غيرها و هي أمّكم؟‌ فإن قلتم: إنّا نستحلّ منها ما نستحلّ من غيرها فقد كفرتم، و إن قلتم: ليست بأمّنا فقد كفرتم، (النبيّ أولي بالمؤمنين من أنفسهم و أزواجه أمّهاتهم)[6 / الأحزاب: 33]فأنتم بين ضلالتين فأتوا منها بمخرج؟ أ فخرجت من هذه؟ قالوا: نعم. و أمّا محي نفسه من أمير المؤمنين فأنا آتيكم بما ترضون، أنّ نبيّ الله (ص) يوم الحديبيّة صالح المشركين فقال لعليّ: « اكتب يا عليّ: هذا ما صالح عليه محمّد رسول الله ». قالوا: لو نعلم أنّك رسول الله ما قاتلناك. فقال رسول الله (ص): « امح يا عليّ، اللهمّ إنّك تعلم أنّي رسول الله، امح يا علي و اكتب: هذا ما صالح عليه محمّد بن عبد الله ». و الله لرسول الله (ص) خير من عليّ و قد محا نفسه، و لم يكن محوه نفسه ذلك محاه من النبوّه، أخرجت من هذه؟‌ قالوا: نعم. فرجع منهم ألفان و خرج سائرهم، فقتلوا علي ضلالتهم، قتلهم المهاجرون و الأنصار.

 

18٥- حديث: حضرت عبدالله بن عباس(رض) وايي: حروريه، چې شپږ زره تنه ول، د علي(ک) له لښكره ووتل؛ خو له نورو سره یوځای نه شول او په يوه ځاى کې راټول شول. هغه مهال مې علي(ک) ته وويل: لمونځ ژر وكړه، چې ورشم او خبرې ورسره وكړم. علي(ک) وويل: ((تشويش لرم، چې زيان در و رسوي.)) و مې ويل: د تشويش خبره نشته. جامې مې واغوستې، روان شوم، غرمه مهال ور ورسېدم، چې خواړه يې خوړل، و یې ویل: د عباس زويه! ستړى مه شې، په خير راغلې، څه ته راغلى يې؟ و مې ويل زه د انصارو، مهاجرو او د رسول الله د يارانو او د هغه د تره زوى او زوم له اړخ راغلى يم، چې قرآن پکې نازل شوى او پر تاويل يې ښه پوهېږي، حال دا، په تاسو کې د رسول الله يو يار هم نشته، راغلى يم، پېغام مو هغوى ته او د هغوى پېغام تاسې ته ورسوم، په دې وخت کې څو تنه يې د خبرو لپاره راغلل، ما وويل: پر كومو دلايلو د رسول الله د يارانو او د تره زوى پرخلاف يې راپاڅېدئ؟ و یې ویل: په درېیو خبرو. و مې ويل راته يې ووايئ. و يې ويل: لومړى دا: علي، چې څوک (د صفين په جګړه کې) د حكميت او منځګړتوب لپاره ټاكلى و، د الله تعالی په كارونو کې يې لاس وواهه؛ ځكه الله تعالی وايي: (ان الحكم الا الله) (الانعام 58، يوسف 140او 67 آيتونه) “حكميت يوازې د الله تعالی دى” خلكو ته څه پكار، چې په حكميت کې لاس ووهي؟ و مې ويل: دا يو. بيا يې وويل: هغه (له ناكثينو سره) وجنګېد او بنديان يې ترې و نه نيول، غنيمت او بنديانول يې روا دي او كه مؤمنان وو؛ نو ورسره جګړه، بنديانول او غنيمت اخستل هم ترې روا نه وو؟ و مې ويل: دا دوه. درېیم يې څه دي؟ و یې ویل: په حكميت کې يې له ځانه د اميرالمؤمنان نوم لرې كړ، كه اميرالمؤمنان نه دى؛ نو امير كافران دى؟ و مې ويل: بې له دې كومه خبره لرئ؟و یې ویل: هم دومره بس دى. و مې ويل: كه ستاسې د خبرو پرخلاف مې له كتاب الله او سنت نبوي، دلايل راوړل، راسره يې منئ؟و یې ویل: هو! و مې ويل: داچې وايئ: منځګړو د الله تعالی په كار کې لاسوهنه وكړه، زه به تاسو ته له قرآنه آيت راوړم، چې الله تعالی پکې خلكو ته خپل حكم، د درهم د څلورمې پر وړاندې پرېښود او خلكو ته يې حکم وكړ، چې په خپلو منځو کې قضاوت وكړئ، آيت دادى: يا ايها الذين امنوا لا تقتلوا لصيد و انتم حرم و من قبله منكم فجزا مثل ها قتل من النعم يحكم په ذو عدل منكم. (المائده 95) “مؤمنانو! په احرام کې ښكار مه وژنئ او كه چا وواژه؛ نو د هماغې ښكار په څېر دې كفاره وركړي، چې دوه تنه عادل پرې ګواهي وركړې.)) دا د الله تعالی حكم و، چې خلكو ته يې پرېښود، چې په باب يې حكم او قضاوت وكړي او كه غوښتل يې، په خپله يې حكم كاوه؛ خو خلكو ته يې پرېښود. پر الله تعالی مو قسم! د خلكو د اصلاح او د وينې تويېدو د مخ نيوې لپاره، د خلكو منځګړتوب ښه دى او كه په حرم کې د ښكار شوې سوې (خرګوش) بيه. و یې ویل: په خپلو کې اصلاح. بيا الله تعالی د ښځې او سړي ترمنځ د اړپېچ په باب وايي: و ان حفتم شقاق بينهما فابعثو حكما من اهله و حكما من اهلها (نسا 35) ” كه د ښځې او سړي له بېلېدو وېرېږئ؛ نو د سړي او ښځې د قومونو له لوريو منځګړي راولئ، چې قضاوت وكړي.)) پر الله تعالی مو قسم، ايا د خلكو حكم، د خلكو د اصلاح او د وينې توييدو د مخ نيوي لپاره ښه دى، كه د ښځې د ناموس په باب حكم يې؟ و یې ویل: هو! د خلكو اصلاح ښه ده. و مې ويل: ايا په دې خبره قانع شوئ. و یې ویل: هو! و مې ويل: او داچې و مو ويل: له ناكثينو سره وجنګېد؛ خو د هغوى غنيمت او بنديان يې و نه نيول. ايا خپله مور حضرت عايشه مو نيوه، چې د نورو په څېر درته حلاله شي؟! كه ووايئ، چې موږ ته عايشه بي بي د نورو بنديانو په څېر حلاله ده؛ نو كافران شوئ او كه ووایئ، چې عايشه بي بي زموږ مور نه ده؛ نو بيا هم كافران شوئ؛ ځكه الله تعالی وايي: (النبى اولى بالمؤمنين من انفسهم و ازواجه امهاتهم) (احزاب6) =پېغمبر پر مؤمنانو له هغوى وړ دى او ښځې يې د مؤمنانو میندې دي.))؛ نو تاسو د دوو ناسمو لارو په منځ کې ياست (له مورولۍ انكار، يا د مور بنديانول)؛ نو په خپله له دې دوو ناسمو لارو وتو ته يوه لار پيدا كړئ. (بې له هغې، چې علي نيولې) ايا قانع شوئ؟ و یې ویل: هو! او را به شو دې خبرې ته، چې له ځانه يې د امير المؤمنان نوم لرې كړ؛ نو زه به تاسې ته ځواب دركړم، چې و یې منئ. رسول الله د حديبې د سولې پر ورځ علي ته وويل: ((علي! وليكه: دا هغه تړون دى، چې له مخې يې محمد د الله تعالی رسول سوله وكړه.)) مشركانو وويل: كه پوهېداى، چې ته د الله تعالی رسول يې؛ نو جګړه مو درسره نه کوله. رسول الله وويل: ((علي! پاك يې كړه او وليكه: دا هغه تړون دى، چې له مخې يې محمد د عبدالله زوى سوله وكړه.)) پر الله تعالی قسم، پردې ښه پوهېږئ، چې رسول الله تر علي غوره دى، چې خپل نوم يې پاك كړ؛ خو نبوت يې پاك نه شو، ايا پردې خبره قانع شوئ؟ و یې ویل: هو.

په دې استدلال له خوارجو دوه زره تنه راوګرځېدل او نور، چې پاتې شول، د خپلې بې لارۍ له لامله، مهاجرو او انصارو ووژل.[193]

 

18٦. أخبرني معاوية بن صالح، قال: حدّثنا عبد الرحمان بن صالح، قال: حدّثنا عمرو بن هاشم الجنبي عن محمّد بن إسحاق، عن محمّد بن كعب القرظي، عن علقمه بن قيس، قال: قلت لعليّ: تجعل بينك و بين ابن آكله الأكباد حكماً؟ قال: « إنّي كنت كاتب رسول الله (ص) يوم الحديبيّة فكتبت: هذا ما صالح عليه محمّد رسول الله و سهيل بن عمرو. فقال سهيل: لو علمنا أنّه رسول الله ما قاتلناه، امحها. فقلت: هو والله؛ رسول الله و إن رغم أنفك، لا و الله لا أمحوها. فقال رسول الله (ص): أرني مكانها. فأريته فمحاها. و قال: أما إنّ لك مثلها ستأتيها و أنت مضطرّ ».

 

 

18٦- حديث: حضرت علقمه بن قيس وايي: په هېښتیا مې علي(ک) ته وويل: ته د ځيګرخورې له زوى (معاويه) سره منځګړتوب كوې؟! و یې ویل: د حديبیې د سولې پر ورځ، د رسول الله ليكوال وم؛ داسې مې وليكل: دا هغه تړون دى، چې له مخې يې د الله تعالی رسول، له سهيل بن عمرو (له قريشو) سره سوله وكړه. سهيل وويل: كه پوهېدو، چې پېغمبر يې؛ نو درسره نه جنګېدو؛ هغه نوم پاك كړه. و مې ويل: پر الله تعالی قسم كه وغواړې كه و نه غواړې؛ هغه پېغمبر دى، پر الله تعالی قسم، چې پاك يې نه کړم. رسول الله وويل: ((د رسول الله د کلمې ځاى راوښيه.)) ورته مې وښود. بيا رسول الله هغه ټكى په خپله پاك كړ او و یې ویل: ((پوه شه، چې داسې پېښه درپېښېږي او مجبور يې و يې منې.))[194]

18٧. أخبرنا محمّد بن المثنّي و محمّد بن بشار، قالا: حدّثنا محمّد[بن جعفر [، قال: حدّثنا شعبة عن أبي إسحاق، قال: سمعت البراء قال: لمّا صالح رسول الله (ص) أهل الحديبيّة ـ و قال ابن بشّار: أهل مكّة ـ كتب عليّ كتاباً بينهم، قال: فكتب: محمّد رسول الله، فقال المشركون: لا تكتب محمّد رسول الله، لـو كنـت رسـول الله لم نقاتلك. فقال لعلي: « امحه ». قال: « ما أنا بالّذي أمحاه ». فمحاه رسول الله (ص) بيده، ‌فصالحهم علي أن يدخل هو و أصحابه ثلاثة أيّام، و لا يدخلها إلاّ بجلبان السلاح.

18٧- حديث: رسول الله چې له اهل حديبيه يا (مکيانو) سره سوله وكړه؛ علي(ک) تړون داسې وليكه: ((محمد رسول الله))؛ نو مشركانو رسول الله ته وويل: د ((رسول الله)) کلمه مه ليكه؟ كه ته د الله تعالی رسول وې؛ نو جګړه به مو درسره نه کوله. رسول الله، علي ته وويل: د ((رسول الله)) کلمه ترې پاك كړه.)) علي وويل: زه يې نه شم پاكولاى. بيا رسول الله په خپل لاس د رسول الله کلمه پاكه كړه او ورسره يې سوله وكړه، چې يوازې درې ورځو ته به له يارانو سره مكې ته راځي او تورې به يې په تيكو كې بندې وي.[195]

18٨. أخبرنا أحمد بن سليمان[الرهاوي [، قال: حدّثنا عبيد الله بن موسي، قال: أخبرنا إسرائيل[بن يونس [ عن[جدّه [ أبي إسحاق، عن البراء بن عازب، قال: اعتمر رسول الله (ص) في ذي القعدة فأبي أهل مكّة أن يدعوه يدخل مكّة حتّي قاضاهم علـي ان يقيم ثلاثه ايام، فّلما كتبوا: هذا ما قاضي عليه محمد رسول الله قالوا: لا نقربها، لو نعلم أنّك رسول الله ما منعناك بيته و لكن أنت محمّد بن عبد الله. قال: « أنا رسول الله، و أنا محمّد بن عبـد الله »، قال لعليّ: « امح رسول الله ». فقال: « والله؛ لا أمحوك أبداً ». فأخذ رسول الله (ص) الكتاب و ليس يحسن يكتب، فكتب مكان رسول الله محمّداً، فكتب: « هذا ما قاضي عليه محمّـد بـن عبد الله، لا يدخل مكّة سلاح إلاّ السيف في القراب، و أن لا يخرج من أهلها بأحد إن أراد أن يتبعه، و أن لا يمنـع أحـداً من أصحابه إن أراد أن يقيم ». فلمّا دخلها و مضي الأجل أتوا عليّاً فقالوا: قل لصاحبـك، فليخرج عنّا. فقد مضي الأجل، فخرج رسول الله (ص)، فتبعته ابنة حمزة تنادي: يا عمّ يا عمّ! فتنـاولها عليّ، فأخذ بيدها فقال لفاطمة: دونك ابنة عمّك، فحملتها، فاختصم فيها عليّ و زيد و جعفر، فقال عليّ: أنا آخذها و هي ابنة عمّي. و قال جعفر: ابنة عمّي و خالتها تحتي. و قال زيد: ابنة أخي. فقضي بهـا رسـول الله (ص) لخالتها و قال: « الخالة بمنزلة الأمّ ». ثمّ قال لعليّ: «أنت منّي و أنا منك». و قال لجعفر: «أشبهت خلقي و خلقي». ثمّ قال لزيد: «أنت أخونا و مولانا». فقال عليّ: «ألا تتزوّج ابنة حمزة»؟ فقال: « إنّها ابنة أخي من الرضاعة ».

18٨- حديث: حضرت براء بن عازب (رض) وايي: رسول الله وايي: د ذي القعده په مياشت کې د عمرې لپاره مكې ته روان شو، د مكې خلكو یې مخه ونيوه؛ تردې چې رسول الله ورسره تړون وكړ، چې يوازې درې ورځې به په مكه کې پاتېږې. تړون يې داسې وليكه: دا تړون د ((محمد رسول الله)) له اړخ دى. كفارو وويل: موږ يې درسره نه منو! كه پردې پوهېدو، چې د الله تعالی رسول يې؛ نو د الله تعالی له كوره به مو نه منع كولې، ته محمد د عبدالله زوى يې. رسول الله وويل: ((زه د الله تعالی رسول او محمد د عبدالله زوى يم.)) بيا يې علي ته وويل: ((د رسول الله کلمه ترې پاكه كړه.)) علي وويل: پر الله تعالی قسم! دا كار نشم كړاى؛ بيا رسول الله حکم وكړ، د رسول الله د کلمې پرځاى، محمد وليكي او تړون يې داسې وليكه: دا هغه تړون دى، چې ((محمد د عبدالله زوى)) تړلى او له مخې يې يوازې يوه توره؛ هغه هم په تيكې کې راوړاى شي. كه له مكې څوك ورسره یوځای شو؛ هغه به نه بوځي او كه څوك ترې پاتې شو؛ نو ستنېدو ته به يې نه اړ باسي، چې د تړون وخت پوره شو، مشركان علي(ک) ته ورغلل، ورته يې وويل: ملګري (رسول الله) ته دې ووايه، چې وخت دې پوره شو او له مكې ولاړ شي. رسول الله چې له مكې وته؛ نو د حضرت حمزه لور ورته غږ كړ: تره! تره! علي(ک) ورپسې ورغى او له ځان سره يې راوسته او فاطمى بي بي ته يې وويل: د تره لور دې له ځان سره كېنوه. بي بي فاطمى له ځان سره كېنوله. علي، زيد او جعفر یې د ساتنې په باب اړپېچ وكړ. علي وويل: ما راوستې او زما د تره لور ده. جعفر وويل: زما د تره لور ده او ترور يې (خاله) زما كورودانې ده. زيد هم وويل: دا زما د ديني رور (زيد او حمزه يو بل ته رور ويلى وو) لور ده. رسول الله هغه خپلې ترور (خاله) د جعفر كورودانې ته وسپارله، و یې ويل: ((ترور د مور په شان وي.)) علي(ک) ته يې وويل: ((ته له ما او زه له تايم.)) جعفر ته يې وويل: ((ته په بڼه او خوی كې ماته يې.))

علي(ک) رسول الله ته وويل: ايا د حمزه له لور سره نكاح کوې؟رسول الله وويل: ((هغه زما د رضاغي رور لور ده)) (ما او حمزه له يوې موره شيدې خوړلې او حمزه زما رضاعي رور دى او زه يې د لور تره يم)[196]

 

1٨9. أخبرنا محمّد بن عبد الله بن المبارك، قال: حدّثنا يحيي ـ و هو ابن آدم ـ، قال: حدّثنا إسرائيل عن أبي إسحاق، عن هانئ بن هانئ و هيبرة بن يريم، عن عليّ: « أنّهم اختصموا في ابنة حمزة، فقضي بها رسول الله (ص) لخالتها و قال: الخالة أمّ. قلت: يا رسول الله ألا تزوّجها؟ قال: إنّها لا تحلّ لي، إنّها ابنة أخي من الرضاعة »، و قال لعليّ: « أنت منّـي و أنـا منك »، و قال لزيد: «أنت أخونا و مولانا »، و قال لجعفر: « أشبهت خلقي و خلقي».[197]

١٨٩- حديث: دا حديث د 70 حديث په څېر دى. امام نسائي په بل سند داسې رانقلوي: هغوى (علي، جعفر، زيد) د حضرت حمزه(رض) د لور د ساتنې په باب اړپېچ وكړ. رسول الله هغه خپلې ترور (خاله) ته وسپارله [؛يعنى د جعفر ښځې ته] او و یې ويل: ترور (خاله) د مور په شان وي. رسول الله ته مې وويل: ايا د حمزه لور ځان ته نكاح كوې؟ رسول الله وويل: ((راته روا نه ده؛ ځكه د رضاعي رور لور مې ده (؛ ځكه حمزه او رسول الله له يوې موره شيدې خوړلې) بيا يې علي(ک) ته وويل: ((ته له ما او زه له تا يم)) زيد ته يې وويل: ((ته مو دوست او رور يې.)) جعفرته يې وويل: ((ته راته په بڼه او خوی کې يې.))

 

پاى

 

 

 

[1] (الاستيعاب2/466)

[2] وګورئ: تهذيب الكمال: 1/329، رقم ترجمه 48

 

[3] وګورئ: تهذيب التهذيب: 1/34-36، رقم ترجمه 52.

[4] وګورئ: تهذيب الكمال: 1/333، تهذيب التهذيب 1/35

[5] وګورئ: تهذيب الكمال: 1/334

 

[6] وګورئ: تاريخ الاسلام: وفيات (301-310ق)، 106مخ، رقم ترجمه 117، سير اعلام النبلا، 14/125.

[7] وګورئ: طبقات الشافعيه الكبرى: 3/14

 

[8] وګورئ: تهذيب الكمال: 1/338؛ تهذيب التهذيب: 1/36

 

[9] وګورئ: پورته سرچينې او تاريخ الاسلام: وفيات (301-310)، 107مخ، رقم ترجمه117.

[10] وګورئ: تهذيب الكمال: 1/328

[11] وګورئ: تهذيب الكمال: 1/339.طبقات الشافعيه الكبرى: 3/16.وفيات الاعيان: 1/77.طبقات الشافعيه: 2/268، رقم ترجمه 1163.تذكرة الحفاظ: 2/699؛سير اعلام النبلاء: 14/132

 

[12] دا حديث په نورو سرچينو کې: مسند طيالسي: 24 ح 188؛ مصنف ابن ابي شيبه 6/370 ح 32076؛ مسند احمد 2/165 ح 1191 او 1192؛ فضائل احمد: 82 ح 121، و 84 ح 125، و 208 ح 286؛ مسند ابويعلي 1/384 ح 447؛ الآحاد و المثاني: 179، وائل ابن أبي عاصم: 30؛ مسند بزّاز: 3 ح 751: مناقب كوفي 1/269 ح 180؛ معارف ابن قتيبه: 169؛ انساب الأشراف: 8 ح 9؛ وائل عسكري: 91؛ كامل ابن عدي 5/4؛ تاريخ بغداد 2/274 و 4/233؛ مستدرك حاكم 3/112؛ معجم اوسط طبراني 2/444 ح 1767؛ مناقب خوارزمي: 57 ح 23؛ مناقب ابن مغازلي: 14 و 15 ح 20 و 21؛ ترجمة الإمام علي من تاريخ دمشق 1/54 ـ 60 ح 80 ـ 87؛ شرح بن أبي الحديد 13/229، تر 238 لاندې؛ تهذيب الكمال 5/354 ؛ استيعاب 3/1905.

[13]. دا حديث په نورو سرچينو کې: طبقات کبرى 3/12 او 21؛ مسند طيالسي: 93 ح 678؛ مسند احمد 4/368؛ فضائل احمد: 85 ح 126 او 110 ح 162؛ وائل ابن أبي عاصم: 30 ح 86؛ انساب الأشراف 2/8 ح 10؛ سنن کبرى 6/206؛ تاريخ طبري 2/310 مناقب ابن مغازلي: 14 ح 18؛ معجم بغوي: 418؛ ترجمة الإمام علي من تاريخ دمشق 1/78 او 79 ح 110 او 111؛ تهذيب الكمال 13/449؛ مناقب خوارزمي: 56 ح 22؛ معجم كبير طبراني 5/176 ح 5002.

[14]. دا حديث په نورو سرچينو کې: مسند احمد 4/371؛ فضائل احمد 83 ح 122؛ سنن ترمذي 5/642 ح 3735؛ تاريخ طبري 2/310؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق 1/76 ح 103.

[15] دا حديث په نورو سرچينو کې: د هماغه دويم حديث سرچينې دي او همدارنګه: ترجمة الإمام علي من تاريخ دمشق 1/75 ح 101.

 

[16] 6 حديث په نورو سرچينو كې: سيرة ابن اسحاق: 123؛ طبقات کبرى 8/17؛ مسند احمد 3/306 ح 1787؛ تاريخ كبير 7/74؛ مناقب كوفي 1/271 ح 183او272، ح 184او261، ح 173؛ تاريخ طبري 2/311او312؛ مسند ابو يعلي 3/117 ح 1547؛ معجم صحابه 5/135؛ كامل ابن عدي 1/399او419؛ معجم كبير طبراني 18/100 ح 181او101 ح 182؛ شواهد التنزيل 1/116؛ استيعاب 3/1095؛ دلائل بيهقي 2/162؛ شرح ابن ابي الحديد 13/226.

 

[17] 7 حديث په نورو سرچينو كې: فضائل احمد: 78 ح 117؛ كتاب السنه 2/584 ح 1324؛ مصنف ابن ابي شيبه 6/370 ح 20؛ سنن ابن ماجه 1/44 ح 120؛ الآحاد و المثاني 1/148 ح 178؛ مناقب كوفي 1/260 ح 172او275 ح 187او308 ح 230او314 ح 237او331 ح 257؛ تاريخ طبري 2/310؛ وائل عسكري: 91؛ مستدرك حاكم 3/111؛ معرفۍ الصحابه: 1 ورق 22؛ استيعاب 3/1098؛ تهذيب الكمال 22/514؛ ميزان الاعتدال 3/101.

 

 [18] 8 حديث په نورو سرچينو كې: مسند طيالسي: 26 ح 188؛ مسند احمد 2/166 ح 776؛ مسند ابو يعلي 1/348 ح 447؛ مستدرك حاكم 3/112.

 

[19] 9 حديث په نورو سرچينو كې: كتاب السنة: 551 ح 189؛ مناقب كوفي 1/451 ح 355او454 ح 356؛ مسند بزّار 4/41 ح 120

 

[20] 10 حديث په نورو سرچينو كې: سنن ترمذي 5/636 ح 3721؛ مسند ابو يعلي 7/105 ح 4052؛ كامل بن عدي 6/457؛ مستدرك حاكم 3/131 مناقب ابن مغازلي: 172 ح 205او206؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق2/124 ح633

 

 

[21] 11 حديث په نورو سرچينو كې: مسند احمد: 3/160 ح 1608؛ صحيح مسلم 4/1871 ح 32؛ سنن ابن ماجه 1/45 ح 121؛ مصنف ابن ابي شيبه 6/369 ح 15؛ كتاب السنته 587 ح 1336اوح 1338او596 ح 1387؛ سنن ترمذي 5/638 ح 3728؛ مسند ابو يعلي: 12/310 ح 6883؛ مناقب كوفي 1/528 ح 474او2/501 ح 1006؛ تفسير طبري 22/6 ح 8؛ صحيح ابن حبّان 15/15 ح 6643؛ معجم كبير طبراني 1/146 ح 328و 23/377 ح 892؛ تفسير الوسيط واحدي 1/441؛ مستدرك حاكم: 3/108او147او150؛ سنن بيهقي 7/63؛ ترجمه الامام علي من تاريخ دمشق 1/226 ح 271او273او274؛ امالي طوسي: 306 ح 616.

 

[22] ‌12 حديث په نورو سرچينو كې: مصنّف ابن ابي شبيه: ج 6، ص 369، ح 15؛ سنن ابن ماجه: ج 1، ص 45، ح 121؛ كتاب السنه: ص 596، ح 1387اوص 610، ح 1454؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج1، ص 225، ح 270اوص 232او234، ح 276او277؛ البداية والنهاية: ج 7، ص 431.

[23] 13 حديث په نورو سرچينو كې: كتاب السنه: ص 587، ح 1341اوص 591، ح 1359؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 116.

 

[24] 14 حديث په نورو سر چينو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 370، ح 320؛ مسند احمد: ‌ج 2، ص 168، ح 778اوج 2، ص 342، ح 1117؛ فضائل احمد: ص 47، ح 73اوص 141، ح 206؛ تاريخ كبير: ج 7، ص 263؛ سنن ابن ماجه: ج 1، ص 43، ح 117؛ مسند بزّار: ج 2، ص 135، ح 496؛ معجم كبير طبراني: ج 7، ص 77؛ معجم اوسط طبراني: ج 3، ص 151، ح 2307اوج 6، ص 368، ح 5785؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 37؛ دلائل النبوه: ص 463، ح 391؛ مناقب ابن مغازلي: ص 74، ح 110؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 1، ص 219، ح 260 ـ 264.

 

[25] 15 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 5، ص 353او355؛ فضائل احمد: ص 88، ح 131؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 179، ح 8601؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 508، ح 1008؛ مناقب ابن مغازلي: ص 188، ح 224، اسد الغابه: ج 4، ص 21

 

[26] 16 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شبيه، ج 7، ص 393، ح 36863؛ مسند احمد: ج 5، ص 358؛ فضائل احمد: ص 103، ح 156؛ كتاب السنه: ص 594، ح 1379او1380؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 178، ح 8600؛ تاريخ طبري: ج 3، ص 11او12؛ مسند شاميّين طبراني: ج 3، ص 347؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 37اوص 437؛ مناقب ابن مغازلي: ص 187، ح 222؛ كشف الاستار: ج 2، ص 338، ح 1814.

 

[27] 17 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 5، ص 333؛ فضائل احمد: ص 107، ح 159؛ صحيح بخاري: ج 4، ص 57او73اوج 5، ص 22او171، ح 3701؛ صحيح مسلم: ج 4، ص 1872؛ سنن سعيد بن منصور: ج 2، ص 178، ح 2472او2473؛ سنن ابن ابي داود: ج 3، ص 322، ح 3661؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 46، ح 14؛ مسند ابويعلي: ج 1، ص 291، ح 94او ج 13، ص 522، ح 18اوص 531، ح 28؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 507، ح 1007؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، ص 377، ح 6932؛ مسند روياني: ص 124، ح 1023.

 

 

[28] 18 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 7، ص 396، ح 36884؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 46، ح 15؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، ص 379، ح 6923.

 

 

[29] 19 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شبيه: ج 7، ص 394، ح 36871؛ فضائل احمد: ص 101، ح 153 ص 113و ص178اوص 173اوص 244و ص 173، ح 244؛ صحيح مسلم: ج 4، ص 1871، ح 6؛ كتاب السنه: ‌ص 594، ح 1377او1378؛ سنن سعيد بن منصور: ج 2، ص 179، ح 2474؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 179، ح 8603؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 502، ح 1005او1006؛ تاريخ بغداد: ج 8، ص 5، امالي طوسي: ص 52، ح 68.

[30] 20 حديث په نورو سرچينو كې: انساب الأشراف: ج 2، ص 8، ح 11؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 1، ص 177، ح 222او223.

 

[31]

21 حديث په نورو سرچینو كې: مسند طيالسي: ص 320، ح 2441؛ طبقات کبرى: ج 2، ص 110؛ مسند احمد: ج 13، ص 499، ح 8163اوج 14، ص 540، ح 8990؛ فضائل احمد: ص 101، ح 152؛ مناقب ابن مغازلي: ص 181، ح 217.

حديث 22 په نورو سرچینو كې: سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 46؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 501 ح 103؛ معجم كبير طبراني: ج 18، ص 227، ح 594 ـ 599اوص 238، ح 596 ـ 599؛ مناقب ابن مغازلي: ص 181، ح 216اوص 180، ح 215؛ تهذيب الكمال: ج 21، ص 454.

[32]  (ددې حديث سند له شلم حديث سره توپير لري. )

[33] حديث 23 په نورو سرچینو كې: طبقات کبرى: ج 3، ص 38 مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 372، ح 32085اوج 6، ص 374، ح 32101؛ مسند احمد: ج 3، ص 246، ح 1719اوص 247، ح 1720؛ فضائل احمد: ص 90او91، ح 135او136؛ كتاب الزهد احمد: ص 195، ح 709؛ تاريخ كبير بخاري: ج 2، ص 362؛ مقتل ابن ابي الدنيا: ص 92، ح 86او94او95، ح 88او90؛ مسند بزّار: ج 4، ص 178، ح 1339اوص 179، ح 1340اوص 180، ح 1341؛ الجرحاوالتعديل: ج 3، ص 172؛ مناقب كوفي: ج2، ص 44، ح 530اوص 45، ح 531؛ مسند ابو يعلي: ج 12، ص 125، ح 6758؛ تاريخ طبري: ج5، ص 157: معجم كبير طبراني: ج 3، ص 79، ح 2717 ـ 2720اوص 80، ح 2721 ـ 2725؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 172 او.. . .

 

[34]

24 حديث په نورو سرچینو كې: سيره ابن هشام: ج 2، ص 334؛ طبقات ابن سعد: ج 2، ص 110؛ مصنف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 372، ح 32091اوج 7، ص 392، ح 36863؛ مسند احمد: ج 5، ص 178، ح 3062او6063 (ج 4، ص 51، ط قديم)اوج 17، ص 197، ح 11122 (ج 2، ص 26، ط قديم)؛ فضائل احمد: ص 74، ح 111اوص 119، ح 176اوص 149، ح 216اوص 211، ح 291؛ كتاب السنه: ص 551، ح 1188اوص 588، ح 1351؛ صحيح مسلم: ج 3، ص 1433اوج 4، ص 1872؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 457، ح 951اوص 496، ح 977او996اوص 500، ح 1002؛ مسند روياني: ج 2، ص 172، ح 1172اوص 166، ح 1149؛ معجم كبير طبراني: ج 12، ص 77، ح 12593اوص 114، ح 12722؛ سنن بيهقي: ج 9، ص 131؛ البداية و النهاية: ج 7، ص 342 او. . .

[35] حديث 25 په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 46، ح 29346؛ مسند عبد بن حميد: ص 53، ح 74؛ مسند احمد: ج 2، ص 119، ح 712؛ مسند بزّار: ج 2، ص 283، ح 705؛ سنن کبرى: ج 4، ص 398، ح 7678؛ عمل اليوم و الليله: ج 6، ص 164، ح 1074؛ تاريخ بغداد: ج 9، ص 356.

 

[36] حديث 26 په نورو سرچینو كې: كتاب السنه: ص 583، ح 1315او1317؛ علل دار قطني: ج 4، ص 10؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، ص 371، ح 6928؛ معجم صغير طبراني: ج 1، ص 127؛ امالي خميسيّه: ج1، ص 245، ح 11.

[37] 27 حديث په نورو سرچینو كې: سنن کبرى نسائي: ج 6، ص 163، ح 10472، مستدرك حاكم: ج 3، ص 138؛ مناقب خوارزمي: ص 258؛ تذكرة الحفاظ: ج 2، ص 662.

 

[38] 28- حديث: دا حديث هم د 27 حديث په څېر دى؛ خو يوازې سند يې توپير لري.

 

[39] 29 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 2، ص 461، ح 1363؛ فضائل احمد: ص 711، ح 338؛ كتاب السنه: ص 582، ح 1314؛ سنن کبرى نسائي: ج 6، ص 163، ح 10473؛ امالي خميسيّه: ج 1، ص 228، ح 11؛ معجم سفر سلفي: ص 420، ح 1426.

 

[40] 30 حديث په نورو سرچینو كې: فضائل احمد: ص 119، ح 175؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 529، ح 3504؛ علل دار قطني: ج 4، ص 9؛ سنن کبرى نسائي: ج 6، ص 146، ح 10475او10476، ؛ معجم طبراني: ج 1، ص 270، ح 763؛ تاريخ بغداد: ج 12، ص 263؛

 

[41] 31 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 370، ح 32072 (17)؛ مسند احمد: ج2، ص 448، ح 1336؛ فضائل احمد: ص 158، ح 227؛ سنن ابي داود: ج 3، ص 65؛ مسند بزّار: ج1، ص 79؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 634، ح 3715اوص 35، ح 2660؛ شرح طحاوي: ج 4، ص 359؛ مستدرك حاكم: ج 2، ص 137اوج 4، ص 298؛ سنن کبرى بيهقي: ج 9، ص 229؛ مناقب ابن مغازلي: ص 54، ح 78؛ كنز العمال: ج 13، ص 127، ح 36402.

 

[42] 32 حديث په نورو سرچینو كې: طبقات ابن سعد: ‌ج 2، ص 337، ح 1؛ مسند احمد: ج 2، ص 68، ح 636؛ فضائل احمد: ص 72، ح 108؛ مسند بزّار: ج 3، ص 125، ح 912؛ سنن ابن ماجه: ج 2، ص474؛ انساب الاشراف: ج 1، ص 17، ح 33؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 12، ح 501؛ مسند ابو يعلي: ج 1، ص 323، ح 401؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 135؛ حلية الاولياء: ج 4، ص 381؛ سنن بيهقي: ج10، ص 85؛ مناقب خوارزمي: ص 83، ح 71

 

[43] 33 حديث په نورو سرچینو كې: د هماغه 32 حديث سرچينې دي

 

[44] 34 حديث په نورو سرچینو كې: مسند طيالسي: ج 1، ص 16، ح 98؛ مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 368، ح 32095؛ مسند احمد: ج2، ص 356، ح 1145؛ سنن ابن ماجه: ج 2، ص 474؛ اخبار القضاة: ج 1، ص 85؛ حلية الاولياء: ج 4، ص 382؛ سنن بيهقي: ج 10، ص 86.

[45] 35 حديث په نورو سرچینو كې: مسند طيالسي: ص 159، ح 125؛ طبقات کبرى: ج 2، ص 337، ح2؛ مسند احمد: ج 2، ص 421، ح 745؛ فضائل احمد: ص 152، ح 218؛ سنن ابن ابي داود: ج 3، ص 301، ح 3582؛ سنن ترمذي: ج 3، ص 618، ح 1331؛ اخبار القضاة: ج 1، ص 85 ـ 86؛ سنـن بيهقـي: ج 10، ص 86.

 

[46] 36 حديث په نورو سرچینو كې: طبقات ابن سعد: ج 2، ص 337، ح 3؛ مسند احمد: ج 2، ص 92، ح 666اوج 2، ص 451، ح 1342؛ مسند بزّار: ج 2، ص 289، ح 711؛ اخبار القضاة: ج 1، ص 85.

 

[47] 37 حديث په نورو سرچینو كې: طبقات کبرى: ج 2، ص 337، ح 3؛ اخبار القضاة: ج 1، ص 85او87ـ88؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 13، ح 502؛ مسند ابو يعلي: ج 1، ص 252، ح 293؛ صحيح ابن حبّان: ج 11، ص 451، ح 5065.

 

[48] 38 حديث په نورو سرچینوكې: مسند احمد: ج 3، ص 41، ح 19287؛ مستدرك حـاكم: ج 3، ص 125؛ مناقب خوارزمي: ص 327، ح 328؛ القول المسدّد: ص28.

 

[49] 39 حديث په نورو سرچینو كې: المعرفةاوالتاريخ: ج 2، ص 211؛ مسند بزّار: ج 4، ص 34، ح 1195؛ علل دارقطني: ج 4، ص 263، ح 629، طبقات محدثين: ج 2، ص 145، ح 165؛ تاريخ ابو نعيم: ج 2، ص 147، ح 1328؛ تاريخ بغداد: ج 5، ص 293او294؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 46؛ ترجمة‌ الامام علي من تاريخ دمشق: ج 2، ص 312، ح 823او824.

 

[50] 40 حديث په نورو سرچینو كې: كتاب السنه: ص 593، ح 1376؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 458، ح 954اوص 461، ح 956؛ مسند شاشي: ج 1، ص 126، ح 63؛ كامل ابن عدي: ج 3، ص 234؛ أمالي مفيد: ص 55، ح 2: ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 1، ص 243، ح 278اوص 238، ح 281؛ تهذيب الكمال: ج 5، ص 278.

 

[51] 41 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 2، ص 98، ح 15511، كتاب السنه: ص 595، ح 1384اوص 596، ح 1385؛ مسند بزّار: ج 4، ص 36، ح 1197؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 471، ح 373اوج 2، ص 466، ح 691؛ مسند ابو يعلي: ج 2، ص 61، ح 73؛ معجم اوسط طبراني: ج 4، ص 553، ح 3943؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 116؛ مناقب ابن مغازلي: ص 257، ح 304او306.

[52] 42 حديث په نورو سرچینو كې: سنن ترمذي: ج 5، ص 641، ح 3732؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 464، ح 959اوص 466، ح 962؛ معجم كبير طبراني: ج 12، ص 78، ح 12594؛ حلية الأولياء: ج 4، ص 153؛ مناقب ابن مغازلي: ص 260، ح 308؛ ترجمه الامام علي من تاريخ دمشق: ج 1، ص 282، ح 326.

 

[53] 43 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 372؛ مسند احمد: ج 2، ص 26، ح 4797؛ فضائل احمد: ص 50، ح 78اوص 173، ح 245؛ كتاب السنه: ص 585، ح 1327؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 639، ح 3727؛ اخبار القضاة: ج 3، 149؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 458، ح 952اوص 459، ح 955اوص 462، ح 957او960؛ مسند ابي يعلي: ج 9، ص 452، ح 5601؛ مسند روياني: ص 167، ح 411، الكنياوالأسماء دولابي: ج 1، ص 150؛ معجم كبير طبراني: ج 23، ص 374، ح 883؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 125؛ سنن کبرى بيهقي: ج 7، ص 65 ـ 66؛ مناقب ابن مغازلي: ص 257، ح 305اوص 253، ح 303اوص 261، ح 309؛ تاريخ بغداد: ج 7، ص 205؛ مناقب خوارزمي: ص 109، ح 116؛ مقتل الحسين خوارزمي: ج 1، ص 62؛ كشف الأستار: ج 3، ص 195، ح 2552 او.. . .

 

[54] 44 حديث په نورو سرچینوكې: كتاب السنه: ص 587، ح 1342او1343؛ مسند بزّار: ج 3، ص 284، ح 1076؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 520، ح 422 او 442 او 463 او ص 522، ح 458 او 466 او ص 523، ح 467 او 468؛ سنن کبرى: ج 5، ص 44، ح 8137؛ مسند ابي يعلي: ج 2، ص 136، ح 738؛ كامل ابن عدي: ج 2، ص 416، ح 164؛ معجم اوسط طبراني: ج 5، ص 136، ح 4260؛ تاريخ بغداد: ج 1، ص 324، ح 227؛ مناقب ابن مغازلي: ص 35، ح 53.

[55] 45 حديث په نورو سرچینو كې: مسند بزّار: ج 3، ص 287، ح 1068؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 641، ح 3731؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 518، ح 460؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 44، ح 8139؛ معجم صغير طبراني: ج 2، ص 22، ح 824؛ طبقات المحدثين: ج 4، ص 264، ح 1020: حلية الاولياء: ج 7، ص 196.

 

 

[56] 46 حديث په نورو سرچینو كې: تاريخ كبير: ج 1، ص 115، رقم 333

 

 

[57] 47 حديث په نورو سرچینو كې: هماغه د 45 او 46 حديثونو سرچينې.

[58] 48 حديث په نورو سرچینو كې: تاريخ الرقّه: ص 133 او ترجمه الامام علي من تاريخ دمشق: ج1، ص320، ح 354.

 

[59] 49 حديث په نورو سرچینو كې: فضائل احمد: ص 136، ح 201؛ صحيح مسلم: ج 4، ص 1870، ح 2404؛ كتاب السنه: ص 587، ح 1335؛ مسند بزّار: ج 2، ص 316، ح 744؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 512، ح 435 او ص 522 او 523، ح 466 او 467 او ص 534 ـ 535، ح 483 ـ 484؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 44، ح 8140؛ مسند ابي يعلي: ج 2، ص 86، ح 739 او ص 99، ح 755؛ معجم شيوخ ابو يعلي: ص 230، ح 188؛ الكني او الاسماء دولابي: ج 1، ص 192؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، ص 369، ح 6926؛ مناقب ابن مغازلي: ص 27، ح 40 ـ 42 او ص 34، ح 51؛ أمالي طوسي: ص 227، ح 399؛ مناقب خوارزمي: ص 133، ح 148؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 1، ص 327، ح 350 او ص 318، ح 351 ـ 353.

 

[60] 50 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف عبد الرزاق: ج 11، ص 226، ح 20390؛ مسند احمد: ج 3، ص 114، ح 1532؛ فضائل احمد: ص 51، ح 79؛ كتاب السنه: ص 586، ح 1333 او 1342؛ مناقب كوفي: ج1، ص 522، ح 465 او ص 523، ح 468؛ موضح اوهام: ج 2، ص 464؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 1، ص 309، ح 341 او 342.

 

[61] 51 حديث په نورو سرچینوكې: مسند طيالسي: ج 1، ص 29، ح 213؛ مسند حميدي: ج 1، ص 38، ح 71؛ طبقات ابن سعد: ج 3، ص 24؛ مسند احمد: ج 1، ص 97، ح 1509 او ص 84، ح 1490 او ص 124، ح 1547؛ فضائل احمد: ص 52، ح 80؛ كتاب السنه: ص 588، ح 1345؛ معجم كبير طبراني: ج 1، ص 148، ح 333؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 501، ح 421 او ص 513، ح 437 او ص 533، ح 472؛ مسنـد ابي يعلي: ج 2، ص 57، ح 698 او ص 66، ح 709؛ مسند شاشي: ج 1، ص 195، ح 148؛ كامل ابن عدي: ج 5، ص 199؛ حلية الاولياء: ج 7، ص 195؛ موضح أوهام: ج 2، ص 246؛ تاريخ بغداد: ج 4، ص 204، ح 1890 او ج 9، ص 364، ح 4932.

[62] 52 حديث په نورو سرچینو كې: مسند طيالسي: ج 1، ص 28، ح 205؛ مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 369، ح 12؛ مسند احمد: ج 3، ص 95، ح 1505؛ صحيح بخاري: ج 6، ص 3، ح 6؛ صحيح مسلـم: ج 4، ص 1871؛ سنن ابن ماجه: ج 1، ص 42، ح 115؛ مناقب كوفي: ص 535، ح 475؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 44، ح 8142؛ مسند ابي يعلي: ج 2، ص 73، ح 718؛ مناقب خوارزمي: ص 139، ح 157

 

[63]

53 حديث په نورو سرچینوكې: سيره ابن هشام: ج 3، ص 250؛ كتاب السنه: ص 586، ح 1331 او 1332؛ مسند بزّار: ج 4، ص 32، ح 1194؛ مسند شاشي: ج 1، ص 186، ح 134؛ مسند ابـي يعلـي: ج 2، ص 132، ح 809؛ مسند دروقي: ص 139، ح 80؛ مسند شاشي: ج 1، ص 186، ح 134؛ تهذيب الكمال: ج 25، ص 423.

 

[64] 54 حديث په نورو سرچینو كې: د دې حديث سرچينې هم د 51 حديث په څېر دي

 

[65]

55 حديث په نورو سرچینو كې: مسند طيالسي: ص 29، ح 209؛ مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 369، ح 32065؛ مسند احمد: ج 3، ص 146، ح 1583؛ صحيح بخاري: ج 6، ص 3، ح 3؛ صحيح مسلم: ج 4، ص 31، ح 2204؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 513، ح 438 او ج 2، ص 569، ح 1103؛ مسند ابو يعلي: ج 1، ص 285، ح 344؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، ص 370، ح 6927؛ مشكل الآثار طحاوي: ج 2، ص 213، ح 1903؛ سنن بيهقي: ج 9، ص 40؛ تاريخ بغداد: ج 11، ص 422؛ مناقب ابن مغازلي: ص 31، ح 48 او ص 183، ح 219؛ شرح السنة بغوي: ج 14، ص 113، ح 3907؛ مناقب خوارزمي: ص 157، ح 187.

[66] 56 حديث په نورو سرچينوكې: كتاب السنه: ص 587، ح 1339؛ مسند بزّار: ج 4، ص 38، ح 1200؛ علل الحديث رازي: ج 2، ص 389، ح 2680؛ تاريخ بغداد: ج 8، ص 53.

 

[67] 57 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 3، ص 66، ح 1463؛ فضائل احمد: ح 28؛ كتاب السنه: ص 587، ح 1340؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 535، ح 473؛ مناقب ابن مغازلي: ص 36، ح 55؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 1، ص 352، ح 386 او 387 او ص 355، ح 391 او 392؛ فرائد السمطين: ج 1، ص 126.

 

[68] 58 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 3، ص 155، ح 1600؛ تاريخ كبير بخاري: ج 3، ص 48/179؛ كتاب السنه: ص 586، ح 1334؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 538، ح 475؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 1، ص 307 ـ 308، ح 337 ـ 338، او ص 334، ح 366 او ص 343، ح 377.

 

[69] 59 حديث په نورو سرچینو كې: طبقات ابن سعد: ج 3، ص 24؛ كتاب السنه: ص 595، ح 1384 او ص 596، ح 1385؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 4622، ح 961.

 

[70] 60 حديث په نورو سرچینو كې: مصنف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 369، ح 15 (32069)؛ مناقب كوفي: ج1، ص 538، ح 489؛ معجم كبير طبراني: ج 1، ص 148، ح 334؛ ترجمة الإمام علي من تاريخ دمشق: ج 1، ص 356، ح 393 او ص 357، ح 394 او ص 358، ح 396 ـ 397.

 

[71] 61 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 369، ح 13(32067)؛ مسند احمد ك ج 6، ص 369 او 438؛ فضائل احمد: ص 95، ح 142؛ كتاب السنه: ص 588، ح 1346؛ مناقب كوفي: ج1، ص 540، ح 479 او 480؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 44، ح 8143؛ معجم كبير طبراني: ج 24، ص 146 ـ 147، ح 384 ـ 389؛ تاريخ بغداد: ج 12، ص 323 او ج 3، ص 406، استيعاب: ج 3، ص 97.

 

 

[72] 62 حديث په نورو سرچینو كې: تاريخ الثقات عجلي: ص 522، ح 2106؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 502، ح 422؛ معجم شيوخ: ج 1، ص 252، ح 1008؛ تاريخ بغداد: ج 10، ص 43؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 1، ص 386، ح 448 او ص 387، ح 449؛ تهذيب الكمال: ج 35. ص 363.

 

[73] 63 حديث په نورو سرچینو كې: فضائل احمد: ص 146، ح 213؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 529، ح 463 او ص 530، ح 464؛ معجم كبير طبراني: ج 24، ص 146، ح 384؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج1، ص 386، ح 447.

 

[74] (144آل عمران)

[75]

 64 حديث په نورو سرچینو كې: فضائل احمد: ص 166، ح 332؛ تفسير فرات كوفي: ص 96، ح 80؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 339، ح 268 او ص 358، ح 289؛ امالي محاملي: ج 1، ص 86 (ب)؛ تفسير ابن ابي حاتم: ج 2، ص 75؛ معجم كبير طبراني: ج 1، ص 107، ح 176؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 126؛ معرفة الصحابه: ج 1، ص 23؛ أمالي طوسي: ص 502، ح 1099؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 1، ص 127، ح 163؛ فرائد السمطين: ج 1، ص 224، باب 44؛ رياض النضره: ج 2، ص 300.

 

[76] 65 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 1، ص 111، ح 371؛ فضائل احمد: ص 182، ح 342؛ مناقب ابن مردويه: ص 289 ـ 290، ح 457؛ الكشف و البيان: ج 7، ص 182، ذيل آيه 214 سوره شعرا؛ تفسير طبري: ج 19، ص 75 ذيل آيه مذكور و تاريخ طبري: ج 2، ص 321؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 1، ص 97 ـ 98، ح 133 ـ 134؛ كنز العمال: ج 13، ص 131، ح 36419 او ص 149، ح 36465

 

[77]  66 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 1، ص 369، ح 32070؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 308، ح 220، ص 329، ح 257 او ص 347، ح 276؛ كامل ابن عدي: ج 2، ص 187؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ص 136، ح 168؛ فرائد السمطين: ج 1، ص 227.

 

[78] 67 حديث په نورو سرچینو كې: مناقب ابن مغازلي: ص 229، ح 276؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 1، ص 411، ح 485.

 

[79] 68 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 2، ص 368، ح 32062؛ مسند احمد: ج 4، ص 164 ـ 165؛ فضائل احمد: ص 89، ح 132 او ص 97، ح 145؛ سنن ابن ماجه: ج 1، ص 57؛ كتاب السنه: ص 584، ح 1320؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 635 ـ 636، ح 3716؛ المعرفة و التاريـخ فسـوي: ج 2، ص 625؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 496 ـ 498، ح 407، 409، 411 ـ 414؛ معجم كبير طبراني: ج 4، ص 16، ح 3511 او 3513؛ اخبار اصبهان: ج 1، ص 253؛ مناقب ابن مغازلي: ص 221 ـ 222، ح 267 او 268؛ مناقب خوارزمي: ص 134، ح 149؛ تهذيب الكمال: ج 5، ص 350.

[80] 69 حديث په نورو سرچینو كې: سنن ترمذي: ج 5، ص 635، ح 3716.

 

[81] 70 حديث په نورو سرچینو كې: طبقات کبرى: ج 4، ص 36؛ مسند ابن راهويه: ج 3، ص 267؛ مصنّف ابن ابي شيبه: ج 2، ص 368، ح 5 او 8 او ص 371، ح 26؛ سنن ابن ابـي داود: ج 2، ص 284، ح 2280؛ مسند ابي يعلي: ج 1، ص 401، ح 526 او ص 421، ح 554؛ مشكل الآثار: باب 482، ح 3352ـ3355؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، ص 520، ح 7046؛ سنن کبرى بيهقـي: ج 8، ص 5 ـ 6؛ تاريـخ بغداد: ج 4، ص 140؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 1، ص 139، ح 173.

 

[82] 71 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 377، ح 32128؛ فضائل احمد: ص 59، ح 90، مناقب كوفي: ج 1، ص 461، ح 363.

[83] 72 حديث په نورو سرچینو كې: تاريخ كبير بخاري: ج 1، ص 249؛ سنن ابن ابي داود: ج 2، ص 284، ح 2287؛ كتاب السنه: ص 585، ح 1330؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 497، ح 413؛ مشكل الآثار: ج 4، ص 120، ح 3354 او ص 121، ح 3355؛ سنن کبرى بيهقي: ج 8، ص 6؛ مطالب العاليه: ج 2، ص 55، ح 1635.

 

 

[84] 73 حديث په نورو سرچینو كې: سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 45، ح 8147.

[85] 74 حديث په نورو سرچینو كې: مصنف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 377، ح 32126؛ مسند احمد: ج 20، ص 423، ح 13214 او ج 21، ص 420، ح 14019؛ فضائل احمد: ص 43، ح 69 او ص 146، ح 212؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 275، ح 3090؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 484، ح 393 او ص 499، ح 417؛ مسند ابو يعلي: ج 5، ص 412، ح 3095؛ شواهد التنزيل: ج 1، ص 306، ح 309 ـ 312 او ص 308، ح 314 ـ 318؛ مناقب خوارزمي: ص 165، ح 197؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 2، ص 377، ح 879 او 880.

[86] 75 حديث په نورو سرچینو كې: مسند حميدي: ج 1، ص 26، ح 48؛ اموال ابو عبيد: ص 178، ح 458؛ مسند احمد: ج 1، ص 183، ح 594 او ج 2، ص 427، ح 1297؛ فضائل احمد: ص 703، ح 325؛ انساب الاشراف: ج 1، ص 64، ح 168؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 276، ح 3092؛ مسند ابو يعلي: ج 1، ص 100، ح 451؛ تفسير طبري: ج 10، ص 46 ـ 47؛ علل دارقطني: ج 3، ص 164؛ مستدرك حاكم: ج 4، ص 178؛ سنن بيهقي: ج 9، ص 206 او 207.

 

[87] 76 حديث په نورو سرچینو كې: كتاب السنه: ص 595 ـ 596، ح 1385 او 1384؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 471، ح 376 او ج 2، ص 466، ح 961؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 1، ص 234، ح 278، الدر المنثور: ج 4، ص 123.

 

[88] 77 حديث په نورو سرچینو كې: سنن دارمي: ج 2، ص 66؛ سنن کبرى نسائي: ج 2، ص 416، ح 3987؛ سنن نسائي: ج 5، ص 247؛ شواهد التنزيل: ج 1، ص 316، ح 326؛ سنن بيهقي: ج 5، ص 111.

 

[89]

78 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 4، ص 366 او 368 او 370 ـ 371، ج 17، ص 161، ح 11104 او ص 211، ح 11131؛ فضائل احمد: ص 54، ح 82 او ص 77، ح 116 او ص 115، ح 170؛ صحيح مسلم: ج 4، ص 1873، ح 2408؛ المعرفة و التاريخ فسوي: ج 1، ص 536؛ كتاب السنه: ص 591 ـ 593، ح 1364 ـ 1365 او ح 1369 او 1372 او 1375، ص 630، ح 1555 او 1558؛ مسنـد ابن حميد: ص 107 ـ 108، ح 240؛ انساب الاشراف: ص 24، ح 48؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 663، ح 3713 او 3788؛ كشف الاستار: ج 3، ص 189 ـ 190، ح 2538 ـ 2539؛ مناقب كوفي: ص 112، ح 616 او ص 116، ح 618 او ص 135، ح 633 او ص 170، ح 663 او ص 313، ح 799 او ص 375، ح 859 او ص 386، ح 870 او ص 435 ـ 436، ح 928 ـ 929 او ص 449 ـ 450، ح 948 ـ 949؛ معجم كبير طبراني: ج 5، ص 166، ح 4969 او 4970 ـ 4971 او ص 169 ـ 170، ح 4980 او 4984 او 4986 او ص 175، ح 4996 او ص 182. ح 5027 ـ 5028 او ص 186، ح 5040 او ص 192، ح 4059 ـ 4059 او ص 194 ـ 195، ح 5065 ـ 5071 او ص 204، ح 5096 ـ 5097؛ معجم اوسط: ج 2، ص 576، ح 1987؛ مستدرك حاكم: ‌ج 3، ص 109 ـ 110؛ مناقب ابن مغازلي: ص 235، ح 283؛ امالي خميسيه: ج 1، ص 149، ح 7؛ مناقب خوارزمي: ص 182؛ مسند ابي يعلي: ج 2، ص 297، ح 1021.

 

[90] 79 حديث پـه نورو سرچینو كې: مصنّف عبد الرزاق: ‌ج 11. ص، 225، ح 20388؛ مصنف ابن ابي شبيه: ج 6، ص 368، ح 32056؛ مسند احمد: ج 5، ص 350 او 358 ـ 359 او 361؛ فضائل احمد: ص 87، ح 129 او ص222، ح 301؛ كتاب السنه: ص 590، ح 1354؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 451، ح 351 او ج 2، ص 412، ح 903 او ص 443، ح 929؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 45، ح 8144؛ مسند روياني: ص 36، ح 62؛ مشكل الآثار: ج 4، ص 11، ح 3316؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، ص 374، ح 6930؛ معجم اوسط طبراني: ج 5، ص 425، ح 5752 او ج 7، ص 49، ح 6081؛ طبقات المحدثين: ج 3، ص 388؛ مستدرك حاكم: ج 2، ص 129 ـ 130؛ سنن بيهقي: ج 6، ص 342؛ اخبار اصبهان: ج 1، ص 161؛ مناقب ابن مغازلي: ص 24، ح 35.

[91] 80 حديث په نورو سرچینو كې: كشف الاستار: ج 3، ص 188؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 379، ح 852.

 

[92] 81 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شبيه: ج 6، ص 376، ح 32123؛ مسند احمد: ج 5، ص 247؛ فضائل احمد: ص 76، ح 113؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 45، ح 8145؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 245، ح 917 او ص 442، ح 956؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 110؛ اخبار اصبهان: ج 2، ص 219؛ مناقب ابن مغازلي: ص 24، ح 36؛ مناقب خوارزمي: ص 134، ح 150.

[93] 82 حديث په نورو سرچینو كې: كتاب السنه، ص 587، ح 1341 او ص 591، ح 1359

[94] 83 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 4، ص 372، ح 65؛ فضائل احمد: ص 93، ح 139؛ كتاب السنه: ص 591، ح 1362؛ سنن ترمذي: ج 6، ص 633، ح 3713؛ كشف الاستار: ج 3، ص 189، رقم 2537؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 398، ح 883 او ص 404، ح 893 او ص 423، 915؛ الكني و الاسماء: ج 2، ص 61؛ كامل ابن عدي: ج 6، ص 413، رقم 1895؛ معجم كبير طبراني: ج 5، ص 202، ح 5092؛ كنز العمال: ج 13، ص 104، ح 36342.

 

[95] 84 حديث په نورو سرچینو كې: معجم اوسط: ج 3، ص 134، ح 2275؛ معجم صغير طبراني: ج 1، ص 64؛ حلية الاولياء: ج 5، ص 26؛ مناقب ابن مغازلي: ص 26، ح 38؛ اخبار اصفهان: ج 1، ص 142، رقم 92؛ امالي طوسي: ص 272، ح 509 او ص 334، ح 672؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشـق: ج2، ص 13 ـ 14، ح 511 ـ 514؛ تهذيب الكمال: ج 22، ص 397 ـ 398؛ البدایه و النهايـه: ج 5، ص 211.

 

[96] 85 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 5، ص 366، ح 641 او ص 370، ح 670؛ فضائل احمد: ص 96، ح 143؛ انساب الاشراف: ج 1، ص 66. ح 173؛ كشف الاستار: ج 3، ص 191، ح 2541؛ مسند ابو يعلي: ج 1، ص 428، ح 567؛ مشكل الآثار: ج 2، ص 212، ح 1901؛ الكني و الاسماء: ج 2، ص 88؛ معجم كبير طبراني: ج 5، ص 175، ح 4996 ـ 4970 او ص 191، ح 5058 ـ 5059؛ معجم اوسط طبراني: ج 2، ص 576، ح 1987؛ زين الفتي: ج 1، ص 12 ـ 13، ح 1 ـ 2؛ اخبار اصفهان: ج 2، ص 227؛ تاريخ بغداد: ج 14، ص 236؛ امالي طوسي: ص 255، ح 459؛ مناقب خوارزمي: ص 156، ح 185؛ اسد الغابه: ج 1، ص 368 او ج 3، ص 307؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشـق: ج 2، ص 8ـ12، ح 506 ـ 510 او ص 18، ح 515 ـ 516 او ص 20، ح 520 او ص 24، ح 523 ـ 524؛ فرائد السمطين: ج 1، ص 69، ح 46.

 

[97] 86 حديث په نورو سرچینو كې: مناقب كوفي: ج 2، ص 439، ح 924 او ص 452، ح 945؛ مناقب خوارزمـي: ص 156، ح 185؛ البدايه و النهايه: ج 7، ص 360.

 

[98] 87 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 371، ح 32082؛ مسند احمد: ج 4، ص 281، ح 950؛ فضائل احمد: ص 111، ح 164؛ فرائد السمطين: ج 1، ص 65، ح 41؛ سنن ابن ماجه: ج 1، ص 43، ح 116؛ كتاب السنة: ص 592 ـ 593، ح 1363 و 1370 و 1374؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 358 ـ 370، ح 844 ـ 845 و ص 441، ح 926 ـ 927؛ الكني و الالقاب: ج 1، ص 160؛ امالي خميسيّه: ج 1، ص 145، ح 50؛ مناقب خوارزمي: ص 155، ح 183؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 2، ص 47، ح 548 و ص 51 ـ 52، ح 552 ـ 553.

 

[99] 88 حديث په نورو سرچینو كې: امالي عبد الرزاق: ص 79، ح 109؛ مسند طيالسي: ص 111، ح 829؛ مصنف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 375، ح 32112؛ مسند احمد: ج 4، ص 437، ج 33، ص 154، ح 19928؛ فضائل احمد: ص 104، ح 157 و ص 123، ح 182؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 632، ح 3712؛ كتاب السنة: ص 550، ح 1187؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 45، ح 8146؛ مسند روياني: ج 1، ص 62، ح 119؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 449 ـ 450، ح 351 و 354 او ص 490، ح 397؛ كامل ابن عـدي: ج 2، ص 145؛ معجم كبير طبراني: ج 18، ص 128، ح 265؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 110؛ حلية الاولياء: ج 6، ص 294؛ مناقب خوارزمي: ص 153، ح 180.

 

[100] 89 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 375، ح 32110؛ مسند احمد: ج 38، ص 118، ح 23012؛ فضائل احمد: ص 219، ح 298؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 479، ح 388 او ص 487، ح 397 او ج 2، ص 388، ح 863، ص 390، ح 866، ص 419، ح 903؛ مناقب ابن مغازلي: ص 225، ح 271؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 1، ص 400 ـ 401، ح 466 ـ 468 او ص 402 ـ 406، ح 470 ـ 478.

 

[101] 90 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 2، ص 374، ح 32104؛ مسند احمد: ج 2، ص 323، ح ؛ فضائل احمد: ص 90، ح 133؛ الانساب الاشراف: ص 91، ح 219؛ مسند ابو يعلي: ج 12، ص 444، ح 7013؛ معجم كبير طبراني: ج 23، ص 322، ح 737 او ص 323، ح 738؛ معجم اوسط طبراني: ج 6، ص 389، ح 5828؛ معجم صغير طبراني: ج 2، ص 21؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 121؛ تاريخ بغداد: ج 7، ص 401؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 2، ص 171 ـ 172، ح 664 ـ 665 او ص 182 ـ 184، ح 667 ـ 671.

[102] 91 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 375، ح 3211؛ مسند ابويعـلي: ج 2، ص 114، ح 777؛ مناقب كوفي: ج 2، 548، ح 1057؛ عقد الفريـد: ج 5، ص 114؛ ترجمة الامام علـي من تاريخ دمشق: ج 3، ص 71، ح 1103؛ تهذيب الكمال: ج 12، ص 555، ح 2768.

 

[103] 92 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 4، ص 370، ح 19302؛ فضائل احمد: ص 682، ح 289؛ كتاب السنه: ص 592، ح 1367 او 1368؛ مسند بزّار: ج 2، ص 632، ح 2544؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 445، ح 933 او 934؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، ص 375، ح 6931 او ص 372 ـ 373، ح 846 ـ 847؛ امالي طوسي: ص 255، ح 459؛ اسد الغابة: ‌ج 5، ص 275؛ زين الفتي: ج 1، ص 14، ح 3 او ج 2، ص 267، ح 475؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ‌ج 2، ص 6، ح 504؛ الاصابة: ج 4، ص 159.

 

 

[104] 94 حديث په نورو سرچینو كې: كتاب السنه: ص 551، ح 1189؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 444، ح 347؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 2، ص 53، ح 554؛ فرائد السمطين: ج 1، ص 70. ح 47؛ البدایه و النهایه: ج 5، ص 187 و 212؛ مسند شاشي: ج 1، ص 165، ح 106.

 

 

[105] 95 حديث په نورو سرچینو كې: كتاب السنه: ص 551، ح 1189؛ او البدایه و النهایه: ج 5، ص 212.

 

[106] 96 حديث په نورو سرچینو كې: د هماغه 94 حديث سرچينې دي.

 

[107] 97 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 38، ص 65، ح 22967؛ فضائل احمد: ص 223، ح 302؛ مسند روياني: ص 132، ح 309؛ مشكل الآثار طحاوي: ج 4، ص 110 (باب 476)، ح 3315.

 

[108] 98 حديث په نورو سرچینو كې: ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 2، ص 28، ح 529.

 

 

[109] 99 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 2، ص 262، ح 951؛ فضائل احمد: ص 97، ح 144؛ مسند بزّار: ج 3، ص 34 ـ 35، ح 786؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 367، ح 843 او ص 383، ح 857 او ص 429، ح 911 او ص 444، ح 432 او ص 451 ـ 452، ح 942 او 943؛ معجم كبير طبراني: ج 5، ص 192، ح 5059؛ امالي طوسي: ص 227، ح 398؛ فرائد السمطين: ص 68، ص 44؛ البدایه و النهایه: ج 7، ص 360؛ كنز العمال: ج 13، ص 158، ح 36478.

 

[110] 100 حديث په نورو سرچینو كې: مصنف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 368، ح 32055؛ صحيح مسلم: ج 1، ص 86 (باب 33)، ح 131؛ سنن ابن ماجه: ج 1، ص 114؛ كتاب السنه: ص 584، ح 1325؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص47، ح 8153؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، ص 376، ح 6924؛ منـاقب كوفـي: ج2، ص 479، ح 978؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 2، ص 195، ح 689 او 690.

 

[111] حديث 101 په نورو سرچینو كې: مصنف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 368، ح 32055؛ مسند احمد: ج 2، ص 136، ح 731 او ص 316، ح 1062؛ فضائل احمد: ص 45، ح 71؛ صحيح مسلم: ج 1، ص 86، ح 131؛ سنن ابن ماجه: ج 1، ص 42، ح 144؛ كتاب السنه: ص 584، ح 1325؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 469، ح 963؛ سنن کبرى نسائي: ج 6، ص 535، ح 11753؛ كنز الفوائد: ج 2، ص 83؛ مناقب ابن مغازلي: ص 193، ح 228 او ص 195، ح 231.

 

[112] 102 حديث په نورو سرچینو كې: مسند حميدي: ج 1، ص 31، ح 58؛ مسند احمد: ج 2، ص 642، ح 71؛ فضائل احمد: ص 56، ح 84؛ سنن ابن ماجه: ج 1، ص 42، ح 114؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 643، ح 3736؛ سنن کبرى نسائي: ج 6، ص 534، ح 11749؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 482، ح 982؛ مسند ابو يعلي: ج 1، ص 251، ح 291 او ص 347، ح 445؛ امالي طوسي: ص 258، ح 465؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 2، ص 190 ـ 191، ح 682 ـ 684 او ص 195 ـ 199، ح 691 ـ 700؛ مناقب ابن مغازلي: ص 190 ـ 191، ح 225 ـ 226 او ص193 ـ 194، ح 229 ـ 230؛ مناقب خوارزمي.

 

[113] 103 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف عبد الرزاق: ج 11، ص 318؛ مسند احمد: ج 2، ص 468 ـ 469، ح 1376 ـ 1377؛ فضائل احمد: ص 99، ح 147 او ص 144، ح 209 او ص 713، ح 343 ـ 344؛ زهد احمد: ص 309، ح 1191 ـ 1192؛ تاريخ كبير بخاري: ج 3، ص 281، ح 966؛ تفسير فرات كوفي: ص 404 ـ 406، ح 542 ـ 540؛ كتاب السنه: ص 470، ح 1004؛ مسند ابو يعلي: ج 1، ص 406، ح 534؛ معجم كبير طبراني: ج 1، ص 320، ح 951؛ امالي طوسي: ص 344، ح 709؛ انساب الاشراف: ص 33، ح 82؛ مناقب ابن مغازلي: ص 71، ح 104.

 

[114] 104 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف عبد الرزاق: ج 11، ص 232، ح 20408؛ فضائل احمد: ص 90، ح 134؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 22، ح 511؛ معجم اوسط طبراني: ج 2، ص 97، ح 1188؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 1، ص 287، ح 328؛ تهذيب الكمال: ج 22، ص 528 ـ 529، ح 4580؛ ميزان الاعتدال: ج 3، ص 64 ـ 65، ح 5610؛ القول المسدد: ص 30

 

 

[115] 106 حديث په نورو سرچینو كې: د هماغه 104حديث سرچينې دي.

 

[116] 107 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 4، ص 368، ح 32059؛ صحيح بخاري: ‌ج 6، ص 32؛ تاريخ كبير بخاري: ج 5، ص 23؛ الانساب الاشراف: ص 89، ح 214؛ معجم كبير طبراني: ج 12، ص 317، ح 13533؛ شواهد التنزيل: ج 1، ص 30؛ سنن کبرى بيهقي: ج 8، ص 192.

 

[117] 108 حديث په نورو سرچینو كې: العلل و المعرفة: ج 1، ص 147؛ معجم كبير طبراني: ج 19، ص 40؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 125؛ تاريخ دمشق: ج 3، ص 14، ح 1034 ـ 1035؛ طرائف ابن طـاوس: ج1، ص 284.

 

[118] 109 حديث په نورو سرچینو كې: د هماغه 108 او همداراز د حضرت علي د وراثت په باب وګورئ: ح 64 او 65.

 

 

[119] 110 حديث نورې سرچينې: مسند احمد: ج 30، ص 341، ح 18394 او ص 372، ح 18421؛ فضائل صحابه احمد: ص 26، ح 38؛ سنن ابي داود: ج 4، ص 300، ح 4999؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 365، ح 9155؛ مسند بزّار: ج 8، ص 223؛ ح 3275؛ كشف الاستار: ج 3، ص 194؛ مجمع الزوائد: ج 9، ص 127.

 

[120] 111 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمـد: ج 43، ص 170، ح 25046؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 701، ح 3874؛ مسند ابـو يعلـي: ج 8، ص 270، ح 4857؛ مناقـب كـوفي: ج2، ص 11، ح 577 او ص 132، ح 617 او ص 194، ح 666 او ص 470، ح 964؛ معجم كبيـر طبراني: ج 22، ص 403، ح 1008؛ تاريخ جرجان: ص 213، رقم 329؛ استيعاب: ج 4، ص 1897؛ شواهد التنزيل: ج 2، ص 62، ح 684؛ امالي طوسي: ص 249، ح 440 او ص 331، ح 663؛ مناقب خوارزمي: ص 70، ح 63؛ فرائد السمطين: ج 1، ص 367، ح 296.

 

[121] 112 حديث په نورو سرچینو كې: شرح الاخبار: ج 1، ص 140، ح 70 او 72؛ مسترشد طبري: ص 449، ح 146؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 154.

 

[122] 113 حديث په نورو سرچینو كې: سنن ترمذي: ج 5، ص 698، ح 3868؛ مسند روياني: ص 26، ح 41؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 155؛ استيعاب: ج 4، ص 1879؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 2، ص 162، ح 649.

 

[123] 114 حديث په نورو سرچینو كې: تاريخ كبير بخاري: ج 6، ص 501

[124] 115 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 2، ص 13، ح 570؛ مسند دارمي: ج 2، ص 284، ح 2663؛ صحيح ابن خزیمه: ج 2، ص 54، ح 904؛ مشكل الآثار: ج 2، ص 211، ح 1899؛ سنن بيهقي: ج 2، ص 247.

 

 

[125]

116 حديث په نورو سرچینو كې: مصنف ابن ابي شيبه: ج 5، ص 244، ح 25667؛ صحيح ابن خزیمه: ج2، ص 54، ح 904؛ مسند احمد: ج 2، ص 43، ح 608؛ سنن ابن ماجه: ج 2، ص 1222، ح 3709؛ سنن نسائي: ج 3، ص 12؛ كامل بن عدي: ج 4، ص 234؛ مشكل الآثار: ج 2، ص 210، ح 1898؛ سنن بيهقي: ج 2، ص 247.

 

[126] 117 حديث په نورو سرچینو كې: مصنف ابن ابي شيبه: ج 5، ص 244، ح 25667؛ مسند احمد: ج 2، ص 43، ح 608؛ سنن ابن ماجه: ج 2، ص 1222، ح 3709؛ سنن نسائي: ج 2، ص 12؛ صحيح ابن خزيمۍ: ج 2، ص 54، ح 904؛ كامل ابن عدي: ج 4، ص 234؛ مشكل الآثار: ج 2، ص 210، ح 1898؛ سنن بيهقي: ج 2، ص 247.

 

[127] 118 حديث په نورو سرچینو كې: مسنـد احمـد: ج 2، ص 35، ح 598 او ص 77، ح 647 او ص 207، ح845 او ص 425، ح 1290؛ سنن نسائي: ج 3، ص 12؛ صحيح ابن خزيمه: ج 2، ص 54، ح 902؛ سنن بيهقي: ج 2، ص 248؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 2، ص 452، ح 982؛ فرائد السمطين: ج 1، ص 201، ح 170.

 

 

[128] 119 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 368، ح 32061؛ سنن ترمـذي: ج 5، ص 637، ح 3722 او ص 640، ح 3729؛ مراسيل ابن ابي حاتم: ص 95، ح 168؛ مستـدرك حـاكم: ج3، ص 125؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 2، ص 454، ح 987؛ تهذيب الكمـال: ج 15، ص372، ح 3457؛ كنز العمال: ج 13، ص 120، ح 36387.

[129]  ١٢٠حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 368، ح 32060؛ المعرفة او التاريخ: ج 2، ص 540؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 46، ح 535؛ حلية الاولياء: ج 1، ص 68 او ج 4، ص 382؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 2، ص 454، ح 985.

 

[130] 121 حديث په نورو سرچینو كې: مسند طيالسي: ص25، ح 180؛ طبقات ابن سعد: ج 2، ص 388؛ فضائل احمد: ص 154، ح 221؛ الانساب الاشراف: ج 1، ص 13، ح 26؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج2، ص 454، ح 986 او 988.

[131] 122 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 7، ص 404، ح 36896؛ مسند احمد: ج 2، ص 73، ح 664؛ تهذيب الآثار طبري: ص 236 ـ 237، ح 31 ـ 33؛ مسند ابو يعلي: ج 1، ص 251، ح 292؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 606، ح 1105؛ مستدرك حاكم: ج 2، ص 366؛ تاريخ بغداد: ج 13، ص 302، ح 7282؛ موضح اوهام: ج 2، ص 432؛ مناقب ابن مغازلي: ص 202، ح 240؛ اربعين خزاعي: ص 60، ح 18؛ مناقب خوارزمي: ص 71؛ كفاية الطالب: ص 257؛ مناقب ابن شهر آشوب: ج 2، ص 135؛ فرائد السمطين: ج 1، ص 249، ح 193؛ كشف الاستار: ج 2، ص 128، ح 2401.

 

[132] 123 حديث په نورو سرچینو كې: طبقات ابن سعد: ج 8، ص 19؛ فضائل احمد: ص 118، ح 173؛ سنن نسائي: ج 6، ص 62؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 290، ح 210؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، ص 393، ح 6944 او ص 399، ح 6948؛ معجم كبير طبراني: ج 4، ص 34، ح 3571؛ فضائل فاطمه ابن شاهين: ص 87، ح 37؛ مستدرك حاكم: ج 2، ص 167؛ تاريخ بغداد: ج 14، ص 363، ح 7691؛ مناقب خوارزمي: ص 335، ح 356 ـ 364؛ فرائد السمطين: ج 1، ص 88، ح 70.

 

[133] 124 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف عبد الرزاق: ج 5، ص 485، ح 9781؛ طبقات ابن سعد: ج 8، ص 23 ـ 25؛ فضائل احمد: ص 568؛ الذريه الطاهره: ص 96، ح 88؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 213، ح 682 او ص 683. ح 216 او ص 684، ح 218؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 157 او 159؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 1، ص 266، ح 311؛ المطالب العاليه: ج 4، ص 60، ح 3959 او ص 61، ح 3961.

 

[134] 125 حديث په نورو سرچینو كې: د دى حديث سرچينې د پورتني حديث په څېر دي.

[135] 126 حديث په نورو سرچینو كې: فضائل احمد: ص 148، ح 215؛ كتاب السنه: ص 587، ح 1344 او ص 594، ح 1386؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 548، ح 1058؛ البدايه و النهايه: ج 7، ص 353.

[136] 127حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 391، ح 32260؛ سنن ترمذي: ج5، ص 700، ح 3872؛ آحاد او مثاني: ج 5، ص 357 ـ 358، ح 2942 او 2944 ـ 2945 او ص 368 ـ 369، ح 2969 ـ 2970؛ وائل ابن ابي عاصم: ص 32، ح 77 او ص 54، ح 151؛ سنن کبرى نسائي: ‌ج 5، ص 95، ح 8366 او ص 96، ح 8369 ؛ مسند ابو يعلي: ج 12، ص 122، ح 6755؛ الذريه الطاهره: ص 140 ـ 141، ح 175 ـ 177 او ص 146، ح 185؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، ص 402، ح 6952؛ معجم كبير طبراني: ج 22، ص 417 ـ 420، ح 1030 ـ 1031 او 1034 او 1036؛ خصال صدوق: ص 555 (باب اربعين)، ح 30؛ مشكل الآثار: ج 1، ص 35، ح 98؛ فضائل فاطمه ابن شاهين: ص 54 ـ 56، ح 4 ـ 6؛ حلية الاولياء: ج 2، ص 40؛ امالي طوسي: ص 400، ح 892؛ دلائل بيهقي: ج 7، ص 166؛ مناقب ابن مغازلي: ص 362، ح 408.

 

[137] 128 حديث په نورو سرچینو كې: سنن ترمذي: ج 5، ص 701، ح 3873؛ آحاد او مثاني: ج 5، ص 365، ح 2964؛ مسند ابويعلي: ج 12، ص 110، ح 6743 او ص 312، ح 6886؛ الذريه الطاهره: ص 144، ح 182؛ معجم كبير طبراني: ج 22، ص 422، ح 1039؛ فضائل فاطمه ابن شاهين: ح 8، ص58.

 

[138] 129 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 18، ص 161، ح 11618 او ص 279، ح 11756؛ فضائل احمد: ص 757، ح 1331 او ص 771، ح 1360؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 656، ح 3768؛ مسنـد ابو يعلي: ج 2، ص 395، ح 1169؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 193، ح 665 او ص 223، ح 687؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 154؛ استيعاب: ج 4، ص 1894؛ امالي طوسي: ص 248، ح 436.

 

[139] 130 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 381، ح 32167 او ص 391، ح 32261؛ مسند احمد: ج 38، ص 353، ح 23329؛ تاريخ كبير بخاري: ج 1، ص 232، ح 728؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 660، ح 3781؛ آحاد او مثاني: ج 15، ص 413، ح 6960؛ معجم كبير طبراني: ج 3، ص 36 ـ 38، ح 3609 ـ 3604 او ج 22، ص 402 ـ 403، ح 1005 ـ 1006؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 151؛ تاريخ بغداد: ‌ج 2، ص 372، ح 3397؛ امالي طوسي: ص 84، ح 127؛ تهذيب الكمال: ج 26، ص 391، ح 5596؛

[140]

131 حديث په نورو سرچینو كې: طبقات کبرى ابن سعد: ج 2، ص 247 او ج 8، ص 26؛ مسند ابن راهويه: ج 4، ص 245؛ مسند احمد: ج 44، ص 9، ح 26413؛ صحيح بخاري: ج 4، ص 247 ـ 248، ح 3625؛ صحيح مسلم: ج 4، ص 1905، ح 2450؛ سنن ابن ماجه: ج 1، ص 518، ح 1621؛ آحاد او مثاني: ج 5، ص 357، ح 2934؛ وائل ابن ابي عاصم: ص 32، ح 76؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 96؛ مسند ابو يعلي: ج 12، ص 111، ح 6744 ـ 6745 او ص 313، ح 6887؛ الذرية الطاهرة: ص 143، ح 180؛ مشكل الآثار: ج 1، ص 35، ح 97؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 392، ح 314 او ج 2، ص 208، ح 679؛ معجم كبير طبراني: ج 22، ص 418، ح 1032؛ امالي صدوق: ص 692، ح 948؛ دلائل بيهقي: ج 6، ص 364؛ امالي طوسي: ص 333، ح 669؛ حلية الاولياء: ج 2، ص 40.

 

[141]

132 حديث په نورو سرچینو كې: مسند طيالسي: ص 196، ح 1373؛ فضائل احمد: ص 764، ح 1345؛ صحيح بخاري: ج 8، ص 79 (كتاب الاستئذان، باب 43)، ح 1؛ صحيح مسلم: ج 4، ص 1904 (باب 15)، ح 2450؛ آحاد او مثاني: ج 5، ص 358، ح 2946 او ص 367، ح 2967؛ الذريه الطاهره: ص 142، ح 179؛ مشكل الآثار: ج 1، ص 35، ح 95 ـ 96؛ معجم كبير طبراني: ج 22، ص 415، ح 1024 او ص 419، ح 1033؛ فضائل فاطمه ابن شاهين: ص 56، ح 6 او ص 59، ح 8؛ حلية الاولياء: ج 2، ص 39؛ دلائل بيهقي: ج 7، ص 164 او 167.

 

 

[142] 133 حديث په نورو سرچینو كې: صحيح بخاري: ج 7، ص 47 (كتاب النكاح)، باب 109، صحيح مسلم: ج 4، ص 1902، ح 2449؛ سنن ابي داود: ج 2، ص 226، ح 2071؛ سنن ترمذي: ج 5. ص 698، ح 3867؛ شرح السنه بغوي: ج 14، ص 159، ح 3958.

 

[143] 134 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 31، ص 240، ح 18926؛ فضائل احمد: ص 756، ح 1328؛ صحيح مسلم: ج 4، ص 1902؛ سنن ابي داود: ج 2، ص 225، ح 2071؛ سنن ابن ماجه: ج 1، ص 643، ح 1998؛ آحاد و مثاني: ج 5، ص 361، ح 2955؛ معجم كبير طبراني: ج 22، ص 404، ح 3571.

 

 

[144] 135 حديث په نورو سرچینو كې: صحيح بخاري: ج 5، ص 26 (باب مناقب قرابۍ رسول الله و منقبة فاطمه)؛ صحيح مسلم: ج 4، ص 1903، ح 2449؛ سنن ابي داود: ج 2، ص 226، ح 2070؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 198، ح 3867؛ آحاد او مثاني: ج 5، ص 361. ح 2954؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 97، ح 8371؛ معجم كبير طبراني: ج 22، ص 404، ح 1101 ـ 1102؛ فضائل فاطمه ابن شاهين: ص 74، ح 21 ـ 22.

[145] 136 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 31، ص 227 ـ 226، ح 18911 ـ 18912؛ فضائل احمد: ص 756، ح 1329؛ صحيح بخاري: ج 5، ص 28 (باب ذكر اصهار النبي)؛ صحيح مسلم: ج 4، ص 1903، ح 2449؛ سنن ابن ماجه: ج 1، ص 644، ح 1999؛ معجم كبير طبراني: ج 20، ص 19؛ مسند شاميين: ج 4، ص 163؛ فضائل فاطمه ابن شاهين: ص 76، ح 23؛ سنن کبرى بيهقي: ج 7، ص 308.

[146] 137 حديث په نورو سرچینو كې: صحیفه الامام الرضا: ص 45، ح 22؛ مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 391، ح 32264؛ مسند احمد: ج 31، ص 228، ح 8913؛ فضائل احمد: ص 756، ح 1327 او ص 757، ح 1330 او ص 758، ح 1334؛ صحيح بخاري: ج 4، ص 101؛ صحيح مسلم: ج 4، ص 1903 ـ 1904، ح 2449؛ مسند ابي داود: ج 2، ص 225 ـ 226، ح 2069 ـ 2070؛ آحاد و مثاني: ج 5، ص 362، ح 2956 ـ 2959؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 699، ح 3869؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 97، ح 8372؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 200، ح 673 او ص 210، ح 680؛ صحيح ابن حبّان: ج 5، ص 408، ح 6958؛ مسند شاميّين: ج 3، ص 14، ح 1707؛ امالي صدوق: ص 467، ح 622؛ معاني الاخبار: ص 107 او ص 303؛ عيون اخبار الرضا: ج 2، ص 46، ح 176؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 158 ـ 159؛ امالي مفيد: ص 259 (المجلس الحادي او الثلاثون)، ح 2؛ امالي طوسي: ص 427، ح 954.

 

 

[147] 138 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 36، ص 111، ح 21777؛ مسند ابو يعلي: ج 1، ص 402، ح 528؛ معجم كبير طبراني: ج 1، ص 160؛ تاريخ بغداد: ج 9، ص 62، رقم 4645؛ مناقب ابن مغازلي: ص 224، ح 269؛ مناقب خوارزمي: ص 65، ح 36.

[148] 139 حديث په نورو سرچینو كې: ترجمة الامام حسين من طبقات ابن سعد: ص 23، ح 202؛ مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 381، ح 32173 او ص 382، ح 32182 ـ 32183؛ مسند احمد: ج 30، ص 542، ح 18577؛ فضائل احمد: ص 768، ح 1353 او ص 781، ح 1388؛ صحيح بخاري مع فتح الباري: ج 7، (كتاب فضائل الصحابة)، ص 94، ح 3749؛ تاريخ كبير بخاري: ج 2، ص 286، ح 2492؛ صحيح مسلم: ج 4، ص 1883، ح 2422؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 656، ح 3769؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ‌ص 50، ح 8171؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، ص 416 ـ 417، ح 6962 ـ 6963 او ص 422، ح 6967؛ معجم كبير طبراني: ج 3، ص 31، ح 2582؛ كامل ابن عدي: ‌ج 2، ص 748؛ حلية الاولياء: ج 8، ص 305؛ مناقب ابن مغازلي: ص 374، ح 421.

[149] 140 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 17، ص 31، ح 10999؛ فضائل احمد: ص 779، ح 1384؛ معجم كبير طبراني: ج 3، ص 38، ح 2611؛ تاريخ اصبهان: ج 2، ص 321، ح 1847؛ تاريخ بغداد: ج 11، ص 90، رقم 5778.

 

 

[150] 141 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 18، ص 138، ح 11594 او ص 161، ح 11618؛ فضائل احمد: ص 771، ح 1360 او ص 774، ح 1368؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 656، ح 3768؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 245، ح 182؛ معجم كبير طبراني: ج 3، ص 39، ح 2512 ـ 2615؛ حلية الاولياء: ج 5، ص 71؛ تاريخ بغداد: ج 9، ص 231، رقم 4804.

 

[151] 142 حديث په نورو سرچینو كې: سنن ترمذي: ‌ج 5، ص 656، ح 3768؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 238، ح 703.

 

[152] 143 حديث په نورو سرچینو كې: المعرفة و التاريخ: ‌ج 2، ص 644؛ سنن کبرى نسائي: ج 5، ص 50، ح 8169؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، ص 12، ح 6959؛ معجم كبير طبراني: ج 3، ص 38، ح 2610؛ مشكل الآثار: ج 2، ص 393، ح 1967؛ مستدرك حاكم: ج 2، ص 166؛ حلية الاولياء: ج 5، ‌ص 71؛ تاريخ بغداد: ج 4، ص 208، رقم 1896.

 

[153] 144 حديث په نورو سرچینو كې: كتاب سليم: ص 97؛ صحیفه الامام رضا: ص 45، ح 23، تفسير فرات كوفي: ص 298، ح 403؛ كشف الاستار: ج 3، ص 225: معجم الطبراني: ج 4، ص 185، ح 3990؛ عيون اخبار الرضا: ج 2، ص 27، ح 8؛ امالي صدوق: ص 574، ح 19؛ كامل الزيارات: ص62، ح 117 و ص 98، ح 182.

 

[154] 145 حديث په نورو سرچینو كې: مسند طيالسي: ص 260، ح 1927؛ مصنّف ابن ابي شيبه: ‌ج 6، ص 382، ح 32180؛ مسند احمد: ج 9، ص 402، ح 5568؛ فضائل احمد: ص 781، ح 1390؛ صحيح بخاري: ج 5، ص 33، ح 3753؛ ادب مفرد: ص 38، ‌باب 45، ح 85؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 657، ح 3770؛ مسند ابي يعلي: ج 10، ص 106، ح 5739؛ صحيح ابن حبّان: ح 15، ص 425، ح 6969؛ امالي صدوق: ص 207، ح 228؛ امالي خميسيّة: ج 1، ص 176، ح 8.

 

[155]

146 حديث په نورو سرچینو كې: سيرة ابن اسحاق: ص 246؛ مسند حميدي: ج 1، ص 22، ح 38؛ طبقات ابن سعد: ج 8، ص 20؛ مسند احمد: ج 2، ص 41، ح 603؛ فضائل احمد: ص 134، ح 198؛ سنن سعيد بن منصور: ج 1، ص 167، ح 600؛ الآحاد و المثاني: ج 5، ص 360، ح 4151؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 185، ح 659 او ص 212، ح 681؛ معجم كبير طبراني: ج 11، ص 55، ح 11063؛ فضائل فاطمه ابن شاهين: ص 83 ـ 84، ح 31 ـ 32

 

[156] 147 حديث په نورو سرچینو كې: مناقب خوارزمي: ص 142، ح 164؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 2، ص 277، ح 807.

 

 

[157] 148 حديث په نورو سرچینو كې: كتاب السنه: ص 582، ح 1313؛ معجم كبير طبراني: ج 8، ص 445، ح 7913؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 517، ح 445؛ مناقب ابن مغازلي: ص 135، ح 178؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ص 274 ـ 275، ح 804 ـ 806 او ص 278 ـ 279، ح 808 ـ 810؛ كنز العمّال: ج 13، ص 151، ح 36474.

 

[158] 149 حديث په نورو سرچینو كې: مسند طيالسي: ص 19، ح 120؛ مصنّف عبد الرزاق: ج 6، ص 39، ح 9936؛ طبقات ابن سعد: ج 1، ص 124؛ مصنّف ابن ابي شيبه: ج 2، ص 471، ح 111555 او ج 6، ص371، ح 32080؛ مسند احمد: ج 2، ص 186، ح 807 او ص 332، ح 1093 او ص 323، ح 1074؛ سنن ابي داود: ج 3، ص 214، ح 3214؛ مسند ابو يعلي: ج 1، ص 335، ح 423 ـ 424؛ علل دار قطني: ج 4، ص 146 او 159.

 

 

 

[159]  150 حديث په نورو سرچینو كې: مسند طيالسي: ص 19، ح 121.

 

[160] 151 حديث په نورو سرچینو كې: معجم اوسط طبراني: ج 3، ص 150، ح 2307

 

[161] 152 حديث په نورو سرچینو كې: مسند ابن حميد: ص 59، ح 90؛ مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 376، ح 32116؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 406، ح 3300؛ مسند ابي يعلي: ج 1، ص 322، ح 400؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 123، ح 68؛ ضعفاء عقيلي: ج 3، ص 243، ح 1240؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، ص 390 ـ 391، ح 6942 ـ 6961.

 

 

[162] 153 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف عبد الرزاق: ج 1، ص 154؛ طبقات ابن سعد: ج 2، ص 10 او ج 3، ص 35؛ مصنّف ابن ابي شيبه: ج 7، ص 444، ح 37087 او ص 484، ‌ح 37413؛ مسند احمد: ج 30، ص 256، ح 18321؛ فضائل احمد: ص 217 ـ 218، ح 295 ـ 296 او ص 310، ح 695؛ تاريخ كبير بخاري، ج 1، ص 71 او ج 8، ص 320؛ آحاد و مثـاني: ج 1، ص 146 ـ 147 او ص 173 ـ 175؛ مسنـد بزّار: ج 4، ص 247، ح 1417 او ص 254، ح 1424؛ مسند ابي يعلي: ج 1، ص 284، ح 341 او ج 8، ص 55، ح 4576؛ تاريخ طبري: ج 2، ص 408 ـ 409؛ معاني الآثار طحاوي: ج 1، ص 351؛ شواهد التنزيل: ج 2، ص 443؛ اسد الغابة: ج 4، ص 34 ـ 35؛ مناقب ابن مغازلي: ص 8، ح 5 او ص 205، ح 241 ـ 242؛ مناقب خوارزمي: ص 274.

 

[163] 154 حديث په نورو سرچینو كې: طبقات ابن سعد: ج 2، ص 262 ـ 263؛ مصنّف ابن ابي شيبه: ج 6، ص 368، ح 32057؛ مسند احمد: ج 4، ص 190، ح 26565؛ فضائل احمد: ص 215، ح 293؛ مسند ابو يعلي: ج 12، ص 364، ح 6934؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 456، ح 358 او ج 2، ص 87، ح 537؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 138؛ اخبار اصبهان: ‌ج 1، ص 250؛ مقتل الحسين خوارزمي: ج 1، ص 38؛ شرح نهج البلاغه ابن ابي الحديد: ج 10، ص 179.

 

[164]  ١٥٥ حديث په نورو سرچینو كې: د هماغه 154 حديث سرچينې دي

 

[165] 156 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 17، ص 360، ح 11258 او ص 390، ح 11289 او ج 18، ص 296، ح 11773؛ فضائل احمد: ص 130، ح 193 او ص 205؛ مسند ابو يعلي: ج 2، ص 341، ح 1086؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، ص 385، ح 6937؛ كامل ابن عدي: ج 3، ص 327؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 552 ـ 554، ح 1064 ـ 1065؛ مستدرك حاكم: ج 3، ص 122؛ حلية الاولياء: ج 1، ص 67؛ امـالي طوسي: ص 254، ح 458؛ دلائل النبوه بيهقي: ج 6، ص 435 ـ 436؛ مناقب خوارزمـي: ص260، ح 243؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق: ج 3، ص 164، ح 1179 ـ 1180 او ص 167 ـ 169، ح 1182 ـ 1187 او ص 170، ح 1189 ـ 1190؛ شرح السنه بغوي: ج 10، ص 233، ح 2558.

 

[166] 157 حديث په نورو سرچینو كې: د دى حديث سرچينې د 85 او 98 حديث په څېر دي.

 

[167]

158 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 44، ص 255، ح 26650؛ صحيـح مسلـم: ج 4، ص2236، ح 2916؛ حلية الاولياء: ج 7، ص 197؛ سنن کبرى بيهقي: ج 8، ص 189؛ منـاقب خوارزمي: ص 190 ـ 191، ح 227 ـ 228.

[168] .159 حديث په نورو سرچینو كې: طبقات ابن سعد: ج 3، ص 252؛ مسند احمد: ج 44، ص 189، ح 26563؛ حلية الاولياء: ج 7، ص 197؛ تاريخ بغداد: ج 11، ص 289؛ دلائل النبوه بيهقي: ج 2، ص 549.

 

[169] 160 حديث په نورو سرچینو كې: مسند ابن راهويه: ج 4، ص 111، ح 1877 او ص 145، ح 1918؛ مصنّف عبد الرزاق: ج 11، ص 229، ح 20426؛ طبقات کبرى ابن سعد: ج 3، ص 251 ـ 252؛ مصنّف ابن ابي شيبه: ج 7، ص 548، ح 37840؛ مسند احمد: ج 44، ص 297، ح 26680 او ص 83، ح 26482؛ صحيح مسلم: ج 4، ص 2236، ح 2916؛ مسند ابو يعلي: ج 12، ص 224، ح 6990 او ص 455، ح 7025.

 

[170] 161 حديث په نورو سرچینو كې: د هماغه 160 حديث سرچينې دي.

[171] 162 حديث په نورو سرچینو كې: مسند طيالسي: ص 223، ح 1598 او ص 288، ح 2168 او ص 293، ح 2202؛ طبقات ابن سعد: ‌ج 2، ص 252 او ج 3، ص 352؛ مسند احمد: ج 17، ص 257، ح 11166 او ج 18، ص 367، ح 11861؛ انساب الاشراف: ج 1، ص 168، ح 398؛ مستدرك حاكم: ج 2، ص 149؛ حلية الاولياء: ج 7، ص 197.

[172] 163 حديث په نورو سرچینو كې: طبقات ابن سعد: ج 2، ص 252؛ مسند احمد: ج 37، ص 297، ح 22609؛ صحيح مسلم: ج 4، ص 2235؛ حلية الاولياء: ج 7، ص 198؛ تاريخ بغداد: ج 2، ص 282 او ج 7، ص 344؛ سنن کبرى بيهقي: ج 8، ص 189؛ دلائل النبوه بيهقي: ج 2، ص 548 ـ 549.

 

 

[173] 164 حديث په نورو سرچینو كې: طبقات ابن سعد: ج 3، ص 253؛ مصنّف ابن ابي شيبه: ج 7، ص 547، ح 37834؛ مسند احمد: ج 11، ص 96، ح 6538 او ص 523، ح 6929؛ تاريخ كبير بخاري: ج 3، ص 39، ح 157؛ انسان الاشراف: ج 2، ص 220؛ ح 394؛ تهذيب الكمال: ج 7، ص 437، رقم 1559.

 

[174]165 حديث په نورو سرچینو كې: تاريخ كبير طبري: ج 3، ص 39، ح 157؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 354، ح 831؛ حلية الاولياء: ج 7، ص 198.

 

[175] 167 حديث په نورو سرچینو كې: طبقات ابن سعد: ج 3، ص 253؛ مسند احمد: ج 11، ص 42، ح 6499؛ انساب الاشراف: ج 2، ص 225، ح 395

 

 

[176]

168 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف عبد الرزاق: ج 11، ص 240، ح 20247؛ طبقات ابن سعد: ج 1، ص 241، 248، 251 او 253 او ج 3، ‌ص 295؛ مصنّف ابن ابي شيبه: ج 7، ص 551، ح 37864 ـ 37865؛ مسند احمد: ج 11، ص 45، ح 6500 او ص 522، ح 6926؛ تاريخ كبير بخاري: ج 5، ص 283؛ سنن ترمذي: ج 5، ص 669، ح 3800؛ انساب الاشراف: ج 2، ص 222، ح 395؛ مسند ابو يعلي: ج 11، ص 403، ح 6524 او ج 13، ص 333، ح 7351 او ص 352، ح 7364؛ معجم شيوخ ابو يعلي: ص 226، ح 181 او ص 311، ح 283؛ معجم كبير طبراني: ج 1، ص 320، ح 954 او ج 4، ص 168، ح 4030؛ كامل ابن عدي: ج 7، ص 47، رقم 1979؛ مناقب كوفي: ج 1، ص 515، ح 455، ج 2، ص 350 ـ 351، ح 828 ـ 830 او ص 362، ح 840؛ مستدرك حاكم: ج 2، ص 148 او 155 او ج 3، ص 385 ـ 386 او ص 391؛ تاريخ بغداد: ج 5، ص 315 او ج 7، ص 414 او ج 8، ص 275؛ دلائل النبوه بيهقي: ج 2، ص 550 ـ 552؛ استيعاب: ج 2، ص 481؛ كشف الاستار: ج 3، ص 253، ح 2689.

 

[177] 169 حديث په نورو سرچینو كې: صحيح مسلم: ج 2، ص 746، باب 47؛ تذكرۍ الحفاظ: ج 1، ص 147، رقم 140.

 

[178] 170 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 18، ص 13، ح 11416 او ص 155، ح 11611 ـ 11612؛ مسند ابو يعلي: ج 2، ص 307، ح 1036.

[179] 171 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 17، ص 290، ح 11196 او ج 18، ص274، ح 11750؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، ص 129، ح 6735؛ حلية الاولياء: ج 3، ص 99؛ سنـن بيهقـي: ج 8، ص187.

 

[180] 172 حديث په نورو سرچینو كې: مسند طيالسي: ص 287، ح 2165؛ مسند احمد: ج 17، ص 375، ح 11275؛ او ج 18، ص 411، ح 11921؛ صحيح مسلم: ج 2، ص 745، ح 150؛ سنن ابي داود: ج 4، ص 217، ح 4667؛ كتاب السنه: ص 585، ح 1328؛ مناقب خوارزمي: ص 258، ح 241.

 

[181] 173 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف عبد الرزاق: ج 10، ص 151، ح 18658؛ مسند حميدي: ج 2، ص 330، ح 749؛ مسند احمد: ج 17، ص 62، ح 11018 او ج 18، ص 401، ح 11904؛ صحيح مسلم: ج 2، ص 745، ح 149؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 329، ح 801؛ مستدرك حاكم: ج 2، ص 154؛ شرح السنه بغوي: ج 10، ص 229، ح 2555.

 

[182] 174 حديث په نورو سرچینو كې: صحيح مسلم: ج 2، ص 746، ح 153؛ سنن کبرى بيهقي: ج 8، ص 170؛ دلائل النبوه بيهقي: ج 6، ص 424.

[183] 175حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف عبد الرزاق: ج 10، ص 146، ح 18649؛ مصنّف ابن ابي شيبه: ج 7، ص 556، ح 37896؛ مسند احمد: ج 18، ص 95، ح 11537 او ص 125، ح 11579؛ صحيح مسلم: ج 2، ص 743 ـ 744، ح 148؛ سنن ابن ماجه: ج 1، ص 60، ح 169؛ كتاب السنه: ج 437، ح 925 او ص 442، ح 935؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، 132، ح 6737؛ مناقب ابن مغازلي: ص 53، ح 77؛ مناقب خوارزمي: ص 259، ح 242.

[184] 176 حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف عبد الرزاق: ج 10، ص 156، ح 18676؛ مصنـّف ابن ابي شيبه: ج 7، ص 559، ح 3790 او ص 561، ح 37919؛ مسند احمد: ج 17، ص 187، ح 11118 او ص 386، ح 11285، ج 18، ص 158، ح 11614 او ص 164، ح 11621 او ص 191، ح 11648؛ تاريخ كبير بخاري: ج 8، ص 342، رقم 3251؛ صحيح بخاري: ج 8، ص 47، ح 8561؛ صحيح مسلم: ج 2، ص741؛ ح 1064؛ سنن سعيد بن منصور: ج 2، ص 322، ح 2903 او ص 324، ح 2904؛ كتـاب السنـه: ص 435 ـ 436، ح 923 ـ 924 او ص 442، ح 935، ص 444، ح 939؛ سنن ابي داود: ج 3، ص 225، ح 3264 او ج 4، ص 243، ح 4764 ـ 4675؛ مسند ابي يعلي: ج 2، ص 409؛ ح 1193؛ مستدرك حاكم: ج 2، ص 148؛ سنن کبرى بيهقي: ج 8، ص 171؛ شرح السنه بغـوي: ج 10، ص226، ح 2553.

 

 

[185] 177 حديث په نورو سرچینو كې: صحيح مسلم: ج 2، ص 749، ح 1066؛ المعرفة و التاريخ: ج 3، ص 391؛ كتاب السنه: ص 438، ح 928؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، ص 387، ح 6939؛ تاريخ بغداد: ج 10، ص 305، رقم 5453؛ سنن کبرى بيهقي: ج 8، ص 171.

 

[186] 178 حديث په نورو سرچینو كې: مسند طيالسي: ص 24، ح 168؛ مصنّف عبد الرزاق: ج 10، ص 157، ح 18677؛ مسند احمد: ج 2، ص 329، ح 1068؛ فضائل احمد: ص 701، ح 1198؛ صحيح مسلم: ج 2، ص 746، ح 1066؛ سنن ابي داود: ج 4، ص 244، ح 4767؛ صحيح ابن حبّان: ج 15، ص 136، ح 6739؛ معجم صغير طبراني: ج 2، ص 100، ح 1049؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 330، ح 804؛ مناقب ابن مغازلي: ص 57، ح 81.

 

 

[187] 179 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمـد: ج 2، ص 453، ح 1346؛ كتــاب السنـه: ص 427، ح911.

 

[188] 180 حديث په نورو سرچینو كې: كامل ابن عدي: ج 1، ص 237؛ كشف الاستار: ج 2، ص 363، ح 1858.

 

[189]

181 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 2، ص 209، ح 848 او ص 410، ح 1255؛ فضائل احمد: ص 714، ح 1224؛ انساب الاشراف: ص 283، ح 467.

 

 

[190] 182 حديث په نورو سرچینو كې: دا حديث په دغسې سند په نورو سرچينو كې پيدا نه شو.

 

[191] 183 حديث په نورو سرچینو كې: مسند احمد: ج 2، ص 470، ح 1378 ـ 1379؛ فضائل احمد: ص 714، ج 1223؛ كتاب السنه: ص 428، ح 913 او ص 585، ح 1327؛ مسند ابو يعلي: ج 1، ص 363، ح 472 او ص 375، ح 482؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 325، ح 798 او ص 361، ح 839؛ دلائل النبوه بيهقي: ج 6، ص 444.

 

 

 

[192] 18٤ حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف ابن ابي شيبه: ج 7، ص 555، ح 37887.

 

[193]

18٥ حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف عبد الرزاق: ج 10، ص 147، ح 18650؛ مسند احمد: ج 2، ص 113، ‌ح 716؛ صحيح مسلم: ج 2، ص 748، ح 1066؛ سنن ابي داود: ج 4، ص 244، ح 4768؛ كتاب السنه: ص 430، ح 916 او 432، ح 917؛ امالي سيد ابو طالب: ص 34، ح 15؛ سنن کبرى بيهقي: ج 8، ص 170؛ دلائل النبوه بيهقي: ج 6، ص 432؛ شرح السنه بغوي: ج 10، ص 230، ح 2556.

 

 

[194] 18٦ حديث په نورو سرچینو كې: مسند طيالسي: ص 24، ح 166؛ مصنّف عبد الرزاق: ج 10، ص 149. ح 18652 ـ 18653؛ مسند احمد: ج 2، ص 281، ح 982؛ فضائل احمد: ص 114، ح 168؛ صحيح مسلم: ج 2، ص 747، ح 155 (من كتاب الزكاة)؛ كتاب السنة: ص 428، ح 912؛ سنن ابي داود: ج 4، ص 242، ح 4763؛ مسند ابو يعلي: ج 1، ص 281، ح 337؛ مناقب ابن مغازلي: ص 56، ح 80؛ مناقب خوارزمي: ص 262، ح 245.

 

 

[195] 18٧ حديث په نورو سرچینو كې: الشريعه: ص 32؛ مسند ابو يعلي: ج 1، ص 370، ح 5750؛ تاريخ بغداد: ج 11، ص118. رقم 5814؛ دلائل النبوّه: ج 5، 189.

 

 

[196] 18٨ حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف عبد الرزاق: ج 10، ص 149، ح 18651 او ص 150، ح 18657 او ص 152، ح 18663؛ مسند احمد: ج 3، ص 426، ح 908 ـ 909 او ص 445، ح 943؛ مسند حميدي: ج 1، ص 534، ح 1271؛ كتاب السنه: ص 430، ح 915 او ص 433، ح 919؛ مناقب كوفي: ج 2، ص 334، ح 797 او ص 327 ـ 328، ح 799 ـ 800؛ تاريخ بغداد: ج 7، ص 249 ـ 250 او ج 12، ص 452 او 480 او ج 13، ص 282 او ج 14، ص 362 ـ 363؛ مسند ډبو يعلي: ج 1، ص 296، ح 358 او ج 4، ص 242، ح 2354؛ كفاية الطالب كنجي: ص 180.

 

[197] ١٨٩ حديث په نورو سرچینو كې: مصنّف عبد الرزاق: ج 10، ص 157، ح 18678؛ مسند احمد: ج 2، ص 84، ح 656 او ج 5، ص 263، ح 3178؛ كتاب الاموال: ص 172، ح 445؛ المعرفة و التاريخ: ج 1، ص 522؛ مسند ابو يعلي: ج 1، ص 367، ح 474؛ معجم كبير طبراني: ج 10، ص 257، ح 10598؛ جامع بيان العلم: ج 2، ص 103؛ مستدرك حاكم: ج 2، ص 150 او 152؛ سنن کبرى بيهقي: ج 8، ص 181 ـ 179؛ مناقب خوارزمي: ص 260، ح 244.

 

له ملگرو سره یي شریک کړئ.
×
  • ستاسې رالېږل شوې لیدلوری به د اندیال وېبپاڼې تر تایید روسته خپرېږي.
  • هغه پېغامونه نه خپرېږي، چې منځپانګه یې تورونه او کنځل وي.
  • هڅه وکړئ، په پښتو پېغامونه راواستوئ.
  • له ملگرو سره یي شریک کړئ.

    ستاسو برېښناليک به نه خپريږي. غوښتى ځایونه په نښه شوي *

    نظر مو وویاست